Bronşiolitis Obliterans
Bronşiolitis obliterans, akciğerdeki en küçük hava yollarının iltihap ve skar dokusu nedeniyle kalıcı olarak daralmasıdır. Çocuklarda çoğunlukla adenovirüs gibi ağır bir enfeksiyonun ardından gelişir; geçmeyen öksürük, hırıltı, nefes darlığı ve sık ataklarla seyreder. Tanıda BT ve solunum testleri kullanılır. Tedavi atakları azaltmayı ve akciğeri korumayı hedefler; morarma ve ciddi nefes darlığı acil durumdur.
Bronşiolitis Obliterans Nedir?
Bronşiolitis obliterans (obliteratif bronşiolit), akciğerlerdeki en küçük hava yolları olan bronşiollerin iltihaplanması ve ardından iz dokusu (fibrozis) ile daralması veya tamamen tıkanmasıyla ortaya çıkan nadir fakat ciddi bir akciğer hastalığıdır. "Obliterans" kelimesi, hava yollarının kapanması anlamına gelir.
Bronşioller, havayı soluk borusu ve bronşlardan akciğerlerdeki küçük hava keseciklerine (alveollere) taşır. Bu küçük hava yolları iz dokusuyla daraldığında, özellikle nefes verirken hava akciğerlerden dışarı çıkamaz ve akciğerlerde hapsolur. Sonuçta ilerleyici nefes darlığı, kuru öksürük ve egzersiz kapasitesinde azalma ortaya çıkar.
Bronşiolitis obliterans çoğu zaman başka bir durumun sonucu olarak gelişir: Ağır bir solunum yolu enfeksiyonu, zehirli gaz veya kimyasal madde soluma, akciğer veya kemik iliği nakli ve bazı romatizmal hastalıklar en sık nedenlerdir. Akciğerdeki hasar genellikle kalıcıdır; bu nedenle tedavinin amacı hastalığın ilerlemesini durdurmak, belirtileri hafifletmek ve yaşam kalitesini korumaktır. Erken tanı, hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilir.
Bronşiolitis obliterans, bebeklerde sık görülen ve genellikle tamamen iyileşen bronşiolit ile karıştırılmamalıdır. Ayrıca adı benzer olan "organize pnömoni ile birlikte bronşiolitis obliterans" (BOOP, günümüzde kriptojenik organize pnömoni) farklı bir hastalıktır ve tedaviye genellikle iyi yanıt verir.
Nedenleri
Enfeksiyonlar
- Enfeksiyon sonrası bronşiolitis obliterans: Özellikle çocuklarda, ağır adenovirüs enfeksiyonu sonrasında görülür. Kızamık, influenza, RSV ve mikoplazma enfeksiyonlarından sonra da gelişebilir. Çocuklarda en sık nedendir.
Nakil Sonrası
- Akciğer nakli sonrası: Kronik akciğer nakli reddinin en sık şeklidir (bronşiolitis obliterans sendromu). Nakilden sonraki yıllarda nakil yapılan hastaların önemli bir kısmında gelişebilir ve uzun dönem yaşam süresini etkileyen en önemli sorunlardan biridir.
- Kemik iliği (hematopoetik kök hücre) nakli sonrası: Kronik graft-versus-host hastalığının (nakledilen bağışıklık hücrelerinin alıcının dokularına saldırması) akciğer tutulumu olarak gelişebilir.
Zehirli Madde Soluma
- Azot dioksit, kükürt dioksit, amonyak, klor ve fosgen gibi zehirli gazlar
- Diasetil: Bazı aroma maddelerinde kullanılan bu kimyasal, mikrodalga patlamış mısır fabrikası işçilerinde görülen hastalığa ("patlamış mısır akciğeri") yol açmıştır.
- Yangın dumanı ve ağır duman maruziyeti
- Askeri ve endüstriyel kimyasal maruziyetler (örneğin hardal gazı)
- Bazı elektronik sigara ve aromalı ürünlerle ilişkili akciğer hasarları
Diğer Nedenler
- Romatizmal hastalıklar: Romatoid artrit, Sjögren sendromu ve sistemik lupus.
- Bazı ilaçlar: Penisilamin, altın tuzları ve bazı diğer ilaçlar.
- Mide içeriğinin tekrarlayan şekilde akciğere kaçması (aspirasyon)
- Stevens-Johnson sendromu: Ağır ilaç reaksiyonu sonrası.
- İdiyopatik: Nadiren belirgin bir neden bulunamaz.
Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler genellikle sinsi başlar ve haftalar ile aylar içinde giderek artar. Zehirli gaz maruziyetinden sonra ise belirtiler, ilk akut dönemin geçmesinin ardından 2–8 hafta içinde ortaya çıkabilir.
- İlerleyici nefes darlığı: Önce eforla, ilerleyen dönemde dinlenme sırasında da
- Kuru ve inatçı öksürük
- Hırıltılı solunum: Astım sanılabilir; ancak astım ilaçlarına iyi yanıt vermez
- Egzersiz kapasitesinde azalma ve çabuk yorulma
- Halsizlik
- Çocuklarda: Enfeksiyondan sonra geçmeyen hızlı solunum, hırıltı, öksürük, beslenme güçlüğü, büyüme geriliği ve tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
- İleri dönemde: Dudaklarda morarma, kalbin sağ tarafının yorulmasına bağlı bacaklarda şişlik
Tanı Nasıl Konur?
Bronşiolitis obliterans tanısı zor olabilir; çünkü belirtileri astım, KOAH ve diğer akciğer hastalıklarına benzer ve göğüs röntgeni çoğu zaman normal görünür.
- Ayrıntılı öykü: Geçirilmiş enfeksiyonlar, nakil, kimyasal ve mesleki maruziyetler, romatizmal hastalıklar ve kullanılan ilaçlar.
- Solunum fonksiyon testleri (spirometri): Tanıda ve takipte en önemli testtir. Bronş genişletici ilaçlarla düzelmeyen, kalıcı hava yolu daralması (obstrüksiyon) görülür. Nakil hastalarında tanı, solunum fonksiyonlarındaki kalıcı düşüşe dayanır; bu nedenle nakil sonrası düzenli spirometri yapılır.
- Yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (YÇBT): Nefes alırken ve verirken çekilen görüntülerde, havanın akciğerlerde hapsolmasına bağlı "mozaik" görünüm ve bronş genişlemeleri gibi tipik bulgular görülebilir.
- Akciğer biyopsisi: Tanı şüpheli olduğunda kesin tanı için gerekebilir; ancak hastalık yamalı dağıldığı için biyopsiyle bile tanı koymak zor olabilir.
- Bronkoskopi: Enfeksiyon ve diğer nedenleri dışlamak için.
- Kan gazı ve oksijen satürasyonu
- Ekokardiyografi: Akciğer basıncı ve kalbin sağ tarafının değerlendirilmesi.
Tedavi Seçenekleri
Akciğerde oluşan iz dokusu genellikle geri dönmez; bu nedenle tedavinin amacı iltihabı azaltmak, hastalığın ilerlemesini durdurmak ve belirtileri hafifletmektir.
- Tetikleyicinin ortadan kaldırılması: Zararlı maddeye maruziyetin sonlandırılması, sorumlu ilacın kesilmesi, reflü ve aspirasyonun tedavisi.
- Kortikosteroidler: Ağızdan veya damardan; özellikle hastalığın erken döneminde iltihabı azaltmak için. İnhaler kortizon da kullanılabilir.
- Bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar: Özellikle nakil hastalarında bağışıklık baskılayıcı tedavinin düzenlenmesi.
- Azitromisin: İltihap giderici etkisi nedeniyle uzun süreli kullanımı, özellikle akciğer nakli sonrası bronşiolitis obliteransta bazı hastalarda faydalı olabilir.
- FAM tedavisi: Kemik iliği nakli sonrası bronşiolitis obliteransta inhaler kortizon, azitromisin ve montelukast kombinasyonu kullanılabilir.
- Bronş genişletici ilaçlar: Bazı hastalarda belirtileri hafifletebilir.
- Oksijen tedavisi: Kanda oksijen düzeyi düşük olan hastalarda.
- Akciğer rehabilitasyonu: Egzersiz kapasitesini ve yaşam kalitesini artırmak için solunum egzersizleri ve fiziksel antrenman.
- Enfeksiyonların önlenmesi ve tedavisi: Grip ve zatürre aşıları; gelişen enfeksiyonların hızla tedavi edilmesi.
- Akciğer nakli: İlerleyici ve ağır hastalığı olan, diğer tedavilere yanıt vermeyen seçilmiş hastalarda son seçenek olarak değerlendirilir.
Seyir ve Prognoz
Hastalığın seyri, altta yatan nedene ve tanının ne kadar erken konduğuna göre değişir. Enfeksiyon sonrası çocuklarda görülen bronşiolitis obliterans, hasar kalıcı olsa da genellikle zamanla stabil hale gelir ve çocuklar büyüdükçe belirtiler hafifleyebilir. Nakil sonrası gelişen bronşiolitis obliterans ise ilerleyici seyredebilir. Düzenli takip, tedaviye erken başlanması ve tetikleyicilerden kaçınılması hastalığın seyrini olumlu etkiler.
Korunma Yolları
- İş güvenliği önlemleri: Kimyasal madde ve zehirli gazlarla çalışan kişilerin uygun koruyucu ekipman ve maske kullanması, çalışma ortamının iyi havalandırılması.
- Yangın ve duman maruziyetinden korunma
- Sigara ve elektronik sigara kullanmamak
- Aşıları eksiksiz yaptırmak: Kızamık, grip ve diğer aşılar.
- Nakil hastalarında düzenli takip: Düzenli solunum fonksiyon testleriyle erken tanı ve ilaçlara düzenli uyum.
- Reflü ve aspirasyonun tedavisi
Sık Sorulan Sorular
- Bronşiolitis obliterans astımla karışır mı? Evet; hırıltı ve nefes darlığı nedeniyle astım sanılabilir. Ancak astım ilaçlarına yeterli yanıt vermemesi ve solunum testlerinde kalıcı daralma görülmesi önemli ipuçlarıdır.
- Hastalık tamamen iyileşir mi? Akciğerdeki iz dokusu genellikle kalıcıdır; ancak tedavi ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve belirtiler hafifletilebilir.
- Bulaşıcı mıdır? Hayır; bronşiolitis obliterans bulaşıcı değildir. Ancak ona yol açabilen bazı enfeksiyonlar bulaşıcıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Ağır bir solunum yolu enfeksiyonundan veya kimyasal madde ya da duman maruziyetinden sonra geçmeyen öksürük, hırıltı ve nefes darlığı varsa, astım tedavisine rağmen belirtileriniz düzelmiyorsa ya da akciğer veya kemik iliği nakli olduysanız ve nefes darlığınız arttıysa bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurun.
Acil durum: İstirahatte bile belirgin nefes darlığı, dudaklarda ve tırnaklarda morarma, konuşamayacak kadar nefes darlığı, göğüs ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da zehirli gaz veya yoğun duman soluduktan sonra öksürük ve nefes darlığı gelişirse beklemeden 112'yi arayın.
Bronşiolitis obliterans göğüs hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları, nakil hastalarında nakil ekibi ve hematoloji, romatizmal hastalıklarda romatoloji, mesleki maruziyetlerde iş ve meslek hastalıkları uzmanları sürece katılır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Bronşiolitis obliterans ile bronşiolit aynı şey mi?
Hayır. Bronşiolit bebeklerde sık görülen, genellikle birkaç haftada iyileşen bir enfeksiyondur. Bronşiolitis obliterans ise küçük hava yollarında kalıcı daralma bırakan, uzun süreli takip gerektiren nadir bir hastalıktır.
Bronşiolitis obliterans tamamen geçer mi?
Oluşan hava yolu hasarı genellikle kalıcıdır; ancak uygun tedavi ve izlemle ataklar azalabilir, çocuklarda akciğer büyüdükçe belirtiler çoğu zaman hafifler.
Hangi doktor bakar?
Çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları uzmanı, erişkinlerde göğüs hastalıkları uzmanı takip eder. Nakil hastalarında nakil ekibiyle birlikte izlenir.
Atak sırasında morarma olursa ne yapmalıyım?
Dudaklarda veya yüzde morarma oksijen düzeyinin düştüğünü gösterebilir; bu durumda beklemeden acil servise başvurulmalıdır.
Ataklardan korunmak için neler yapılabilir?
Sigara dumanından uzak durmak, aşıları eksiksiz yaptırmak, enfeksiyon riskini azaltmak, önerilen ilaç ve fizyoterapiye düzenli devam etmek atak sıklığını azaltmaya yardımcı olur.
Kendi durumunuzu yazın, Bronşiolitis Obliterans ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →