Bel Fıtığı

Bel Fıtığı Nedir?

Bel fıtığı, omurgamızda alt bel bölgesindeki omurları birbirinden ayıran ve yastık görevi gören disklerden birinin dış kılıfının yıpranıp yırtılması sonucu, içindeki jöle kıvamındaki çekirdek kısmının dışarı taşmasıdır. Taşan bu doku, hemen arkasında yer alan sinir köklerine ya da omurilik kanalına baskı yaptığında bele ve bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve güçsüzlük ortaya çıkar. Halk arasında "disk kayması" olarak da bilinir. En sık bel omurgasının en alt seviyelerinde (L4-L5 ve L5-S1) görülür, çünkü vücut ağırlığının büyük kısmı bu bölgeye biner. Bel fıtığı çok yaygındır ve her fıtık ameliyat gerektirmez; olguların büyük çoğunluğu uygun dinlenme, ilaç ve fizik tedaviyle birkaç hafta içinde belirgin biçimde rahatlar.

Belirtileri Nelerdir?

En tipik belirti, belden başlayıp kalçaya ve bacağın arkasından aşağıya, bazen ayağa kadar yayılan ağrıdır (siyatik ağrısı). Bu ağrı öksürme, hapşırma veya ıkınmayla artabilir. Ağrıya sıklıkla bacakta ya da ayakta uyuşma, karıncalanma ve zayıflık eşlik eder. Uzun süre oturmak, öne eğilmek veya ağırlık kaldırmak şikâyetleri şiddetlendirir. Bazı kişilerde yalnızca bel ağrısı olurken, bazılarında bel ağrısından çok bacak ağrısı ön plandadır. Ayağı yukarı kaldıramama (düşük ayak) ya da ayak parmak ucunda yükselememe gibi kuvvet kayıpları daha ciddi sinir baskısına işaret eder ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Bel fıtığının temelinde disklerin yaşla birlikte su kaybedip esnekliğini yitirmesi ve yıpranması yatar; bu nedenle en sık 30-50 yaş arasında görülür. Ani ve yanlış teknikle ağırlık kaldırmak, öne eğilip dönerek yük taşımak diskin yırtılmasını tetikleyebilir. Uzun süre hareketsiz oturmak (özellikle masa başı ve şoförlük gibi işler), fazla kilo, sigara kullanımı (disk beslenmesini bozar), zayıf karın ve sırt kasları ve genetik yatkınlık riski artırır. Titreşimli araç kullanımı ve ağır fiziksel işler de zorlayıcı etkenlerdir. Gebelikte artan yük ve duruş değişiklikleri de bel bölgesini zorlayabilir. Bel fıtığı bulaşıcı bir hastalık değildir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanının ilk adımı, hekimin şikâyetlerinizi dinlemesi ve ayrıntılı bir nörolojik muayene yapmasıdır: bacak kuvveti, refleksler, his kaybı ve düz bacak kaldırma testi değerlendirilir. Fıtığın yerini ve sinire baskısını en net gösteren yöntem MR (manyetik rezonans) görüntülemedir. Kemik yapıları değerlendirmek için bazen tomografi veya röntgen istenebilir; sinir hasarının derecesini ölçmek için EMG yapılabilir. Ancak MR'da fıtık görülmesi tek başına ameliyat gerektiği anlamına gelmez — birçok kişide belirti vermeyen fıtıklar da bulunur. Bu yüzden görüntüleme bulguları her zaman muayene ve şikâyetlerle birlikte yorumlanır.

Tedavi Yöntemleri

Bel fıtığının tedavisi çoğunlukla ameliyatsızdır. İlk dönemde kısa süreli göreceli dinlenme, ağrı ve iltihap giderici ilaçlar, kas gevşeticiler ve gerektiğinde sinir ağrısına yönelik ilaçlar kullanılır. Akut dönem geçtikten sonra fizik tedavi ve düzenli egzersiz programı (karın-sırt kaslarını güçlendiren, esnekliği artıran hareketler) tedavinin en önemli parçasıdır. Bazı hastalarda belirli aralıklarla uygulanan epidural enjeksiyonlar ağrıyı azaltabilir. Cerrahi (açık mikrodiskektomi veya kapalı-endoskopik yöntemler), yalnızca ilerleyici kuvvet kaybı, dayanılmaz ve ilaçlara yanıt vermeyen ağrı ya da idrar-dışkı kontrolünü etkileyen acil durumlarda gündeme gelir. Ameliyat kararı beyin-sinir cerrahisi veya ortopedi uzmanıyla, riskler ve beklentiler konuşularak birlikte verilmelidir. Doğru duruş, kilo kontrolü ve düzenli egzersizle tekrarlama riski azaltılır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Birkaç haftadır geçmeyen ya da giderek artan bel ve bacak ağrısı, bacakta uyuşma ve güçsüzlük varsa bir beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi ya da fizik tedavi uzmanına başvurmanız önerilir. Bazı belirtiler ise ACİLdir ve zaman kaybetmeden değerlendirilmelidir: idrar veya dışkı tutamama ya da yapamama, makat çevresinde uyuşma (eyer bölgesi), her iki bacakta hızla ilerleyen kuvvet kaybı. Bu tablo "at kuyruğu sendromu" adı verilen ve acil cerrahi gerektirebilen bir durumun işareti olabilir. Ateşle birlikte olan şiddetli bel ağrısı veya kanser öyküsü olanlarda yeni başlayan bel ağrısı da hızlıca hekime danışmayı gerektirir. Erken ve doğru tedavi, sinir hasarının kalıcılaşmasını önlemeye yardımcı olur.