Bağlı Omurilik Sendromu

Bağlı Omurilik Sendromu Nedir?

Bağlı omurilik sendromu, omuriliğin alt ucunun omurga kanalı içinde bir bağ dokusu ya da çevre yapılar tarafından yerinde tutulması, böylece serbestçe hareket edememesi durumudur. Normalde omuriliğin alt ucu (konus) omurga kanalı içinde rahatça yukarı aşağı kayabilir. Büyüme sırasında omurga, omurilikten daha hızlı uzar ve omurilik yukarı doğru çekilmiş gibi bir konuma yerleşir. Eğer omuriliğin alt ucu bir yerde tutunmuşsa, uzayan omurga omurilik üzerinde gerilmeye yol açar. Bu gerilme zamanla omurilik dokusunda kan akımını ve sinir fonksiyonlarını bozabilir.

Hastalık çoğunlukla doğuştan gelen bir omurga ve omurilik gelişim farklılığına bağlıdır. Sendrom bebeklik ve çocukluk döneminde fark edilebildiği gibi, bazı kişilerde yetişkinlikte ilk kez belirti verebilir. Yetişkin başlangıçlı olgularda bel ve bacak ağrısı, idrar yolu yakınmaları ve ayak sorunları ön planda olabilir. Bu yüzden belirtiler kimi zaman bel fıtığı, siyatik ya da kas hastalıkları ile karıştırılır.

Bağlı omurilik sendromu, açık omurga kapanma bozukluğu olan spina bifida ile ilişkili görülebildiği gibi, kapalı (üzeri deriyle örtülü) omurga gelişim bozukluklarında da ortaya çıkabilir. Gerilme nedeniyle sinirlerin zarar görmesi ilerleyici olabilir; bu nedenle tanı ve tedavi zamanlaması önemlidir. Konuyla ilgilenen uzmanlık dalları beyin ve sinir cerrahisi, çocuk nörolojisi, ürolojisi ve fiziksel tıp ve rehabilitasyondur.

Bağlı Omurilik Sendromunun Belirtileri

Belirtiler yaşa göre farklılık gösterir ve çoğu zaman yavaş yavaş gelişir. Bebek ve çocuklarda belirtiler cilt bulguları, ayak deformiteleri ve tuvalet alışkanlıklarıyla ilgili olabilir. Yetişkinlerde ise ağrı daha ön plandadır.

Çocuklarda görülebilen belirtiler:

• Bel bölgesinde, kalçaların arasında veya sırtta kıllanma, çukurcuk, kızarıklık, leke ya da deride yumuşak şişlik
• Bir ayakta kısalık, çarpıklık veya yüksek kemerli ayak; bacaklarda incelik ve güçsüzlük
• Yürümede bozulma, sık düşme, tökezleme
• Tuvalet eğitimi sonrasında sonradan gelişen idrar kaçırma, sık idrar yolu enfeksiyonu veya kabızlık
• Büyüme dönemi boyunca artan bel eğriliği (skolyoz)
• Bel ya da bacaklarda, özellikle öne eğilince artan ağrı

Yetişkinlerde görülebilen belirtiler:

• Bel, kalça veya bacak arkasında yayılan ağrı; öne eğilince ya da uzun süre ayakta kalınca artış
• Bacaklarda uyuşma, karıncalanma ve güç kaybı
• İdrar yapmada güçlük, sık idrara çıkma, idrar kaçırma veya mesanenin tam boşalmaması
• Kabızlık veya gaita kaçırma
• Cinsel işlev bozukluğu
• Ayak deformitesinin zamanla artması ya da ayakta his kaybı

Bu belirtiler başka birçok hastalıkta da görülebilir. Yalnızca bir yakınma bağlı omurilik sendromu olduğu anlamına gelmez; tanı ancak muayene ve görüntüleme ile konabilir. Bacaklarda hızla gelişen güçsüzlük, idrar ya da gaita tutamama veya genital bölgede his kaybı ortaya çıkarsa bu bir acil durumdur ve hemen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Bağlı omurilik sendromunun nedeni, omuriliğin alt ucunun hareketini kısıtlayan bir yapının bulunmasıdır. Bu yapı doğuştan olabilir ya da sonradan gelişebilir. Doğuştan nedenler arasında şunlar sayılır:

• Kalın ve kısa son iplik (filum terminale): omuriliği aşağıda tutan ince bağ dokusu normalden kısa veya kalındır
• Lipom: omurilik ile bağlantılı yağ dokusu kitlesi
• Spina bifida ve ilişkili kapanma bozuklukları sonrasında oluşan skar dokusu
• Diastematomyeli: omuriliğin kemik ya da kıkırdak bir çıkıntıyla ikiye ayrılması
• Dermal sinüs: deriden omurga kanalına uzanan dar bir kanal
• Omurga kanalı içinde kist ya da bağ dokusu bantları

Sonradan gelişen nedenler arasında omurga ameliyatları, omurilik yaralanmaları, enfeksiyonlar ve kanamalar sonrası oluşan yapışıklıklar yer alabilir. Bu durumda omuriliğin alt ucu çevre dokuya yapışarak hareket kabiliyetini kaybeder.

Risk faktörleri açısından kesin ve önlenebilir bir neden net olarak gösterilmemiştir. Doğuştan omurga kapanma bozukluklarının oluşumunda gebelik öncesi ve ilk haftalarda yetersiz folik asit alımının rolü bilinmektedir; gebelik planlayan kadınların hekimlerine danışması ve önerilen folik asit desteğini almaları bu nedenle önerilir. Ailede omurga gelişim bozukluğu olması da dikkate alınması gereken bir durumdur. Bunların dışında hastalığın nedeni çoğu zaman tek bir faktöre bağlanamaz.

Bağlı omurilik sendromunun şiddeti ve belirti zamanı kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde omurilik gerginliği olmasına karşın uzun yıllar belirti görülmeyebilir. Büyüme atakları, ağır kaldırma, düşme, travma veya hamilelik gibi durumlar yetişkinlikte belirtilerin ortaya çıkmasını tetikleyebilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, ayrıntılı öykü ve nörolojik muayene ile başlar. Hekim cildi, omurga yapısını, ayak şeklini, bacak kuvvetini, refleksleri ve duyuyu değerlendirir. Çocuklarda tuvalet alışkanlıkları ve büyüme öyküsü sorgulanır.

Tanıda temel yöntem lomber manyetik rezonans görüntülemedir. Bu inceleme omuriliğin alt ucunun nerede bittiğini, filum terminale kalınlığını, lipom, kist veya diastematomyeli varlığını gösterir. Bebeklerde omurga henüz kemikleşmediğinden omurga ultrasonografisi ilk değerlendirme için kullanılabilir. Gerektiğinde bilgisayarlı tomografi kemik yapıyı göstermek amacıyla eklenir.

İdrar yolu yakınması olan hastalarda ürodinami (mesane basınç ve fonksiyon testi) ve böbrek ile mesane ultrasonografisi istenebilir. Kas gücü ve sinir iletimi ise elektrofizyolojik testlerle (EMG) değerlendirilebilir. Bu testler hem tanıya hem de tedavi sonrası takibe katkı sağlar. Görüntülemede omurilik alt ucunun normalden aşağıda yer alması tek başına tanı için yeterli olmayabilir; bulgular klinik tabloyla birlikte yorumlanır.

Tedavi Seçenekleri

Bağlı omurilik sendromunun tedavisi, omurilik üzerindeki gerilimi ortadan kaldırmaya yöneliktir. Gerilimi sürdüren yapı cerrahi olarak serbestleştirilir. Ameliyata karar verilirken belirtilerin varlığı, ilerleyip ilerlemediği, görüntüleme bulguları ve hastanın yaşı birlikte değerlendirilir.

Cerrahi serbestleştirme: Beyin ve sinir cerrahisi uzmanı, ameliyatta omurga kanalına ulaşır, omuriliğin alt ucunu bağlayan kalın filum terminaleyi keser, varsa lipomu, skar dokusunu veya dermal sinüsü uzaklaştırır. İşlem sırasında sinir fonksiyonlarını izleyen cihazlar (nöromonitorizasyon) kullanılabilir. Amaç omuriliği özgür bırakmak ve sinirlere zarar vermeden gerilimi azaltmaktır.

Ameliyatın en büyük yararı, ilerleyen sinir hasarını durdurmaktır. Ağrı, idrar yakınmaları ve güçsüzlük ameliyattan sonra bazı hastalarda düzelir; ancak uzun süredir var olan sinir hasarı her zaman tam geri dönmeyebilir. Bu nedenle erken tanı ve zamanlı müdahale önemlidir. Ameliyat sonrasında omurilik zamanla yeniden yapışabilir ve gerilme tekrarlayabilir; bu nedenle düzenli kontrol gerekir.

Gözlem: Belirtisi olmayan ve hafif bulguları saptanan bazı hastalarda hekimler ameliyat yerine düzenli aralıklarla muayene ve görüntüleme ile izleme yolunu seçebilir. Bu karar kişiye göre değişir ve riskleri hekimle birlikte tartışılmalıdır.

Destekleyici tedaviler: Fizik tedavi ve rehabilitasyon, kas gücünü ve yürümeyi desteklemek için uygulanır. Üroloji ekibi mesane fonksiyon bozukluğunu yönetir; gerektiğinde ilaç tedavisi veya temiz aralıklı kateterizasyon önerilebilir. Ağrı için ilaçlar ve ortopedik destekler kullanılabilir. Ayak deformiteleri veya skolyoz için ortopedi uzmanı ek tedavi önerebilir. Tüm bu uygulamalarda dozlar, süreler ve yöntemler hastaya özeldir; tedaviyi hastayı muayene eden hekim planlar.

Çocuklarda Bağlı Omurilik Sendromu

Çocuklarda hastalık çoğunlukla bel bölgesindeki deri bulgularıyla fark edilir. Sırtın alt kısmında kıl demeti, çukurcuk, hemanjiyom (kırmızı lekeli doğum izi) veya yağ kitlesi görülen bebeklerde omurga ultrasonografisi ya da MR ile ek inceleme yapılması gerekebilir. Her deri çukuru hastalık göstergesi değildir; bu değerlendirmeyi çocuk doktoru ya da çocuk nörolojisi/beyin cerrahisi uzmanı yapar.

Çocukluk çağında büyüme hızlandıkça gerilme artacağı için belirtiler bu dönemde ortaya çıkabilir. Yürümeye başlayan çocukta topallama, ayak parmaklarında kıvrılma, tuvalet eğitimine rağmen devam eden ıslatma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları hekime başvuru nedeni olmalıdır. Ailelerin çocuğun tuvalet alışkanlıklarında sonradan ortaya çıkan değişikliklere dikkat etmesi ve bunları doktora aktarması önemlidir.

Çocuk hastalarda ameliyat sonrası izlem, büyüme dönemi boyunca sürdürülür. Böylece olası yeniden gerilme erken fark edilir ve ayak ya da omurga eğriliği sorunları zamanında ele alınır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir beyin ve sinir cerrahisi veya ilgili uzmanlık dalına başvurmak yerinde olur:

• Bebeğin ya da çocuğun beline yakın bölgede kıllanma, çukur, leke veya şişlik varsa
• Çocukta sonradan gelişen idrar kaçırma, sık idrar yolu enfeksiyonu ya da kabızlık varsa
• Bacak güçsüzlüğü, yürüme bozukluğu veya ayak deformitesi ilerliyorsa
• Yetişkinde geçmeyen bel ve bacak ağrısı ile birlikte idrar ya da bağırsak yakınmaları varsa
• Bel fıtığı tanısı almasına rağmen tedaviye cevap alınamıyorsa

Bacaklarda ani güçsüzlük, idrar veya gaitayı tutamama ya da genital bölgede uyuşma gelişirse acil servise hemen başvurun. Bu bulgular omurilik veya sinir köklerinin ciddi baskısına işaret edebilir.

Günlük Yaşam ve Takip

Bağlı omurilik sendromu tanısı olan kişilerin düzenli takibi önemlidir. Cerrahi sonrasında hekimin önerdiği zamanlarda nörolojik muayene ve görüntüleme yapılır. Ağır kaldırma, omurgayı zorlayan hareketler ve ani öne eğilmeler konusunda hekimin önerilerine uyulmalıdır. Gebelik düşünen kadınlar, daha önce bağlı omurilik sendromu tanısı almışsa, gebelik öncesi ve sırasında hekim kontrolünde olmalıdır.

Mesane problemi olan hastalarda bol sıvı alımı, düzenli tuvalet alışkanlığı ve idrar yolu enfeksiyonlarının erken tedavisi önemlidir. Kabızlık için lifli beslenme ve düzenli bağırsak alışkanlığı destek olur. Egzersiz ve fizik tedavi programları kas gücünü korur; ancak hangi hareketlerin güvenli olduğunu hekim ve fizyoterapist belirlemelidir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı koymaz. Kendinizde ya da çocuğunuzda yukarıdaki belirtilerden biri varsa bir hekime başvurun.