Beyin kanaması

Beyin Kanaması Nedir?

Beyin kanaması, kafatası içinde, beyin dokusunun içine veya beyni saran zarlar arasına kan sızmasıdır. Kanama, çevredeki beyin dokusuna baskı yaparak hasara yol açar, kafa içi basıncını artırır ve kanamanın olduğu bölgede beyin hücrelerinin oksijen ve besin almasını engeller.

Beyin kanaması hayatı tehdit eden acil bir durumdur. Belirtiler çoğunlukla ani başlar ve dakikalar-saatler içinde ağırlaşabilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa beyin hasarı o kadar sınırlı tutulabilir. Bu nedenle beyin kanaması belirtilerini tanımak ve vakit kaybetmeden 112'yi aramak hayat kurtarır.

Beyin kanaması, inmelerin (felç) bir türüdür. İnmelerin çoğu bir beyin damarının tıkanmasıyla oluşur (iskemik inme); daha az bir kısmı ise damarın yırtılıp kanamasıyla gelişir (hemorajik inme). Kanamaya bağlı inmeler daha ağır seyretme eğilimindedir.

Türleri

• Beyin içi kanama (intraserebral kanama): Beyin dokusunun içindeki bir damarın yırtılmasıdır. En sık türdür ve çoğunlukla uzun süreli yüksek tansiyonla ilişkilidir.
• Subaraknoid kanama: Beyin yüzeyi ile onu saran ince zar (araknoid) arasındaki boşluğa kanamadır. En sık nedeni, beyin damarında oluşan balon şeklindeki genişlemenin (anevrizma) yırtılmasıdır. "Hayatımın en şiddetli baş ağrısı" olarak tarif edilen, ani başlayan baş ağrısı tipiktir.
• Subdural kanama: Beyni saran sert zar (dura) ile beyin arasında kan birikmesidir. Genellikle kafa travması sonrası gelişir. Yaşlılarda ve kan sulandırıcı kullananlarda küçük darbelerden sonra bile oluşabilir ve günler-haftalar içinde yavaşça belirti verebilir (kronik subdural hematom).
• Epidural kanama: Kafatası ile sert zar arasında kan birikmesidir. Çoğunlukla kafa travması ve kafatası kırığıyla birliktedir. Kişi travmadan sonra kısa bir süre iyi görünüp ardından hızla kötüleşebilir.
• Beyin karıncıkları içine kanama (intraventriküler kanama): Beyin içindeki sıvı dolu boşluklara kanamadır; özellikle prematüre bebeklerde görülür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon): Beyin içi kanamanın en önemli nedenidir. Uzun yıllar kontrolsüz seyreden yüksek tansiyon küçük beyin damarlarının duvarlarını zayıflatır.
• Kafa travması: Trafik kazaları, düşmeler ve darbeler; özellikle gençlerde beyin kanamasının sık nedenidir.
• Beyin anevrizması: Damar duvarındaki zayıf bölgenin balon gibi şişmesi ve yırtılması.
• Arteriyovenöz malformasyon (AVM): Doğuştan, atardamar ve toplardamarların anormal bağlantısıyla oluşan damar yumağı; gençlerde kanamaya yol açabilir.
• Kan sulandırıcı ilaçlar: Varfarin ve yeni nesil kan sulandırıcılar gibi ilaçlar kanama riskini artırır.
• Serebral amiloid anjiyopati: Yaşlılarda beyin damarlarının duvarında protein birikmesiyle damarların zayıflaması.
• Kanama bozuklukları: Hemofili, düşük trombosit sayısı ve karaciğer hastalıkları.
• Beyin tümörleri
• Madde kullanımı: Kokain ve amfetamin gibi maddeler ani tansiyon yükselmesiyle kanamaya yol açabilir.
• Aşırı alkol tüketimi ve sigara
• İleri yaş ve ailede anevrizma öyküsü

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler kanamanın yerine ve büyüklüğüne göre değişir; genellikle aniden başlar:

• Ani ve çok şiddetli baş ağrısı: Özellikle subaraknoid kanamada saniyeler içinde en yüksek düzeye ulaşan, "gök gürültüsü gibi" baş ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Yüzün bir tarafında kayma
• Vücudun bir tarafında (kol ve/veya bacakta) ani güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşma bozukluğu: Peltek konuşma, konuşamama veya söyleneni anlayamama
• Görme bozukluğu: Bulanık görme, çift görme veya görme kaybı
• Denge kaybı, yürüyememe, baş dönmesi
• Ense sertliği ve ışığa hassasiyet
• Bilinç değişiklikleri: Uykuya eğilim, bilinç bulanıklığı, bayılma ve koma
• Nöbet (kasılma)

İnme Belirtilerini Hatırlamak İçin: YÜZ-KOL-KONUŞMA-ZAMAN

• Yüz: Kişiden gülümsemesini isteyin; yüzün bir tarafı kayıyor mu?
• Kol: İki kolunu birden kaldırmasını isteyin; bir kol aşağı düşüyor mu?
• Konuşma: Basit bir cümleyi tekrarlamasını isteyin; konuşması bozuk veya anlaşılmaz mı?
• Zaman: Bu belirtilerden biri bile varsa hemen 112'yi arayın ve belirtilerin başladığı saati not edin.

Tanı Nasıl Konur?

• Bilgisayarlı beyin tomografisi (BT): Beyin kanamasının tanısında ilk ve en hızlı yöntemdir. Kanamanın yeri, büyüklüğü ve çevre dokuya etkisi dakikalar içinde görülür. Beyin kanaması ile damar tıkanmasına bağlı inmenin ayırt edilmesi tedavi açısından hayati önem taşır.
• BT anjiyografi, MR anjiyografi ve kateter anjiyografisi: Kanamaya neden olan anevrizma, AVM veya başka damar sorunlarını göstermek için yapılır.
• Manyetik rezonans (MR): Kanamanın nedenini ve yaşını değerlendirmede, tümör gibi altta yatan durumları göstermede yararlıdır.
• Belden sıvı alınması (lomber ponksiyon): Tomografisi normal olup subaraknoid kanamadan şüphelenilen hastalarda yapılabilir.
• Kan testleri: Kan sayımı, pıhtılaşma testleri, böbrek-karaciğer fonksiyonları ve kan sulandırıcı ilaç düzeyleri.

Tedavi Seçenekleri

Beyin kanaması olan hastalar acil servis ve ardından nöroloji veya beyin cerrahisi yoğun bakım ünitelerinde tedavi edilir.

Acil Tedavi

• Solunumun ve dolaşımın desteklenmesi: Gerekirse solunum cihazına bağlanma.
• Tansiyon kontrolü: Kanamanın büyümesini önlemek için yüksek tansiyon dikkatle düşürülür.
• Kan sulandırıcı etkisinin geri çevrilmesi: Kan sulandırıcı kullanan hastalarda, ilacın etkisini ortadan kaldıran özel ilaçlar ve kan ürünleri verilir.
• Kafa içi basıncının düşürülmesi: İlaçlar, başın yüksekte tutulması ve gerektiğinde beyin omurilik sıvısının dışarı alınması.
• Nöbet tedavisi

Cerrahi ve Girişimsel Tedaviler

• Kanamanın boşaltılması: Büyük veya beyne ciddi baskı yapan kanamalarda, özellikle epidural ve subdural kanamalarda, kafatası açılarak kan pıhtısı boşaltılır.
• Dren yerleştirilmesi: Beyin boşluklarında sıvı birikimi varsa basıncı azaltmak için.
• Anevrizma tedavisi: Tekrar kanamayı önlemek için anevrizma ya ameliyatla klipslenir ya da kasıktaki damardan ilerletilen kateterle içi tellerle (koil) veya özel cihazlarla doldurulur (endovasküler tedavi).
• AVM tedavisi: Cerrahi çıkarma, endovasküler tıkama veya ışın tedavisi (radyocerrahi).

Olası Komplikasyonlar ve Seyir

Beyin kanamasının sonucu; kanamanın türüne, büyüklüğüne, yerine, hastanın yaşına ve tedaviye ne kadar hızlı başlandığına bağlıdır. Hastaların bir kısmı tamamen iyileşebilirken, bazılarında kalıcı güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü, hafıza ve düşünme sorunları, epilepsi ve depresyon gelişebilir. Ağır kanamalar ölümcül olabilir. Subaraknoid kanamada ilk günlerde tekrar kanama ve beyin damarlarında daralma (vazospazm), beyin boşluklarında sıvı birikmesi (hidrosefali) gibi komplikasyonlar görülebilir; bu nedenle hastalar yoğun bakımda yakından izlenir.

Rehabilitasyon

Beyin kanaması sonrası iyileşme çoğu zaman aylar sürer ve en hızlı ilerleme ilk aylarda görülür. Erken başlanan fizik tedavi, ergoterapi, konuşma ve yutma terapisi ile kaybedilen işlevlerin önemli bir kısmı geri kazanılabilir. Hasta ve ailesine psikolojik destek de rehabilitasyonun önemli bir parçasıdır.

Korunma Yolları

• Tansiyonunuzu kontrol altında tutun: En etkili korunma yoludur. Düzenli ölçüm yapın ve ilaçlarınızı aksatmayın.
• Kan sulandırıcıları hekim kontrolünde kullanın: Düzenli kontrollere gidin; kendi kendinize doz değiştirmeyin ve ağrı kesici gibi ilaçları eklemeden önce hekiminize danışın.
• Kafa travmalarından korunun: Emniyet kemeri takın; bisiklet ve motosiklet kullanırken kask kullanın; yaşlılarda evde düşmeyi önleyecek düzenlemeler yapın.
• Sigarayı bırakın ve alkolü sınırlayın.
• Uyuşturucu ve uyarıcı maddelerden uzak durun.
• Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın ve tuzu azaltın.
• Ailede anevrizma öyküsü varsa: Tarama yapılıp yapılmaması gerektiğini hekiminizle konuşun.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri aniden başlarsa beklemeden 112'yi arayın; kişiyi kendi aracınızla hastaneye götürmeye çalışmayın ve ağızdan yiyecek, içecek veya ilaç vermeyin:

• Hayatınızın en şiddetli baş ağrısı
• Yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma
• Konuşma bozukluğu veya söyleneni anlayamama
• Ani görme kaybı veya çift görme
• Ani denge kaybı, bilinç bulanıklığı, nöbet veya bayılma
• Kafa travmasından sonra giderek artan baş ağrısı, kusma, uykuya eğilim veya davranış değişikliği

Kan sulandırıcı kullanan veya yaşlı bir kişi başını çarptıysa, belirti olmasa bile hekime başvurması önerilir.

Beyin kanaması acil tıp, nöroloji ve beyin ve sinir cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; anevrizma ve damar anomalilerinin tedavisinde girişimsel radyoloji uzmanları, iyileşme sürecinde fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları yer alır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.