Beyin Tümörü

Beyin Tümörü Nedir?

Beyin tümörü, beyin dokusu veya beyni çevreleyen yapılardaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalarak oluşturduğu kitledir. Beyin tümörleri iyi huylu (benign) veya kötü huylu (malign) olabilir. Ancak beyin, kafatası gibi kapalı ve sınırlı bir alan içinde bulunduğu için iyi huylu tümörler bile büyüdükçe beyin dokusuna baskı yaparak ciddi belirtilere yol açabilir.

Beyin tümörleri iki ana grupta incelenir:

• Birincil (primer) beyin tümörleri: Doğrudan beyin veya çevresindeki dokulardan köken alır.
• İkincil (metastatik) beyin tümörleri: Vücudun başka bir yerindeki kanserin (en sık akciğer, meme, böbrek kanseri ve melanom) beyne yayılmasıdır. Yetişkinlerde birincil beyin tümörlerinden daha sık görülür.

Beyin tümörleri her yaşta görülebilir. Çocuklarda en sık görülen katı tümörlerdendir. Tümörün türüne, yerine ve büyüklüğüne göre seyir ve tedavi büyük farklılık gösterir. Günümüzde cerrahi, radyoterapi ve ilaç tedavilerindeki gelişmeler sayesinde pek çok beyin tümörü başarıyla tedavi edilebilmekte veya uzun süre kontrol altında tutulabilmektedir.

Sık Görülen Birincil Beyin Tümörü Türleri

• Menenjiyom: Beyni saran zarlardan gelişir. En sık görülen birincil beyin tümörüdür; genellikle iyi huyludur ve yavaş büyür. Orta yaşlı kadınlarda daha sıktır.
• Gliomlar: Beynin destek hücrelerinden (glial hücreler) gelişir. Astrositom, oligodendrogliom ve ependimom bu gruptadır. Düşük dereceli gliomlar yavaş büyürken yüksek dereceli olanlar hızlı ilerler.
• Glioblastom: Yetişkinlerde en sık görülen kötü huylu birincil beyin tümörüdür; hızlı büyür ve tedavisi zordur.
• Hipofiz adenomu: Hipofiz bezinden gelişen, çoğunlukla iyi huylu tümörlerdir; hormon bozukluklarına ve görme alanında daralmaya yol açabilir.
• Vestibüler şvannom (akustik nörom): İşitme ve denge sinirinden gelişen iyi huylu tümör; tek taraflı işitme kaybı ve kulak çınlaması yapar.
• Medulloblastom: Çocuklarda en sık görülen kötü huylu beyin tümörlerinden biridir; beyincikte gelişir.
• Kraniyofarenjiyom: Hipofiz bezi yakınında gelişen, çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilen tümör.
• Primer beyin lenfoması: Bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha sık görülür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Beyin tümörlerinin çoğunun kesin nedeni bilinmemektedir. Bilinen risk faktörleri şunlardır:

• Baş bölgesine yüksek doz radyasyon (ışın tedavisi) almış olmak
• Kalıtsal sendromlar: Nörofibromatozis tip 1 ve 2, tüberoz skleroz, Von Hippel-Lindau sendromu, Li-Fraumeni sendromu.
• Aile öyküsü (nadir)
• Yaş: Bazı türler çocuklarda, bazıları ileri yaşta daha sıktır.
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması: Primer beyin lenfoması için.
• Vücudun başka bir yerinde kanser bulunması: Metastatik tümörler için.

Cep telefonu kullanımının beyin tümörüne neden olduğuna dair güçlü bir bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler tümörün yerine, büyüklüğüne ve büyüme hızına göre değişir. Yavaş büyüyen tümörler uzun süre belirti vermeyebilir.

Kafa İçi Basınç Artışına Bağlı Belirtiler

• Baş ağrısı: Özellikle sabahları uyanınca belirgin, öksürme ve ıkınmayla artan, giderek şiddetlenen ve karakteri değişen baş ağrısı.
• Bulantı ve kusma, özellikle sabahları
• Bulanık veya çift görme
• Uyku halinde artış, bilinç bulanıklığı

Tümörün Yerine Bağlı Belirtiler

• Nöbet (sara krizi): Daha önce nöbet öyküsü olmayan bir yetişkinde ilk kez nöbet geçirilmesi önemli bir belirtidir.
• Vücudun bir tarafında güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşma bozukluğu, kelime bulmada zorluk
• Denge ve koordinasyon bozukluğu
• Görme alanında daralma
• Kişilik ve davranış değişiklikleri, unutkanlık, kafa karışıklığı
• İşitme kaybı, kulak çınlaması
• Hormon bozuklukları (hipofiz tümörlerinde): Adet düzensizliği, süt gelmesi, büyüme bozuklukları
• Yüzde uyuşma veya güçsüzlük, yutma güçlüğü

Çocuklarda

Sabah kusmaları, baş ağrısı, denge bozukluğu, yürümede sakarlık, şaşılık, baş çevresinde büyüme (bebeklerde), okul başarısında düşüş ve davranış değişiklikleri görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Nörolojik muayene: Kas gücü, refleksler, denge, koordinasyon, görme ve işitme değerlendirilir.
• Kontrastlı beyin MR: Beyin tümörlerinin tanısında en değerli görüntüleme yöntemidir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Acil durumlarda veya MR çekilemeyen hastalarda.
• İleri MR teknikleri: MR spektroskopi, perfüzyon MR ve fonksiyonel MR; tümörün türü hakkında bilgi verir ve cerrahi planlamaya yardımcı olur.
• Biyopsi: Kesin tanı, tümör dokusunun patolojik ve moleküler incelemesiyle konur. Örnek ameliyat sırasında veya stereotaktik iğne biyopsisi ile alınır.
• Moleküler testler: IDH mutasyonu, 1p/19q kaybı, MGMT gibi genetik özellikler tedavi ve seyri belirlemede önemlidir.
• Göz muayenesi ve görme alanı testi
• Metastaz şüphesinde: Vücudun diğer bölgelerinin taranması.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; tümörün türüne, derecesine, yerine, büyüklüğüne, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre beyin cerrahı, radyasyon onkoloğu, tıbbi onkolog ve nörologdan oluşan bir ekip tarafından planlanır.

• Cerrahi: Mümkün olan en fazla tümör dokusunun güvenli şekilde çıkarılması amaçlanır. Mikroskop, nöronavigasyon ve gerektiğinde uyanık beyin cerrahisi gibi tekniklerle konuşma ve hareket merkezleri korunmaya çalışılır. Bazı iyi huylu tümörler ameliyatla tamamen çıkarılarak tedavi edilebilir.
• Radyoterapi (ışın tedavisi): Ameliyat sonrası kalan tümör hücrelerini yok etmek veya ameliyat edilemeyen tümörleri tedavi etmek için kullanılır.
• Stereotaktik radyocerrahi (Gamma Knife, CyberKnife): Küçük tümörlere çok sayıda ışın demetiyle hassas ve yüksek doz radyasyon verilir.
• Kemoterapi: Temozolomid gibi ilaçlar, özellikle gliomlarda radyoterapi ile birlikte kullanılır.
• Hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi: Belirli genetik özelliklere sahip tümörlerde.
• Tümör tedavi alanları (TTFields): Glioblastomda kullanılan, kafa derisine yerleştirilen cihazla uygulanan bir tedavi.
• Takip: Küçük, belirti vermeyen ve yavaş büyüyen bazı iyi huylu tümörlerde (örneğin küçük menenjiyomlar) düzenli MR ile izlem yeterli olabilir.

Destekleyici Tedaviler

• Beyin ödemini azaltmak için kortikosteroidler
• Nöbet önleyici ilaçlar
• Beyinde sıvı birikimi varsa şant ameliyatı
• Fizik tedavi, konuşma ve ergoterapi ile rehabilitasyon
• Psikolojik destek

Seyir

Beyin tümörlerinin seyri türe göre çok farklıdır. İyi huylu tümörlerin çoğu tamamen çıkarılarak tedavi edilebilir. Düşük dereceli gliomlar yıllarca kontrol altında tutulabilir. Glioblastom gibi yüksek dereceli tümörlerin tedavisi ise daha zordur; ancak tedavilerle yaşam süresi ve kalitesi artırılabilir. Tedavi sonrasında düzenli MR kontrolleri yapılır.

Hasta ve Yakınlarına Öneriler

• Tedavi ekibinizle açık iletişim kurun; sorularınızı not edip kontrollere götürün.
• Nöbet önleyici ilaçlarınızı düzenli kullanın; nöbet geçirdiyseniz araç kullanmayın.
• Rehabilitasyon programlarına katılın.
• Psikolojik destek ve hasta derneklerinden yararlanın.
• Yeni veya artan belirtileri hekiminize hemen bildirin.

Sık Sorulan Sorular

• Her baş ağrısı beyin tümörü belirtisi midir? Hayır. Baş ağrılarının çok büyük çoğunluğu migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi zararsız nedenlerden kaynaklanır. Ancak karakteri değişen, giderek artan ve başka nörolojik belirtilerle birlikte olan baş ağrıları değerlendirilmelidir.
• İyi huylu beyin tümörü tehlikeli midir? İyi huylu tümörler başka organlara yayılmaz; ancak yerine ve büyüklüğüne göre beyne baskı yaparak belirtilere yol açabilir ve tedavi gerektirebilir.
• Beyin tümörü kalıtsal mı? Çoğu beyin tümörü kalıtsal değildir; yalnızca küçük bir kısmı kalıtsal sendromlarla ilişkilidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Giderek artan ve karakteri değişen baş ağrısı, özellikle sabahları kusmayla birlikte olan baş ağrısı, ilk kez geçirilen nöbet, görme bozukluğu, kişilik değişikliği, unutkanlık, denge kaybı veya tek taraflı işitme kaybı varsa bir nöroloji veya beyin cerrahisi uzmanına başvurun.

Acil durum: Ani başlayan şiddetli baş ağrısı, tekrarlayan kusma, bilinç bulanıklığı veya bilinç kaybı, ilk kez geçirilen veya uzun süren nöbet, vücudun bir tarafında ani güçsüzlük ya da konuşma bozukluğu varsa beklemeden 112'yi arayın.

Beyin tümörleri beyin ve sinir cerrahisi, radyasyon onkolojisi, tıbbi onkoloji ve nöroloji uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk onkolojisi ve çocuk nörolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.