Diş apsesi

Diş Apsesi Nedir?

Diş apsesi, bakteriyel enfeksiyon sonucu dişin kökünde, çevresindeki kemikte veya diş etinde irin (cerahat) birikmesidir. Vücut, enfeksiyonla savaşırken ölü bakteriler, beyaz kan hücreleri ve doku artıklarından oluşan irin bir kesecik içinde birikir. Bu birikme zamanla basınç oluşturarak şiddetli ve zonklayıcı ağrıya yol açar.

Diş apsesi kendiliğinden geçmez. Ağrı bir süre azalsa bile, enfeksiyon devam eder ve tedavi edilmezse çevre dokulara, çene kemiğine, yüz ve boyun bölgesine, nadiren de kana yayılarak hayatı tehdit eden ciddi enfeksiyonlara yol açabilir. Bu nedenle diş apsesi her zaman bir diş hekimi tarafından tedavi edilmelidir.

Diş Apsesi Türleri

• Periapikal apse (kök ucu apsesi): En sık görülen türdür. Diş çürüğü, çatlak veya travma nedeniyle bakteriler diş sinirine (pulpa) ulaşır; sinir iltihaplanır ve ölür. Enfeksiyon kök kanalı boyunca ilerleyerek kökün ucunda, çene kemiği içinde apse oluşturur.
• Periodontal apse (diş eti apsesi): Diş ile diş eti arasındaki ceplerde, dişi çevreleyen destek dokularda gelişir. Genellikle ileri diş eti hastalığı (periodontitis) olan kişilerde görülür. Diş canlı olabilir.
• Gingival apse: Yalnızca diş etinin yüzeyinde, genellikle diş fırçası kılı, balık kılçığı veya çekirdek kabuğu gibi bir yabancı cismin diş etine batmasıyla gelişir.
• Perikoronal apse: Kısmen sürmüş dişlerin, özellikle yirmi yaş dişlerinin üzerini örten diş eti dokusunun enfeksiyonu (perikoronit) sonucu gelişir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Tedavi edilmemiş diş çürükleri: En sık nedendir.
• Diş eti hastalıkları (periodontitis)
• Diş kırıkları ve çatlakları: Bakterilerin diş siniri içine girmesine yol açar.
• Diş travmaları: Darbe alan dişlerde sinir zamanla ölebilir ve apse gelişebilir; bu durum yıllar sonra bile ortaya çıkabilir.
• Başarısız veya eksik kanal tedavisi
• Kırık veya sızdıran dolgular
• Gömülü veya yarı sürmüş yirmi yaş dişleri
• Yetersiz ağız hijyeni
• Şekerli ve asitli beslenme
• Ağız kuruluğu: İlaçlar veya yaşa bağlı.
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar: Kontrolsüz diyabet, kemoterapi, kortizon kullanımı, HIV.
• Sigara kullanımı

Belirtileri Nelerdir?

• Şiddetli, zonklayıcı diş ağrısı: Genellikle sürekli ve giderek artan; kulağa, çeneye, boyna veya şakağa yayılabilir. Geceleri ve yatarken artabilir.
• Isırma ve çiğnemeyle artan ağrı: Dişe dokunulduğunda veya üzerine basıldığında belirgin ağrı; diş "uzamış" gibi hissedilir.
• Sıcak ve soğuğa hassasiyet
• Diş etinde şişlik ve kızarıklık
• Diş etinde sivilce benzeri kabarcık (fistül): İrinin boşalmak için diş etinde açtığı yol; bastırınca irin gelebilir.
• Ağızda kötü tat ve kötü koku: Apse kendiliğinden patladığında ağza tuzlu, kötü tatlı sıvı gelir ve ağrı aniden azalabilir. Ancak bu enfeksiyonun geçtiği anlamına gelmez.
• Yüzde, yanakta veya çenede şişlik
• Çene altında veya boyunda şişmiş, hassas lenf bezleri
• Ateş ve halsizlik
• Dişte renk değişikliği: Siniri ölen dişlerde koyulaşma.
• Dişte sallanma

Ciddi Yayılım Belirtileri

• Yüzde, göz çevresinde veya boyunda hızla artan şişlik
• Ağzı açmada güçlük (trismus)
• Yutma güçlüğü ve salya akması
• Nefes almada güçlük, ses değişikliği
• Dilin yukarı itilmesi, ağız tabanında şişlik
• Yüksek ateş, titreme, çarpıntı ve genel durum bozukluğu
• Bilinç bulanıklığı

Bu belirtiler acil tedavi gerektiren derin boyun enfeksiyonu (örneğin Ludwig anjini), göz çevresi enfeksiyonu veya kan dolaşımına yayılan enfeksiyon (sepsis) belirtisi olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Ağız ve diş muayenesi: Dişler, diş etleri ve şişlik değerlendirilir. Dişe vurma (perküsyon) ve bastırma testleri ile ağrılı diş belirlenir.
• Diş canlılık testleri: Soğuk veya elektrikli testlerle diş sinirinin canlı olup olmadığı değerlendirilir.
• Diş röntgenleri: Kök ucunda kemik kaybı (apse alanı), çürük, kırık ve diş eti hastalığına bağlı kemik kaybı gösterilir. Panoramik röntgen genel değerlendirme sağlar.
• Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT): Karmaşık durumlarda ve enfeksiyonun yaygınlığının değerlendirilmesinde.
• Bilgisayarlı tomografi: Enfeksiyonun yüz ve boyun bölgesine yayıldığından şüphelenildiğinde.
• Kan testleri: Ciddi enfeksiyon şüphesinde beyaz küre sayısı ve iltihap belirteçleri.

Tedavi Seçenekleri

Diş apsesi tedavisinin amacı enfeksiyonu ortadan kaldırmak, irini boşaltmak ve mümkünse dişi korumaktır. Antibiyotikler tek başına diş apsesini tedavi etmez; enfeksiyonun kaynağı ortadan kaldırılmadıkça apse tekrarlar.

• Apsenin boşaltılması (drenaj): Diş hekimi, lokal anestezi altında diş etine küçük bir kesi yaparak irini boşaltır ve bölgeyi tuzlu suyla yıkar. Bu işlem ağrıyı hızla azaltır.
• Kanal tedavisi: Dişin kurtarılabildiği durumlarda en sık uygulanan tedavidir. Diş açılır, enfekte veya ölü sinir dokusu kök kanallarından temizlenir, kanallar şekillendirilip dezenfekte edilir ve doldurulur. Ardından diş dolgu veya kaplama ile korunur. Kanal tedavisi ile dişin uzun yıllar ağızda kalması sağlanabilir.
• Diş çekimi: Diş kurtarılamayacak kadar harap olmuşsa çekilir ve apse boşaltılır. Çekilen dişin yerine daha sonra implant, köprü veya protez yapılabilir.
• Periodontal apse tedavisi: Diş eti cebinin temizlenmesi, diş taşlarının ve enfekte dokunun uzaklaştırılması; ardından diş eti hastalığının tedavisi.
• Antibiyotikler: Enfeksiyon çevre dokulara yayıldıysa, ateş, yüzde şişlik ve genel durum bozukluğu varsa, bağışıklık sistemi zayıf hastalarda veya drenajın hemen yapılamadığı durumlarda diş tedavisine ek olarak kullanılır. Hekimin önerdiği süre boyunca eksiksiz kullanılmalıdır.
• Ağrı kesiciler: İbuprofen ve parasetamol gibi ağrı kesiciler hekim önerisiyle kullanılabilir.
• Ciddi yayılan enfeksiyonlarda: Hastaneye yatış, damardan antibiyotik ve cerrahi drenaj gerekebilir; solunum yolu tehlikedeyse acil müdahale yapılır.

Diş Hekimine Ulaşana Kadar Evde Yapılabilecekler

• Ilık tuzlu suyla (bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz) ağzı çalkalamak
• Hekim önerisiyle ağrı kesici kullanmak
• Çok sıcak, çok soğuk ve sert yiyeceklerden kaçınmak; ağrılı taraftan çiğnememek
• Yüzün dış tarafına kısa süreli soğuk kompres uygulamak
• Dikkat: Şişliğin üzerine sıcak uygulamayın; enfeksiyonun yüze doğru yayılmasına neden olabilir. Diş etindeki kabarcığı iğne veya keskin cisimlerle patlatmaya çalışmayın. Dişin üzerine aspirin koymayın; ağız mukozasında yanığa yol açar. Hekime danışmadan, evde kalmış antibiyotikleri kullanmayın.

Olası Komplikasyonlar

• Enfeksiyonun çene kemiğine yayılması (osteomiyelit)
• Yüz ve boyun yumuşak dokularına yayılım (selülit, derin boyun apsesi, Ludwig anjini)
• Üst çene dişlerinden kaynaklanan sinüs enfeksiyonu
• Göz çevresine yayılım
• Kan dolaşımına yayılım (sepsis)
• Nadiren beyin apsesi ve kafa içi damarlarda pıhtı
• Kalp kapakçıklarında enfeksiyon (endokardit): Özellikle yapay kalp kapağı olan veya kalp kapak hastalığı bulunan kişilerde risk vardır.
• Diş kaybı

Korunma Yolları

• Dişlerinizi günde en az iki kez florürlü diş macunuyla fırçalayın.
• Diş aralarını günde bir kez diş ipi veya ara yüz fırçası ile temizleyin.
• Şekerli ve asitli yiyecek ve içecekleri sınırlayın.
• Diş hekimi kontrollerinizi düzenli olarak (6 ayda bir) yaptırın.
• Diş çürüklerini, kırık dolguları ve diş eti hastalıklarını erken tedavi ettirin.
• Diş ağrısını ihmal etmeyin; ağrı kesicilerle geçiştirmeyin.
• Darbe alan dişlerin kontrolünü yaptırın.
• Spor yaparken ağız koruyucu kullanın.
• Sigarayı bırakın ve diyabetinizi kontrol altında tutun.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Zonklayıcı diş ağrısı, ısırırken ağrı, diş etinde şişlik veya sivilce benzeri kabarcık, ağızda kötü tat ve koku fark ettiğinizde en kısa sürede bir diş hekimine başvurun. Ağrı kendiliğinden geçse bile enfeksiyonun devam ettiğini unutmayın.

Acil durum: Yüzde, göz çevresinde veya boyunda hızla artan şişlik, yüksek ateş ve titreme, ağzı açamama, yutma veya nefes almada güçlük, ses değişikliği, dilin yukarı itilmesi, bilinç bulanıklığı ya da genel durumda bozulma varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun. Bu durumlar hayatı tehdit edebilir.

Diş apsesi diş hekimleri tarafından tedavi edilir. Kanal tedavisinde endodonti, diş eti apselerinde periodontoloji, diş çekimi ve yayılan enfeksiyonlarda ağız, diş ve çene cerrahisi, çocuklarda çocuk diş hekimliği (pedodonti) uzmanları görev alır. Ciddi yayılan enfeksiyonlarda kulak burun boğaz, enfeksiyon hastalıkları ve acil tıp uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.