Aft

Diş Hekimi
Halk arasında: Aftöz ülser, Rekürren aftöz stomatit

Aft, ağız içinde görülen, bulaşıcı olmayan ve tekrarlayabilen ağrılı ülserlerdir. Stres, vitamin eksiklikleri, hormonal değişiklikler ve ağız travmaları tetikleyebilir. Belirtileri sarı-beyaz zemin üzerinde kızarık bir hale ve yanma hissidir. Çoğu aft bir ila iki hafta içinde kendiliğinden iyileşir; tedavi semptomları hafifletmeyi amaçlar. Aft 3 haftadan uzun sürerse, çok sık tekrarlarsa veya yayılırsa bir diş hekimine başvurulmalıdır.

Aft Nedir?

Aft, ağız içinde yanakların iç yüzünde, dudakların iç kısmında, dilde, diş etlerinde veya damakta ortaya çıkan, ağrılı, yuvarlak veya oval, sığ yaralardır. Tıp dilinde "aftöz ülser" ya da tekrarlayan şekliyle "rekürren aftöz stomatit" olarak adlandırılır. Genellikle ortası beyaz-sarımsı, kenarı kırmızı bir hale ile çevrili görünümdedir.

Aftlar oldukça yaygındır; toplumda pek çok kişi hayatının bir döneminde aft yaşar. Çoğu zaman zararsızdır ve birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Bulaşıcı değildir; uçuk (herpes) ile karıştırılmamalıdır. Uçuk genellikle dudak dışında ve küme halinde su toplamış kabarcıklarla başlarken, aft ağız içinde tek veya birkaç yara şeklinde görülür.

Aftlar bazen sık tekrarlayabilir ve yemek yemeyi, konuşmayı ve diş fırçalamayı zorlaştırabilir. Çok sık tekrarlayan, iyileşmeyen veya başka belirtilerle birlikte görülen aftlar ise altta yatan bir hastalığın işareti olabileceğinden hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Aft Türleri

  • Minör (küçük) aft: En sık görülen türdür. Genellikle 1 cm'den küçüktür, iz bırakmadan 1–2 hafta içinde iyileşir.
  • Majör (büyük) aft: Daha büyük ve daha derindir; iyileşmesi haftalar sürebilir ve iz bırakabilir. Daha ağrılıdır.
  • Herpetiform aft: Toplu iğne başı büyüklüğünde çok sayıda küçük yaranın bir arada bulunmasıdır. Bu yaralar birleşerek daha büyük düzensiz yaralar oluşturabilir. Adında "herpes" geçse de uçuk virüsüyle ilişkili değildir.

Belirtileri Nelerdir?

  • Ağız içinde yuvarlak veya oval, beyaz-sarı tabanlı, kırmızı kenarlı yara
  • Yara çıkmadan önce o bölgede yanma veya karıncalanma hissi
  • Yemek yerken, konuşurken ve diş fırçalarken ağrı
  • Özellikle tuzlu, ekşi, acı ve baharatlı yiyeceklerle artan yanma

Büyük ve çok sayıda aftta ateş, halsizlik ve boyundaki lenf bezlerinde şişlik görülebilir; bu durumda hekime başvurmak gerekir.

Nedenleri ve Tetikleyiciler

Aftın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bağışıklık sisteminin ağız içi dokuya verdiği yanıtın rol oynadığı düşünülmektedir. Genetik yatkınlık da önemlidir; ailesinde aft olan kişilerde daha sık görülür. Aft oluşumunu tetikleyebilecek başlıca etkenler şunlardır:

  • Ağız içinde küçük travmalar: Yanağı ısırmak, sert fırçalama, keskin diş kenarı veya diş teli
  • Stres ve uykusuzluk
  • Hormonal değişiklikler: Bazı kadınlarda adet dönemiyle ilişkili olarak
  • Bazı besinler: Çikolata, kahve, fıstık, çilek, domates, turunçgiller ve asitli veya baharatlı yiyecekler bazı kişilerde tetikleyici olabilir.
  • Vitamin ve mineral eksiklikleri: Demir, B12 vitamini, folik asit ve çinko eksikliği
  • Sodyum lauril sülfat (SLS) içeren diş macunları: Bazı kişilerde aftı tetikleyebilir.
  • Bazı ilaçlar
  • Sigarayı bırakma dönemi: Bazı kişilerde aft sıklığı geçici olarak artabilir.

Aftla İlişkili Olabilen Hastalıklar

Sık tekrarlayan veya alışılmışın dışında seyreden aftlar bazı sistemik hastalıkların belirtisi olabilir:

  • Behçet hastalığı: Tekrarlayan ağız aftlarına genital bölgede yaralar, gözde iltihap ve deride lezyonlar eşlik edebilir. Türkiye'de görece sık görülen bir hastalıktır.
  • Çölyak hastalığı
  • İltihabi bağırsak hastalıkları: Crohn hastalığı ve ülseratif kolit
  • Kansızlık (anemi) ve vitamin eksiklikleri
  • Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar

Tanı Nasıl Konur?

Tanı genellikle aftın görünümü ve öyküye dayanarak muayene ile konur. Hekim aftın ne sıklıkla çıktığını, ne kadar sürdüğünü ve eşlik eden şikâyetleri sorar. Şu durumlarda ek tetkikler istenebilir:

  • Kan tahlilleri: Kan sayımı, demir, B12 vitamini, folik asit ve çinko düzeyleri; çölyak testleri
  • Biyopsi: Üç haftadan uzun süren ve iyileşmeyen yaralarda, diğer hastalıkları (ağız kanseri dahil) dışlamak için
  • İlgili uzmanlara yönlendirme: Behçet hastalığı veya bağırsak hastalığı şüphesinde dermatoloji, romatoloji, göz veya gastroenteroloji değerlendirmesi

Tedavi Seçenekleri

Aftın kesin bir tedavisi yoktur; ancak tedavi ağrıyı azaltabilir ve iyileşmeyi hızlandırabilir. Küçük aftlar çoğu zaman kendiliğinden iyileşir.

  • Ağrı kesici ve uyuşturucu jeller, spreyler: Yemeklerden önce uygulanarak yemek yemeyi kolaylaştırabilir.
  • Koruyucu macun ve jeller: Yaranın üzerini örterek tahrişi azaltır.
  • Antiseptik gargaralar: Yaranın enfekte olmasını önlemeye ve iyileşmeye yardımcı olabilir. Alkol içermeyenler tercih edilmelidir.
  • Kortizonlu ağız içi preparatlar: Ağır veya sık tekrarlayan aftlarda hekim tarafından önerilebilir.
  • Eksiklik tedavisi: Demir, B12 vitamini veya folik asit eksikliği varsa yerine konması aft sıklığını azaltabilir.
  • Sistemik tedaviler: Behçet hastalığı gibi altta yatan bir hastalık varsa ya da aftlar çok ağır seyrediyorsa hekim tarafından farklı ilaçlar düzenlenebilir.

Evde Rahatlatıcı Öneriler

  • Tuzlu, ekşi, acı ve sert yiyeceklerden aft iyileşene kadar uzak durun.
  • Ilık tuzlu su ile ağzınızı çalkalamak rahatlama sağlayabilir.
  • Yumuşak bir diş fırçası kullanın ve yaranın üzerine bastırmadan fırçalayın.
  • Bol sıvı tüketin; yemeklerin aşırı sıcak olmamasına dikkat edin.

Aft ile Karışabilen Ağız Yaraları

Ağız içindeki her yara aft değildir. Benzer görünebilen durumları ayırt etmek, doğru tedavi için önemlidir:

  • Uçuk (herpes simpleks enfeksiyonu): Genellikle dudak kenarında, küme halinde su dolu kabarcıklarla başlar ve bulaşıcıdır. Ağız içinde çıktığında çoğunlukla diş eti ve sert damak gibi kemiğe yapışık dokularda görülür.
  • Travmatik yaralar: Isırma, sıcak yiyecekle yanma veya protez sürtünmesine bağlı yaralar; neden ortadan kalktığında iyileşir.
  • El-ayak-ağız hastalığı: Özellikle çocuklarda, ağız içi yaralarla birlikte el ve ayaklarda döküntü ve ateşle seyreden viral bir enfeksiyondur.
  • Ağız mantarı (pamukçuk): Silinebilen beyaz plaklar şeklinde görülür.
  • Liken planus: Ağız içinde beyaz ağsı çizgiler veya yaralarla seyreden kronik bir durumdur.
  • Ağız kanseri: Özellikle sigara ve alkol kullanan kişilerde, ağrısız, sert ve haftalarca iyileşmeyen yaralar mutlaka değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Aft

Aft çocuklarda da sık görülür ve çoğu zaman yetişkinlerdeki gibi kendiliğinden iyileşir. Ancak çocuklarda ağız yaraları el-ayak-ağız hastalığı veya uçuk gibi bulaşıcı enfeksiyonlardan da kaynaklanabilir. Çocuk yemek yemeyi ve sıvı almayı reddediyorsa, ateşi varsa veya yaralar çok sayıdaysa çocuk doktoruna başvurmak gerekir. Bu dönemde soğuk ve yumuşak yiyecekler, yeterli sıvı alımı çocuğu rahatlatabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

  • Aft iki-üç haftadan uzun sürüyor ve iyileşmiyorsa
  • Aftlar çok sık tekrarlıyor veya giderek büyüyorsa
  • Çok sayıda veya çok büyük aftlar varsa
  • Aftla birlikte yüksek ateş, halsizlik veya kilo kaybı varsa
  • Genital bölgede yara, gözde kızarıklık veya bulanık görme, ciltte döküntü veya eklem ağrısı eşlik ediyorsa
  • İshal, karın ağrısı veya kanlı dışkı gibi bağırsak şikâyetleri de varsa
  • Yara ağrısız, sert kenarlı ve iyileşmeyen bir görünümdeyse
  • Yemek ve içmek çok zorlaştıysa

Aftın değerlendirilmesinde diş hekimleri, kulak burun boğaz ve dermatoloji uzmanları rol alabilir; tekrarlayan aftlarda altta yatan hastalığa göre iç hastalıkları ve romatoloji uzmanlarına başvurulabilir.

Aftı Önlemek İçin Öneriler

  • Ağız içini yaralanmalardan koruyun: Yumuşak fırça kullanın, keskin diş veya protez kenarlarını diş hekiminize düzelttirin.
  • Tetikleyici besinleri fark edin: Aftın hangi yiyeceklerden sonra çıktığını not alın ve bunları azaltın.
  • SLS içermeyen diş macunu deneyin: Bazı kişilerde aft sıklığını azaltabilir.
  • Dengeli beslenin: Demir, B12 ve folik asitten zengin besinler tüketin.
  • Stresi yönetin ve düzenli uyuyun: Yoğun stres ve uykusuz dönemlerde aft sıklığının arttığını fark eden pek çok kişi vardır.
  • Düzenli diş hekimi kontrolüne gidin: Keskin dolgu ve protez kenarları gibi tahriş kaynakları bu kontrollerde fark edilip giderilebilir.

Sık Sorulan Konular

  • Aft bulaşıcı mıdır? Hayır. Aft kişiden kişiye bulaşmaz; aynı bardaktan içmek veya öpüşmekle geçmez.
  • Aft için ağza karbonat veya limon sürmek işe yarar mı? Yaraya doğrudan tahriş edici maddeler sürmek ağrıyı artırabilir ve iyileşmeyi geciktirebilir; hekiminizin veya eczacınızın önerdiği ürünleri tercih edin.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Aft bulaşıcı mıdır?

Hayır, aft bulaşıcı değildir. Herpes (uçuk) gibi virüslerle oluşmaz. Bu nedenle öpüşme veya aynı bardağı kullanma ile başkasına geçmez.

Aft ne kadar sürede iyileşir?

Çoğu aft 1-2 hafta içinde kendiliğinden iyileşir. Büyük veya derin aftlar 4 haftaya kadar uzayabilir. Tedavi süreci hızlandırabilir ve ağrıyı azaltabilir.

Aft tekrarlamasını nasıl önleyebilirim?

Tetikleyicilerden kaçınarak tekrarlama sıklığını azaltabilirsiniz. Dengeli beslenme, stresten kaçınma, ağız hijyenine dikkat etme, sert ve asitli gıdalardan uzak durma önemlidir. Eğer sık tekrarlıyorsa, eksik vitaminleri tespit etmek için hekime danışılmalıdır.

Aft ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Aft ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →