Diş Çürüğü

Diş Çürüğü Nedir?

Diş çürüğü (halk arasında çürük veya diş çürümesi; tıp dilinde dental karyes), diş minesinin asitlerle demineralize olması sonucu oluşan, ilerleyici bir diş dokusu hastalığıdır. Ağızdaki bakteriler, şekerli ve nişastalı besinleri fermente ederek asit üretir; bu asitler zamanla diş yüzeyini çözer ve oyuk oluşturur.

Diş çürüğü, dünyada en yaygın kronik hastalıklardan biridir. Erken evrede fark edilirse diş hekimi müdahalesiyle diş kurtarılabilir; ancak tedavi edilmezse ağrı, enfeksiyon ve diş kaybına yol açabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler çürüğün derinliğine göre değişir. Erken evrede hiçbir belirti olmayabilir veya diş yüzeyinde beyaz, tebeşirimsi bir leke görülebilir. Çürük ilerledikçe şunlar ortaya çıkabilir:

• Sıcak, soğuk, tatlı veya asitli yiyecek/içeceklerde kısa süreli hassasiyet
• Dişte sürekli veya zonklayıcı ağrı
• Diş yüzeyinde görünür oyuk, kahverengi/siyah nokta veya delik
• Çiğneme sırasında ağrı
• Ağız kokusu veya ağızda kötü tat
• İleri evrede yüzde şişlik, ateş veya diş etinde apse

Uyarı: Yüzde şişlik, yüksek ateş, yutma veya nefes almada zorluk varsa diş kaynaklı ciddi bir enfeksiyon olabilir; derhal diş hekimine veya acil servise başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Diş çürüğünün oluşumunda dört faktör etkileşir: diş yüzeyi, bakteriler, fermente olabilen karbonhidratlar ve zaman. Ağızdaki Streptococcus mutans ve Lactobacillus gibi bakteriler şekerleri asite çevirir. Plak adı verilen yapışkan tabaka, bu bakterilerin dişe tutunmasını kolaylaştırır.

• Yetersiz veya yanlış diş fırçalama, diş ipi kullanmama
• Sık sık şekerli, yapışkan veya asitli gıdalar tüketme
• Öğün aralarında sürekli atıştırma veya biberon/emzik kullanımı
• Yetersiz florür alımı veya florürlü diş macunu kullanmamak
• Ağız kuruluğu (tükürük azlığı) – bazı ilaçlar, hastalıklar veya radyoterapi sonrası
• Diş minesinin yapısal bozuklukları, diş gıcırdatma veya diş sıkma
• Mide asidinin dişlere temas ettiği reflü veya yeme bozuklukları
• Sigara kullanımı ve yetersiz beslenme

Diş çürüğü her yaşta görülebilir; çocuklarda süt dişlerinde, yaşlılarda diş eti çekilmesine bağlı kök yüzeylerinde sık görülür.

Tanı Nasıl Konur?

Diş çürüğü genellikle diş hekiminin klinik muayenesi ve diş hekimi tarafından yapılan ağız içi muayene sırasında teşhis edilir. Hekim dişi ayna ve sondla inceleyerek yumuşak zemin, renk değişikliği ve oyuk arar. Gerekirse şu yöntemler kullanılır:

• Diş röntgeni (radyografi): Özellikle dişlerin arasındaki veya mine altındaki çürükleri gösterir
• Kavitasyon (lazer veya ışık) cihazları: Erken çürüklerin saptanmasına yardımcı olabilir
• Bitewing röntgeni: Arka dişlerin arasını değerlendirmek için sık kullanılır

Erken tanı, küçük bir dolgu ile tedavi imkânı sağlar; geç tanı kanal tedavisi veya diş çekimi gerektirebilir.

Tedavi ve Korunma

Diş çürüğünün tedavisi çürüğün boyutuna ve konumuna bağlıdır:

• Başlangıç aşaması (mine demineralizasyonu): Florür uygulaması ve iyi ağız bakımıyla çürük geri döndürülebilir.
• Mine çürüğü (oyuk yok): Diş hekimi florür vernik veya dolgu önerebilir.
• Dentin çürüğü (oyuk var): Dişin çürük kısmı temizlenir ve dolgu yapılır (kompozit, amalgam, porselen).
• Pulpa (sinir) tutulumu ve apseli enfeksiyon: Kanal tedavisi (endodonti) gerekir; ileri durumlarda diş çekimi yapılır.

Ağrı ve enfeksiyon için hekim tarafından reçete edilen ağrı kesiciler ve antibiyotikler kullanılabilir; ancak kesin tedavi diş hekimi müdahalesidir.

Korunmada öneriler:

• Günde en az iki kez florürlü diş macunu ile 2 dakika fırçalayın
• Diş ipi veya arayüz fırçası ile diş aralarını temizleyin
• Şekerli ve asitli yiyecek/içecek tüketimini azaltın; tüketince ağzınızı suyla çalkalayın
• Düzenli olarak 6 ayda bir diş hekimine gidin
• Diş hekimi önerisiyle sistemik florür takviyesi veya fissür örtücü (diş sealantı) uygulatın
• Diş dostu beslenme: Lifli sebzeler, süt ve süt ürünleri, yeşil çay tüketin
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının

Diş çürüğü, doğru ağız bakımı ve düzenli diş hekimi kontrolleriyle büyük ölçüde önlenebilir. Ağrı, hassasiyet veya dişte renklenme fark ettiğinizde vakit geçirmeden bir diş hekimine başvurun.