Diş Hassasiyeti

Diş Hassasiyeti Nedir?

Diş hassasiyeti (dentin hassasiyeti, dentin hipersensitivitesi), dişlerin soğuk, sıcak, tatlı, ekşi yiyecek ve içeceklerle, soğuk hava teması veya diş fırçalama gibi uyaranlarla karşılaştığında ortaya çıkan, keskin, kısa süreli ve sızlayıcı ağrıdır. Uyaran ortadan kalktığında ağrı genellikle hemen geçer.

Dişin dış yüzeyi, taç kısmında vücudun en sert dokusu olan mine, kök kısmında ise sement ile kaplıdır. Bu koruyucu tabakaların altında, içinde binlerce mikroskobik kanalcık (dentin tübülleri) bulunan dentin tabakası yer alır. Bu kanalcıklar, dişin merkezindeki sinir ve damarların bulunduğu pulpa odasına kadar uzanır. Mine aşındığında veya diş eti çekilerek kök yüzeyi açığa çıktığında dentin kanalcıkları açılır. Soğuk, sıcak veya tatlı gibi uyaranlar bu kanalcıklardaki sıvının hareket etmesine yol açar ve diş sinirini uyararak ani, keskin bir ağrı oluşturur.

Diş hassasiyeti oldukça yaygın bir sorundur; erişkinlerin önemli bir kısmı hayatlarının bir döneminde diş hassasiyeti yaşar. En sık 20–50 yaşları arasında görülür. Diş hassasiyeti çoğu zaman ciddi bir sorun olmasa da yaşam kalitesini etkileyebilir; ayrıca çürük veya kırık gibi başka diş sorunlarının belirtisi de olabileceğinden diş hekimi tarafından değerlendirilmelidir.

Nedenleri

Diş Eti Çekilmesi

Diş etinin çekilmesiyle diş kökünün yüzeyi açığa çıkar. Kök yüzeyini kaplayan sement tabakası ince olduğundan kolayca aşınır ve dentin açığa çıkar. Diş eti çekilmesinin nedenleri:

• Sert diş fırçası kullanımı ve çok kuvvetli, yatay fırçalama
• Diş eti hastalıkları (periodontitis)
• Diş taşı temizliği ve diş eti tedavileri sonrası geçici olarak
• Yaşlanma
• Diş sıkma ve gıcırdatma
• Çapraşık dişler ve ortodontik tedaviler
• Dudak veya dil piercing'leri
• Sigara kullanımı

Mine Aşınması

• Asidik yiyecek ve içecekler (erozyon): Gazlı içecekler, meyve suları, enerji ve sporcu içecekleri, turunçgiller, sirke, şarap ve asitli atıştırmalıklar mineyi eritir.
• Mide asidi: Reflü hastalığı, sık kusma ve yeme bozuklukları (bulimia) dişlerde ciddi asit aşınmasına yol açar.
• Yanlış fırçalama (abrazyon): Sert fırça, aşındırıcı diş macunları ve kuvvetli fırçalama; özellikle asidik bir içecek tüketildikten hemen sonra fırçalamak.
• Diş sıkma ve gıcırdatma (atrizyon): Dişlerin birbirine sürtünmesiyle mine aşınır.
• Diş boyun bölgesinde çentikler (abfraksiyon): Isırma kuvvetlerine bağlı dişin diş eti çizgisine yakın bölgesinde kama şeklinde kayıplar.

Diğer Nedenler

• Diş çürükleri: Hassasiyet çürüğün ilk belirtisi olabilir.
• Diş çatlakları ve kırıkları: Özellikle ısırırken gelen ani ağrı (çatlak diş sendromu).
• Kırık veya eskimiş dolgular: Dolgu kenarlarında sızıntı.
• Diş beyazlatma işlemleri: Geçici hassasiyet yapabilir; genellikle birkaç gün içinde geçer.
• Yeni yapılan dolgu, kaplama ve diş tedavileri sonrası: Geçici hassasiyet.
• Diş eti hastalığı tedavileri sonrası: Geçici hassasiyet.
• Gebelik: Hormon değişiklikleri, diş eti sorunları ve bulantı-kusmaya bağlı.

Belirtileri Nelerdir?

• Soğuk su, dondurma veya soğuk hava ile dişlerde keskin, kısa süreli ağrı (en sık tetikleyicidir)
• Sıcak çay, kahve veya çorba ile ağrı
• Tatlı ve şekerli yiyeceklerle sızlama
• Ekşi ve asitli yiyeceklerle ağrı
• Diş fırçalarken veya diş ipi kullanırken ağrı
• Soğuk havada ağızdan nefes alırken dişlerde sızlama
• Bir veya birden fazla dişte; genellikle köpek dişleri ve küçük azı dişlerinde, diş eti çizgisine yakın bölgelerde

Diş Hassasiyeti Başka Bir Sorunun Belirtisi Olabilir mi?

Evet. Şu durumlar, basit diş hassasiyetinden çok başka bir soruna işaret edebilir ve diş hekimi tarafından değerlendirilmelidir:

• Uyaran ortadan kalktıktan sonra da uzun süre (dakikalarca) devam eden ağrı
• Kendiliğinden, uyaran olmadan başlayan ağrı
• Gece uykudan uyandıran, zonklayıcı ağrı
• Isırırken veya çiğnerken ağrı
• Diş etinde şişlik veya yüzde şişlik
• Tek bir dişte belirgin ve giderek artan ağrı

Bu belirtiler diş çürüğü, diş siniri iltihabı (pulpit), diş kırığı veya apse gibi tedavi gerektiren durumların işareti olabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü: Ağrının ne zaman, hangi uyaranlarla başladığı, ne kadar sürdüğü, beslenme alışkanlıkları, fırçalama şekli, diş sıkma, reflü ve son dönemde yapılan diş tedavileri sorgulanır.
• Ağız ve diş muayenesi: Diş eti çekilmesi, mine aşınması, çürük, çatlak, kırık dolgu ve diş eti hastalığı değerlendirilir.
• Hassasiyet testleri: Dişlere hava püskürtülmesi veya ince bir sondla dokunulması ile hassas bölgeler belirlenir.
• Diş röntgenleri: Çürük, dolgu altı sızıntı, kök ucu enfeksiyonu ve diğer sorunları dışlamak için.
• Isırma testi: Çatlak diş şüphesinde.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, hassasiyetin nedenine ve şiddetine göre belirlenir. Basit hassasiyetten başlayarak basamaklı bir yaklaşım uygulanır.

Evde Uygulanabilecek Yöntemler

• Hassasiyet giderici diş macunları: Potasyum nitrat (sinir uyarısını azaltır), kalay florür, arginin veya stronsiyum gibi maddeler içeren diş macunları, dentin kanalcıklarını tıkayarak veya sinir iletimini azaltarak hassasiyeti azaltır. Etkinin ortaya çıkması için genellikle 2–4 hafta düzenli kullanım gerekir. Diş fırçaladıktan sonra ağzı bol suyla çalkalamamak, macunun etkisini artırır. Hassas bölgelere parmakla az miktarda macun sürülmesi de faydalı olabilir.
• Florürlü gargaralar: Mineyi güçlendirir.
• Yumuşak diş fırçası ve doğru fırçalama tekniği: Dişleri yatay ve kuvvetli değil, diş etinden dişe doğru, nazik ve küçük dairesel hareketlerle fırçalamak.

Diş Hekiminin Uygulayacağı Tedaviler

• Florür vernik ve jelleri: Hassas bölgelere yüksek konsantrasyonda florür uygulanarak dentin kanalcıkları tıkanır ve mine güçlendirilir.
• Dentin bağlayıcı ajanlar ve hassasiyet gidericiler: Açık dentin yüzeyine uygulanan koruyucu kaplamalar.
• Dolgu uygulamaları: Aşınmış, çentikli diş boyun bölgeleri ve açık kök yüzeyleri diş renginde dolgu maddeleriyle kapatılabilir.
• Lazer tedavisi: Bazı kliniklerde dentin kanalcıklarını kapatmak için kullanılır.
• Diş eti grefti: Ciddi diş eti çekilmesi olan durumlarda, damaktan veya başka bir bölgeden alınan diş eti dokusuyla açıkta kalan kök yüzeyi örtülür. Hem hassasiyeti azaltır hem de kökü korur.
• Çürük, kırık ve eski dolguların tedavisi
• Kanal tedavisi: Diğer tedavilere yanıt vermeyen ve şiddetli, kalıcı hassasiyet olan veya diş sinirinin etkilendiği durumlarda son seçenek olarak uygulanabilir.
• Gece plağı: Diş sıkma ve gıcırdatmaya bağlı aşınmalarda dişleri korur.

Altta Yatan Nedenlerin Tedavisi

• Reflü hastalığının tedavisi
• Diş eti hastalığının tedavisi
• Yeme bozukluklarında psikolojik ve tıbbi destek
• Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi

Korunma Yolları

• Yumuşak kıllı diş fırçası kullanın ve dişlerinizi nazikçe, doğru teknikle fırçalayın. Elektrikli diş fırçası kullanıyorsanız basınç sensörlü modeller tercih edilebilir.
• Florürlü diş macunu kullanın; aşındırıcı (beyazlatıcı) macunları sık kullanmayın.
• Asitli yiyecek ve içecekleri sınırlayın: Gazlı içecekler, meyve suları, enerji içecekleri ve turunçgiller. Bunları tüketirken pipet kullanmak dişlerle teması azaltır. Tükettikten sonra ağzınızı suyla çalkalayın.
• Asitli bir şey yedikten veya kustuktan hemen sonra dişlerinizi fırçalamayın; mine geçici olarak yumuşadığından fırçalama aşınmayı artırır. En az 30–60 dakika bekleyin; bu sürede ağzınızı suyla çalkalayabilirsiniz.
• Diş sıkıyorsanız diş hekiminize danışarak gece plağı yaptırın.
• Düzenli diş hekimi kontrollerine (6 ayda bir) gidin; diş taşı temizliği yaptırın.
• Diş eti sağlığına dikkat edin; diş ipi ve ara yüz fırçası kullanın.
• Sigarayı bırakın.
• Diş beyazlatma işlemlerini diş hekimi kontrolünde yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Diş hassasiyetiniz birkaç hafta boyunca hassasiyet giderici diş macunu kullanmanıza rağmen geçmiyorsa, giderek artıyorsa, tek bir dişte belirginse, ağrı uyaran ortadan kalktıktan sonra da sürüyorsa, kendiliğinden veya geceleri başlıyorsa ya da ısırırken ağrı oluyorsa bir diş hekimine başvurun. Diş etlerinizde çekilme, kanama veya dişlerinizde aşınma fark ederseniz de kontrol yaptırın.

Acil durum: Yüzde, çenede veya göz çevresinde hızla artan şişlik, yüksek ateş, ağzı açmada güçlük, yutma veya nefes almada zorluk ya da darbe sonrası dişte kırılma, yerinden oynama veya dişin yerinden çıkması varsa beklemeden bir diş hekimine veya acil servise başvurun.

Diş hassasiyeti diş hekimleri tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Diş eti çekilmesi ve diş eti hastalıklarında periodontoloji, dolgu ve restorasyonlarda restoratif diş tedavisi, kanal tedavisinde endodonti uzmanları; reflüye bağlı aşınmalarda gastroenteroloji, yeme bozukluklarında psikiyatri uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.