Diş kisti

Diş Kisti Nedir?

Diş kisti, çene kemikleri içinde veya diş eti dokusunda, diş ve diş gelişimiyle ilişkili olarak oluşan, içi sıvı veya yarı katı madde dolu, etrafı bir zarla çevrili keselerdir. Çenelerde görülen kistlerin büyük çoğunluğu dişlerle ilişkilidir; bu nedenle bunlara odontojenik kistler de denir.

Diş kistleri genellikle yavaş büyür ve uzun süre hiçbir belirti vermez. Çoğu zaman rutin diş muayenesi sırasında çekilen röntgenlerde tesadüfen fark edilir. Ancak zamanla büyüyerek çene kemiğini eritebilir, komşu dişlerin yer değiştirmesine veya köklerinin erimesine, çenede şişliğe ve kırılganlığa yol açabilir. Ayrıca kistler enfekte olarak apseye dönüşebilir.

Diş kistlerinin çok büyük bir kısmı iyi huyludur (kanser değildir). Ancak bazı kist türleri tekrarlama eğilimindedir ve çok nadiren bazı kistlerin duvarından tümör gelişebilir. Bu nedenle saptanan her diş kistinin bir diş hekimi veya ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilmesi ve tedavi edilmesi önemlidir.

Diş Kisti Türleri

İltihabi Kistler

• Radiküler (kök ucu) kist: En sık görülen diş kistidir. Derin çürük veya travma nedeniyle sinirini kaybetmiş (ölmüş) bir dişin kök ucunda, uzun süreli iltihap sonucu gelişir. Genellikle yetişkinlerde görülür.
• Rezidüel kist: Diş çekildikten sonra kök ucundaki kistin tamamen temizlenmemesi sonucu çene kemiğinde kalan kisttir.
• Lateral periodontal ve paradental kistler: Dişin kök yüzeyinde veya yarı gömülü dişlerin çevresinde gelişen iltihabi kistler.

Gelişimsel Kistler

• Dentigeröz (folliküler) kist: İkinci en sık diş kistidir. Sürmemiş veya gömülü bir dişin taç kısmının çevresinde gelişir. En sık gömülü yirmi yaş dişleri ve köpek dişlerinin çevresinde görülür. Büyük boyutlara ulaşabilir.
• Odontojenik keratokist: Agresif davranış gösterebilen, çene kemiği içinde yayılarak büyüyebilen ve tedaviden sonra tekrarlama eğilimi yüksek olan bir kist türüdür. Günümüzde bazı sınıflandırmalarda keratokistik odontojenik tümör olarak da anılmıştır. En sık alt çenenin arka bölgesinde görülür. Çok sayıda keratokist, Gorlin-Goltz (nevoid bazal hücreli karsinom) sendromu adlı kalıtsal bir hastalığın belirtisi olabilir.
• Erüpsiyon kisti: Süren bir dişin üzerinde diş etinde oluşan, mavimsi renkli şişlik; çoğunlukla çocuklarda görülür ve diş sürdükçe kendiliğinden geçer.
• Glandüler odontojenik kist ve diğer nadir kistler

Odontojenik Olmayan Kistler

Dişlerle ilişkili olmayan ancak çenelerde görülen kistler de vardır; örneğin nazopalatin kanal kisti (üst ön dişlerin arkasında), basit kemik kisti ve anevrizmal kemik kisti.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Tedavi edilmemiş derin çürükler: Dişin sinirinin enfekte olup ölmesi ve kök ucunda kronik iltihap gelişmesi.
• Diş travmaları: Darbe sonrası dişin sinirinin canlılığını kaybetmesi.
• Başarısız kanal tedavileri
• Gömülü ve sürmemiş dişler: Özellikle gömülü yirmi yaş dişleri ve köpek dişleri.
• Diş gelişimi sırasında kalan epitel artıkları
• Genetik sendromlar: Gorlin-Goltz sendromu gibi.

Belirtileri Nelerdir?

Diş kistleri küçükken genellikle hiçbir belirti vermez. Büyüdükçe veya enfekte olduklarında şu belirtiler görülebilir:

• Çenede, diş etinde veya yüzde yavaş büyüyen, genellikle ağrısız şişlik
• Ağız içinde, diş eti üzerinde kabarıklık
• Dişlerde sallanma veya yer değiştirme
• Dişler arasında boşluk oluşması
• Protez kullananlarda protezin uymaması
• Dişin renginde koyulaşma (sinirini kaybetmiş dişlerde)
• Enfekte olduğunda ağrı, şişlik, kızarıklık, iltihaplı akıntı, ağızda kötü tat ve ateş
• Çenede uyuşma (büyük kistlerin sinire baskısıyla, nadir)
• Büyük kistlerde çene kemiğinin incelmesi ve nadiren kırılma
• Sürmesi gereken bir dişin sürmemesi

Tanı Nasıl Konur?

• Ağız içi muayene: Dişler, diş eti ve çene kemiğinin değerlendirilmesi; dişin sinir canlılık testleri.
• Diş röntgenleri: Periapikal ve panoramik röntgenlerde kistler genellikle kemik içinde sınırları belirgin, karanlık (radyolusent) alanlar şeklinde görülür.
• Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT): Kistin büyüklüğünü, sınırlarını, komşu dişlerle, alt çene sinir kanalıyla ve üst çenede sinüsle ilişkisini üç boyutlu olarak gösterir; ameliyat planlamasında çok değerlidir.
• Aspirasyon: Bazı durumlarda kistin içeriğinden iğne ile örnek alınabilir.
• Biyopsi ve patolojik inceleme: Kistin türünün kesin olarak belirlenmesi için çıkarılan dokunun patolojik incelemesi yapılır. Bu, özellikle tekrarlama eğilimi olan kistlerin ve nadir tümörlerin ayırt edilmesi için önemlidir.

Röntgende kiste benzeyen bazı tümörler (örneğin ameloblastom) ve diğer kemik lezyonları bulunabileceği için kesin tanı patolojik inceleme ile konur.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; kistin türüne, büyüklüğüne, yerine, hastanın yaşına ve komşu yapılarla ilişkisine göre belirlenir.

• Kanal tedavisi: Küçük radiküler kistlerde, dişin kök kanallarının temizlenip doldurulması ile kök ucundaki iltihap ortadan kalkar ve kist zamanla iyileşebilir. Düzenli röntgen kontrolleriyle iyileşme takip edilir.
• Apikal rezeksiyon (kök ucu ameliyatı): Kanal tedavisine rağmen iyileşmeyen veya büyük kök ucu kistlerinde, diş etinden küçük bir kesiyle kistin ve kök ucunun çıkarılması. Diş korunur.
• Kistektomi (enükleasyon): Kistin zarıyla birlikte tamamen çıkarılmasıdır; en sık uygulanan tedavi yöntemidir. Lokal anestezi altında yapılabilir; çok büyük kistlerde genel anestezi gerekebilir.
• Marsüpyalizasyon ve dekompresyon: Çok büyük kistlerde, kistin ağız içine açılarak içindeki basıncın azaltılması ve kistin zamanla küçültülmesi. Böylece önemli yapılar (sinir, komşu dişler) korunur. Kist küçüldükten sonra ikinci bir işlemle tamamen çıkarılır.
• Diş çekimi: Kurtarılamayacak durumdaki dişler veya kiste neden olan gömülü dişler çekilir.
• Kemik grefti: Büyük kistlerin çıkarılmasından sonra oluşan boşluğa, iyileşmeyi desteklemek ve implant tedavisine hazırlık için kemik tozu yerleştirilebilir.
• Agresif kistlerde ek işlemler: Odontojenik keratokist gibi tekrarlama eğilimi yüksek kistlerde kist duvarının çevresindeki kemiğin bir miktar temizlenmesi ve ek kimyasal uygulamalar yapılabilir.
• Enfekte kistlerde: Önce antibiyotik ve gerekirse drenaj ile iltihap kontrol altına alınır.

Ameliyat Sonrası Bakım ve Takip

• İlk gün yanağın dışından aralıklarla buz uygulayın.
• Hekiminizin önerdiği ağrı kesici ve antibiyotikleri düzenli kullanın.
• İlk günlerde yumuşak ve ılık yiyecekler tüketin; ameliyat bölgesiyle çiğnemekten kaçının.
• Sigara içmeyin; iyileşmeyi geciktirir.
• Hekiminizin önerdiği şekilde ağız bakımınızı yapın ve gargara kullanın.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın. Kistlerin, özellikle keratokistlerin, yıllar sonra bile tekrarlayabilmesi nedeniyle düzenli röntgen kontrolleri önemlidir.

Korunma Yolları

• Dişlerinizi günde iki kez florürlü macunla fırçalayın, diş ipi kullanın.
• Çürüklerinizi erken dönemde tedavi ettirin; ilerlemiş çürükler dişin sinirine ulaşarak kök ucu kistlerine yol açabilir.
• Diş travmalarından sonra, ağrı olmasa bile diş hekimine başvurun.
• Gömülü dişlerinizi diş hekiminizin önerdiği aralıklarla röntgenle takip ettirin.
• Yılda en az bir kez diş hekimi kontrolüne gidin.

Sık Sorulan Sorular

• Diş kisti kendiliğinden geçer mi? Küçük kök ucu kistleri kanal tedavisinden sonra iyileşebilir; ancak çoğu kist tedavi edilmeden kendiliğinden geçmez ve büyümeye devam eder.
• Diş kisti kansere dönüşür mü? Diş kistlerinin çok büyük çoğunluğu iyi huyludur; kansere dönüşme çok nadirdir. Yine de çıkarılan dokunun patolojik incelemesi yapılır.
• Kist ameliyatından sonra diş kaybeder miyim? Her zaman değil; birçok durumda kanal tedavisi veya kök ucu ameliyatıyla diş korunabilir.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Çenenizde veya diş etinizde yavaş büyüyen bir şişlik, dişlerinizde sallanma ya da yer değiştirme, dişler arasında yeni boşluklar, protezinizin uymaması, renk değiştirmiş bir diş veya tekrarlayan diş eti iltihabı fark ederseniz bir diş hekimine başvurun. Rutin röntgenlerde kist saptandıysa, şikâyetiniz olmasa bile tedavi seçeneklerini değerlendirmek için ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanına danışın.

Acil durum: Yüzde, çene altında veya boyunda hızla büyüyen şişlik, yüksek ateş, ağzı açamama, yutma veya nefes almada güçlük ya da göz çevresine yayılan şişlik varsa beklemeden acil servise başvurun.

Diş kistleri ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; kanal tedavisi ve kök ucu tedavilerinde endodonti, değerlendirmede ağız, diş ve çene radyolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.