Diş siniri iltihabı

Diş Siniri İltihabı (Pulpitis) Nedir?

Diş siniri iltihabı, tıbbi adıyla pulpitis, dişin en iç kısmında bulunan ve "diş siniri" olarak bilinen pulpa dokusunun iltihaplanmasıdır. Pulpa; sinirleri, kan damarlarını ve bağ dokusunu içeren canlı bir dokudur ve dişin kök ucundan çene kemiğine bağlanır. Dişin dış katmanları olan mine ve dentin bu hassas dokuyu korur. Bu koruyucu katmanlar çürük, kırık veya aşınma nedeniyle hasar gördüğünde bakteriler ve uyaranlar pulpaya ulaşır ve iltihaba yol açar.

Pulpa sert diş dokusuyla çevrili kapalı bir alanda bulunduğu için iltihaplandığında şişme imkânı bulamaz; artan basınç sinirlere bastırır ve bu da diş siniri iltihabının tipik olarak çok şiddetli, zonklayıcı ağrısına neden olur. Diş siniri iltihabı, diş ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Erken dönemde tedavi edildiğinde diş çoğu zaman kurtarılabilir.

Diş Siniri İltihabı Türleri

• Geri dönüşümlü pulpitis: İltihap hafiftir ve pulpa hâlâ sağlıklıdır. Soğuk, sıcak veya tatlı yiyeceklerle kısa süreli, keskin bir ağrı olur; uyaran ortadan kalkınca ağrı birkaç saniye içinde geçer. Nedenin (çürük, kırık dolgu) tedavisiyle pulpa iyileşir.
• Geri dönüşümsüz pulpitis: İltihap ilerlemiştir ve pulpa kendini iyileştiremez. Ağrı uzun sürer, kendiliğinden başlayabilir, geceleri artar ve uyaran ortadan kalktıktan sonra da devam eder. Kanal tedavisi veya diş çekimi gerekir.
• Pulpa nekrozu (diş sinirinin ölümü): Tedavi edilmeyen iltihap sonucunda pulpa ölür. Ağrı bir süre azalabilir; ancak enfeksiyon kök ucuna yayılarak apseye yol açabilir. Diş renk değiştirebilir.

Nedenleri

• Derin diş çürükleri: En sık nedendir.
• Diş kırıkları ve çatlaklar: Darbe, sert cisim ısırma veya diş sıkmaya bağlı.
• Kırık veya sızdıran dolgular
• Tekrarlanan diş tedavileri: Aynı dişe yapılan çok sayıda işlem pulpayı yorabilir.
• Dişe darbe (travma): Darbe sırasında kırık olmasa bile pulpanın kan dolaşımı bozulabilir.
• Diş sıkma ve gıcırdatma
• İleri diş eti hastalığı: Enfeksiyon kök ucundan pulpaya ulaşabilir.
• Dişin aşınması ve kök yüzeyinin açığa çıkması

Belirtileri Nelerdir?

• Soğuk, sıcak, tatlı veya ekşi yiyecek ve içeceklerle başlayan diş ağrısı
• Uyaran ortadan kalktıktan sonra da süren, uzun süreli ağrı
• Kendiliğinden başlayan, zonklayıcı diş ağrısı
• Özellikle gece yatınca artan ve uykudan uyandıran ağrı
• Kulağa, şakağa, göze veya çeneye yayılan ağrı; ağrıyan dişin tam olarak hangisi olduğunun anlaşılamaması
• Çiğnerken veya dişe dokunulduğunda ağrı
• Sıcakla artıp soğukla geçici olarak rahatlayan ağrı (ileri dönemde)
• Dişte renk değişikliği (sinir ölümünde)
• Diş etinde şişlik, iltihap kesesi, ağızda kötü tat ve koku (apse gelişirse)

Komplikasyonlar

• Diş apsesi: Enfeksiyonun kök ucunda iltihap kesesi oluşturması.
• Yüz ve boyun bölgesine yayılan enfeksiyon (selülit): Yüzde ve çene altında hızla artan şişlik; ciddi ve acil bir durumdur.
• Çene kemiği enfeksiyonu
• Kök ucunda kist oluşumu
• Diş kaybı
• Nadiren sinüslere veya derin boyun bölgelerine yayılan enfeksiyonlar.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü: Ağrının başlangıcı, süresi, şiddeti, neyle tetiklendiği ve geceleri artıp artmadığı sorgulanır.
• Ağız içi muayene: Çürükler, kırık dolgular, çatlaklar ve diş eti durumu incelenir.
• Termal testler: Dişe soğuk veya sıcak uygulanarak ağrının süresi ve şiddeti değerlendirilir; bu, iltihabın geri dönüşümlü olup olmadığını ayırt etmeye yardımcı olur.
• Elektrikli pulpa testi: Diş sinirinin canlı olup olmadığını değerlendirir.
• Perküsyon testi: Dişe hafifçe vurularak kök ucunda iltihap olup olmadığı anlaşılır.
• Diş röntgeni: Derin çürükleri, kök ucundaki iltihabı ve kemik kaybını gösterir.
• Dental tomografi: Gerekli durumlarda ayrıntılı değerlendirme için.

Tedavi Seçenekleri

Geri Dönüşümlü Pulpitis

• Çürüğün temizlenmesi ve dişin dolgu ile onarılması
• Derin çürüklerde pulpayı korumak için koruyucu ilaçlı kaide maddeleri (pulpa kuafajı)
• Kırık dolguların yenilenmesi
• Diş sıkmaya bağlı durumlarda gece plağı

Geri Dönüşümsüz Pulpitis ve Pulpa Nekrozu

• Kanal tedavisi: İltihaplı veya ölü pulpa dokusu temizlenir, kök kanalları şekillendirilir, dezenfekte edilir ve özel maddelerle doldurulur. Ardından diş dolgu veya kuron ile onarılır. Kanal tedavisi lokal anestezi altında yapılır ve günümüzde genellikle ağrısızdır. Başarılı bir kanal tedavisiyle diş uzun yıllar kullanılabilir.
• Pulpotomi: Özellikle çocuklarda ve kökleri gelişimini tamamlamamış dişlerde, pulpanın yalnızca iltihaplı üst kısmının alınması.
• Diş çekimi: Diş kurtarılamayacak kadar hasarlıysa uygulanır. Çekilen dişin yerinin implant veya köprü ile tamamlanması önerilir.

Ağrı ve Enfeksiyon Kontrolü

• Ağrı kesiciler, diş hekimine ulaşana kadar geçici rahatlama sağlar; ancak iltihabı tedavi etmez.
• Antibiyotikler yalnızca yayılan enfeksiyon, yüzde şişlik veya ateş varsa gereklidir; tek başına pulpitisi iyileştirmez.
• Apse varsa boşaltılır.

Kanal Tedavisi Nasıl Yapılır?

• Uyuşturma: Diş ve çevresi lokal anestezi ile uyuşturulur; işlem sırasında ağrı hissedilmez.
• Dişin yalıtılması: Tükürük ve bakterilerin kanala girmesini önlemek için dişin çevresine ince bir lastik örtü (rubber dam) yerleştirilir.
• Pulpaya ulaşma ve temizlik: Dişin üst kısmında küçük bir açıklık oluşturulur, iltihaplı veya ölü pulpa dokusu özel aletlerle kök kanallarından çıkarılır.
• Şekillendirme ve dezenfeksiyon: Kanallar genişletilip şekillendirilir ve antiseptik solüsyonlarla yıkanır. Enfeksiyon yaygınsa kanal içine birkaç gün süreyle ilaç konulabilir; bu durumda tedavi birden fazla seansta tamamlanır.
• Kanal dolgusu: Temizlenen kanallar biyouyumlu bir dolgu maddesiyle sıkıca doldurulur.
• Kalıcı onarım: Diş, kalıcı dolgu veya özellikle arka dişlerde kırılmayı önlemek için kuron (kaplama) ile onarılır.

Tedaviden sonra birkaç gün hafif hassasiyet olabilir; genellikle ağrı kesicilerle geçer. Kanal tedavisi yapılan dişin kalıcı onarımı ertelenmemelidir; açık kalan diş yeniden enfekte olabilir veya kırılabilir.

Çocuklarda Diş Siniri İltihabı

Süt dişlerinde çürükler hızla ilerleyebildiği için çocuklarda diş siniri iltihabı sık görülür. Süt dişleri, altından gelen kalıcı dişlere yer tutucu görevi gördüğü için mümkün olduğunca korunmalıdır. Süt dişlerinde pulpotomi veya süt dişine kanal tedavisi (pulpektomi) uygulanabilir. Erken çekilen süt dişlerinin yerine yer tutucu uygulanması kalıcı dişlerin düzgün çıkmasına yardımcı olur. Çocuğun gece ağlayarak uyanması, yemek yemeyi reddetmesi ve yüzünde şişlik diş ağrısının işareti olabilir.

Diş Hekimine Ulaşana Kadar

• Hekim önerisiyle uygun dozda ağrı kesici kullanılabilir.
• Çok sıcak, çok soğuk ve şekerli yiyeceklerden kaçının; ağrıyan taraftan çiğnemeyin.
• Ilık tuzlu su ile ağzınızı çalkalayın.
• Başınızı yükseltilmiş yastıkla yatmak gece ağrısını azaltabilir.
• Ağrıyan dişin üzerine aspirin veya başka bir ilaç koymayın; diş etinde yanık oluşturabilir.
• Ağrının geçmesi iyileşme anlamına gelmeyebilir; sinir ölmüş olabilir. Ağrı geçse de diş hekimine başvurun.

Korunma Yolları

• Dişlerinizi günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalayın ve diş ipi kullanın.
• Şekerli ve asitli yiyecek ve içecekleri sınırlayın.
• Yılda en az iki kez diş hekimi kontrolüne gidin; çürükleri erken dönemde tedavi ettirin.
• Sert cisimleri (buz, fındık kabuğu, kalem) ısırmayın.
• Diş sıkıyorsanız gece plağı kullanın.
• Temas sporlarında ağız koruyucu kullanın.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Soğuk veya sıcakla başlayıp uzun süren diş ağrısı, kendiliğinden başlayan veya gece uykudan uyandıran zonklayıcı ağrı, çiğnerken ağrı, dişte renk değişikliği ya da diş etinde şişlik fark ederseniz vakit kaybetmeden diş hekiminize başvurun. Erken tedavi dişin kurtarılma şansını artırır.

Acil durum: Yüzde, göz çevresinde veya çene altında hızla artan şişlik, yüksek ateş, ağız açmada belirgin güçlük, yutma veya nefes alma güçlüğü ya da genel durum bozukluğu varsa enfeksiyon yayılıyor olabilir; beklemeden acil servise başvurun.

Diş siniri iltihabı diş hekimleri tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Kanal tedavisinde endodonti, dolgu ve kuron onarımlarında restoratif diş tedavisi ve protetik diş tedavisi, çekim ve yayılan enfeksiyonlarda ağız, diş ve çene cerrahisi, çocuklarda çocuk diş hekimliği (pedodonti) uzmanları görev alır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.