Diş Sürmesi

Diş Sürmesi Nedir?

Diş sürmesi, ağız içinde diş etinin altında gelişen dişlerin çene kemiğinden ve diş etinden geçerek ağız boşluğunda görünür hale gelmesidir. Bebeklerde ilk olarak süt dişleri, çocukluk ve ergenlik döneminde ise kalıcı dişler sürer. Bu süreç tüm bireylerde görülen doğal bir gelişim evresidir; ancak başlama zamanı, sırası ve bireyin yaşadığı belirtiler çocuktan çocuğa değişebilir.

Halk arasında diş çıkarma olarak da bilinen süreç, özellikle bebeklik döneminde ebeveynleri en çok ilgilendiren konulardan biridir. Çünkü bu dönemde bebeklerde huzursuzluk, salya artışı ve iştah değişiklikleri görülebilir. Diş sürmesi genellikle kendiliğinden ilerleyen bir süreçtir, ancak bazı durumlarda geciktiğinde, yanlış yönde ilerlediğinde veya tamamlanamadığında diş hekimi değerlendirmesi gerekir.

Süt Dişleri Ne Zaman Çıkar?

Süt dişlerinin sürme zamanı bebekler arasında farklılık gösterebilir. Genel bir ölçü olarak ilk süt dişi çoğunlukla altıncı ay civarında, alt çenedeki ön dişlerden biri olarak görülür. Bunu üst ön dişler, yan kesiciler, ilk azılar, köpek dişleri ve ikinci azılar izler. Tüm süt dişleri olan yirmi diş, çoğu çocukta iki buçuk ile üç yaş arasında tamamlanır.

İlk dişin dokuzuncu ayda ya da birinci yaşta çıkması da yaygındır. Bazı bebekler doğumda ya da erken dönemde diş ile gelebilir, bazılarında ise ilk diş yaklaşık bir yaşından sonra görülebilir. Ailede diş çıkarma zamanı geç olan kişilerin bulunması çocuğun da geç diş çıkarmasını açıklayabilir. Bir yaşını doldurduğu halde hiç dişi çıkmayan bebeklerin diş hekimi veya çocuk doktoru tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Kalıcı Dişler Ne Zaman Sürer?

Kalıcı dişlerin sürmesi genellikle altı yaş civarında başlar. İlk olarak süt azıların arkasından çıkan altı yaş azıları görülür; bunlar süt dişi düşmeden çıktıkları için bazen süt dişi sanılır. Ardından alt ve üst ön dişler değişmeye başlar. On bir ile on üç yaş arasında köpek dişleri ve küçük azılar, on iki yaş civarında ikinci büyük azılar sürer. Yirmi yaş dişleri ise çoğu kişide on yedi ile yirmi beş yaş arasında ortaya çıkar ve bazılarında hiç sürmeyebilir ya da gömülü kalabilir.

Kalıcı diş sürmesi sırasında süt dişlerinin zamanında düşmemesi, kalıcı dişin yanından veya arkasından çıkarak çift sıra diş görünümüne yol açabilir. Bu durumda çocuğun diş hekimine gösterilmesi gerekir.

Diş Sürmesinin Belirtileri

Diş sürmesi sırasında görülen belirtiler her bebekte aynı olmaz. Bazı bebekler hiçbir rahatsızlık yaşamazken bazılarında çeşitli belirtiler olur:

• Salya artışı ve çenede, çene altında veya göğüste döküntü
• Elindeki nesneleri ağzına götürme, ısırma ve dişlerini sıkma isteği
• Diş etlerinde kızarıklık, şişlik ve hassasiyet
• Huzursuzluk, ağlamada artış ve uyku düzeninde bozulma
• Emme ve yeme isteğinde geçici azalma
• Yanakları ve kulağı ovuşturma
• Hafif ateş yükselmesi, yani 38 derecenin altında kalan hafif bir ısı artışı

Diş sürmesinin yüksek ateş, şiddetli ishal, kusma, kulak enfeksiyonu veya sürekli öksürük gibi ciddi bulgulara neden olduğu kanıtlanmamıştır. Bu belirtiler varsa nedenini diş çıkarmaya bağlamak yerine bir çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Diş Sürmesinde Görülen Sorunlar

Çoğu çocukta diş sürmesi sorunsuz geçse de bazı durumlarda sorunlar ortaya çıkabilir:

• Geç diş sürmesi: Dişlerin beklenen zamandan belirgin biçimde geç çıkmasıdır. Kalıtım, erken doğum, düşük doğum ağırlığı, beslenme yetersizlikleri ve bazı hormonal veya genetik durumlar etkili olabilir.
• Erken diş sürmesi: Doğumda ya da ilk aylarda dişin görülmesidir. Nadir görülür; dişin sallanması ve yutulma riski varsa çıkarılması gerekebilir.
• Gömülü diş: Dişin çene kemiği veya diş eti içinde kalarak sürememesidir. En sık yirmi yaş dişlerinde ve üst köpek dişlerinde görülür.
• Yer darlığı ve çapraşıklık: Çene boyutuna göre dişlerin yeterli yeri bulamaması, dişlerin eğri veya iç içe çıkmasına neden olabilir.
• Süt dişinin gecikmiş düşmesi: Kalıcı dişin arkasında veya önünde çıkmasına yol açabilir.
• Perikoronit: Özellikle yirmi yaş dişi kısmen sürdüğünde etrafındaki diş etinde enfeksiyon, ağrı ve şişlik gelişebilir.
• Sürme kisti ve hematomu: Dişin üzerinde mavimsi veya morumsu, kabarık bir görünümle ortaya çıkabilir; çoğunlukla diş sürünce kendiliğinden kaybolur.

Bu sorunların bazıları basit takiple izlenirken bazıları ortodonti, çene cerrahisi veya diş çekimi gibi müdahale gerektirebilir. Kararı mutlaka diş hekimi muayene ve röntgen bulgularına göre verir.

Diş Sürmesi Nedenleri ve Etkileyen Faktörler

Diş sürmesi, genetik yapı tarafından yönetilen karmaşık bir süreçtir. Çene kemiği içinde gelişen diş germi, kök oluştukça kemik ve diş etinden geçerek ilerler. Sürme zamanını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Kalıtsal özellikler ve ailedeki diş çıkarma öyküsü
• Doğum haftası ve doğum ağırlığı
• Beslenme durumu, D vitamini ve kalsiyum dengesi
• Tiroit hormonu yetersizliği gibi hormonal durumlar
• Bazı genetik sendromlar ve gelişimsel bozukluklar
• Süt dişlerinin erken kaybı veya travma
• Çene kemiğinde kist, tümör veya fazla diş gibi engeller

Süt dişlerinin çürük nedeniyle erken kaybedilmesi, komşu dişlerin boşluğa kaymasına ve kalıcı dişlerin yer bulamamasına yol açabilir. Bu nedenle süt dişlerinin de korunması önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

Diş sürmesiyle ilgili tanı, diş hekimi muayenesi ile konur. Hekim çocuğun yaşına göre beklenen dişlerin ağızda olup olmadığını, sürme sırasını ve diş etlerini değerlendirir. Gerektiğinde panoramik röntgen veya küçük diş filmleri çekilerek ağız içinde görünmeyen diş germlerinin varlığı, konumu ve yönü incelenir. Bir dişin hiç gelişmemiş olması, fazla diş bulunması veya gömülü kalması gibi durumlar bu şekilde saptanır.

Gecikmenin yaygın bir nedeni varsa çocuk doktoru ve endokrinoloji gibi alanlardan destek istenebilir. Bu değerlendirme hekimin takdirine göre yapılır.

Diş Çıkarma Döneminde Neler Yapılabilir?

Bebeğin rahatlaması için aşağıdaki basit uygulamalar önerilir:

• Temiz bir parmakla diş etlerine nazikçe masaj yapmak
• Buzdolabında soğutulmuş, ancak dondurulmamış diş kaşıma halkası vermek
• Temiz, nemli ve soğuk bir bez parçasını çiğnemesine izin vermek
• Salyanın neden olduğu döküntüyü önlemek için çene ve boyun bölgesini kuru ve temiz tutmak
• Yaşına uygun ve sert olmayan, yutulma riski taşımayan nesneler vermek

Dişin çıkması beklenen bölgeye ya da diş etlerine alkol, bal, şeker veya hekimin önermediği jel ve ilaçların sürülmesi önerilmez. Diş çıkarma jellerinin içeriğindeki bazı maddeler bebeklerde ciddi yan etkilere neden olabilir. Boyuna takılan kehribar veya benzeri kolyeler boğulma ve yutma riski taşıdığından kullanılmamalıdır. Ağrı veya ateş için ilaç gerekiyorsa mutlaka çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Ağız ve Diş Bakımı

Ağız bakımı ilk diş çıktığı andan itibaren başlamalıdır. İlk dişle birlikte, çocuğa yaşına uygun yumuşak fırça ile günde iki kez diş fırçalamaya başlanır. Üç yaşına kadar pirinç tanesi büyüklüğünde, üç ile altı yaş arasında bezelye büyüklüğünde florürlü macun kullanımı genel olarak önerilir; ancak miktar ve macunun uygunluğu hekimle birlikte belirlenmelidir.

Biberonla uyutmak, gece boyunca sütlü veya şekerli içecekler vermek ve emziği şekerli maddelerle tatlandırmak süt dişi çürüğü riskini artırır. İlk diş hekimi ziyaretinin ilk diş çıktıktan sonra ve en geç birinci yaş civarında yapılması, hem ağız bakımı eğitimi hem de sürme sürecinin takibi için yararlıdır.

Kalıcı dişlerin sürdüğü dönemde fissür örtücü uygulaması, düzenli fırçalama ve diş ipi kullanımı çürük riskini azaltır. Yeni sürmüş dişlerin mineleri henüz tam olgunlaşmadığı için çürüğe daha yatkındır; bu nedenle bu dönemde bakım özellikle önem taşır.

Yetişkinlerde Diş Sürmesi: Yirmi Yaş Dişleri

Yirmi yaş dişleri, dişlerin en son sürenleridir ve çoğu zaman yetersiz yer nedeniyle gömülü kalır veya yarım sürer. Kısmen sürmüş bir yirmi yaş dişinin çevresinde besin artığı birikmesi diş eti iltihabına yol açabilir. Bu durumda ağrı, şişlik, ağız açmada zorluk, ağız kokusu ve bazen ateş görülebilir.

Her yirmi yaş dişinin çekilmesi gerekmez. Diş sağlıklı, tam sürmüş ve temizlenebiliyorsa takip edilebilir. Tekrarlayan enfeksiyon, komşu dişe zarar, kist şüphesi veya ortodontik gereklilik varsa çekim önerilebilir. Karar, klinik ve röntgen bulgularıyla diş hekimi veya ağız, diş ve çene cerrahı tarafından verilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir diş hekimine veya çocuk doktoruna başvurulması önerilir:

• Bebeğin birinci yaşını doldurduğu halde hiç dişi çıkmamışsa
• Süt dişi düşmeden kalıcı diş çıkmış ve çift sıra diş görünümü oluşmuşsa
• Altı yaşından sonra kalıcı dişlerde belirgin sürme gecikmesi varsa
• Dişin çevresindeki diş etinde şişlik, irin veya süregelen ağrı varsa
• Yirmi yaş dişi bölgesinde ağız açmayı güçleştiren ağrı veya şişlik oluşmuşsa
• Dişlerin sürmesiyle birlikte uzun süren ateş, kusma veya ishal görülüyorsa

Bebekte yüksek ateş, nefes almada güçlük, aşırı uyuşukluk, sürekli kusma, ağız ve yüzde hızla büyüyen şişlik veya yutkunamama varsa bunu diş çıkarmaya bağlamayın ve vakit kaybetmeden acil sağlık hizmetine başvurun. Bu bulgular başka ciddi hastalıkların işareti olabilir.

Sık Karşılaşılan Yanlış Bilgiler

Diş çıkarma hakkında yaygın bazı inanışlar bilimsel olarak doğrulanmamıştır. Diş çıkarmanın yüksek ateş veya şiddetli ishale neden olduğu görüşü bunlardan biridir. Bir diğeri, dişlerin çıkması için diş etinin kesilmesi gerektiği düşüncesidir; bu işlem yalnızca çok özel durumlarda ve diş hekimi tarafından uygulanır. Ayrıca süt dişlerinin zaten düşeceği için bakımının gereksiz olduğu da doğru değildir; çürük süt dişleri ağrı, enfeksiyon ve kalıcı dişlerin gelişiminde sorun yaratabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir diş hekimine veya çocuk doktoruna başvurun.