Esansiyel Tremor

Esansiyel Tremor Nedir?

Esansiyel tremor, en sık görülen hareket bozukluğudur. Toplumun yaklaşık %1'ini etkiler ve yaşla birlikte prevalans artar. Genellikle el ve kollarda, bazen baş, ses telleri, çene ve bacaklarda ritmik titreme şeklinde görülür. Bu titreme istemli hareket sırasında ortaya çıkar; örneğin bir bardağı tutarken veya yazı yazarken. İstirahat halinde genellikle kaybolur. Esansiyel tremor, ilerleyici olabilir ancak yaşam süresini etkilemez. Yine de erken evrelerde hafif iken zamanla daha belirgin hale gelerek günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayabilir. Hastalık sıklıkla sinsi başlar; titreme bazen hafif olabilir ve yalnızca stresli anlarda fark edilir. Sosyal yaşamı da etkiler; örneğin müzik aleti çalmak, resim yapmak gibi hobiler zorlaşabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Başlıca belirti, hareketle ortaya çıkan ritmik titremelerdir. Bu titremeler genellikle iki eli simetrik etkiler. Günlük yaşamda şu belirtilere neden olabilir:

• Yemek yerken çatal kullanma zorluğu, çorba içerken kaşığı ağza götürememe
• Yazı yazarken el yazısının bozulması, çizgi çizememe
• İğne iplik geçirme, düğme ilikleme gibi ince motor becerilerinin etkilenmesi
• Baş ve ses titremesi; baş evet-hayır şeklinde titreyebilir, ses titrek çıkabilir
• Titreme; heyecan, stres, yorgunluk, kafein ve düşük kan şekeriyle artar
• Bazı hastalar az miktarda alkol sonrası titremenin geçici olarak azaldığını ifade eder

Titreme, bireyin özgüvenini olumsuz etkileyebilir ve sosyal kaygıya yol açabilir.

Uyarı: Titreme istirahat halindeyken de oluyorsa, vücudun bir tarafına sınırlıysa, ani başladıysa veya güçsüzlük, uyuşma, çift görme, denge bozukluğu gibi bulgular eşlik ediyorsa acilen bir acil servise başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Esansiyel tremorun kesin nedeni bilinmemektedir. Araştırmalar, beyincik (serebellum) ve motor kontrol devrelerindeki işlev bozukluğunun rol oynadığını düşündürmektedir. Genetik yatkınlık güçlüdür; aile öyküsü olanlarda hastalık daha sıktır ve otozomal dominant geçiş görülür. Risk faktörleri şunlardır:

• İleri yaş (özellikle 40 yaş sonrası)
• Aile öyküsü (birinci derece akrabada tremor bulunması)
• Bazı toksik maddelere maruziyet (kanıt düzeyi düşüktür)

Esansiyel tremor bulaşıcı değildir, zihinsel bozukluğa yol açmaz ve Parkinson hastalığına dönüşmez. Parkinson'da titreme istirahat halindeyken oluşur ve genellikle tek taraflı başlar; esansiyel tremorda ise hareketle ortaya çıkar ve çoğunlukla iki taraflıdır. Çevresel faktörlerin rolü hala araştırılmaktadır; ancak net bir suçlu bulunamamıştır.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, nöroloji uzmanının öykü ve klinik muayenesiyle konur. Kesin bir laboratuvar testi yoktur. Muayenede titremenin karakteri, dağılımı ve tetikleyicileri değerlendirilir. Hekim, istirahat tremoru ile hareket tremoru ayrımını yapar. Ayrıca diğer hastalıkları dışlamak için şu tetkikler istenebilir:

• Kan testleri: Tiroid fonksiyonları, kan şekeri, elektrolitler, bakır metabolizması
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) yapısal lezyonları dışlamak için
• Gerekirse dopamin transporter görüntüleme (DaTscan) Parkinson hastalığından ayırmak için

Alkolle geçici rahatlama öyküsü tanıyı destekler. Titreme altı aydan uzun süredir devam ediyorsa ve günlük yaşamı etkiliyorsa hekime başvurulmalıdır. Erken evrede tanı koymak zor olabilir; bu nedenle deneyimli bir nörolog tarafından değerlendirme önerilir.

Tedavi ve Korunma

Esansiyel tremor için kesin iyileştirici tedavi olmamakla birlikte semptomları kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür. Tedavi, tremoru hafif olanlarda gerekmeyebilir; ancak günlük aktiviteleri bozuyorsa ilaç, enjeksiyon veya cerrahi seçenekler değerlendirilir.

İlaç tedavisinde ilk seçenek propranololdür. Primidon da tek başına veya birlikte kullanılabilir. Topiramat ve gabapentin gibi alternatifler vardır. İlaçlar tremoru herkeste aynı ölçüde azaltmaz; doz ayarı zaman alabilir. Bazı hastalarda birkaç ilaç kombine edilebilir.

Botulinum toksini (botoks) özellikle baş ve ses titremesinde etkilidir. El titremesinde ince motor becerileri bozabileceğinden dikkatli uygulanmalıdır.

İlaçlara dirençli ve şiddetli tremorda derin beyin stimülasyonu (DBS) cerrahi seçenektir. Beyin çekirdeklerine yerleştirilen elektrotlar titremeyi baskılar.

Fizik tedavi ve ergoterapi, yardımcı cihazlar (ağır kalem, titreşim önleyici bileklik) ve egzersizler günlük yaşamı kolaylaştırır.

Korunma için kesin bir yöntem yoktur; ancak titremeyi artıran kafein, nikotin, stres ve uykusuzluktan kaçınılması önerilir. Gevşeme teknikleri (meditasyon, yoga) faydalı olabilir. Tedavide amaç titremeyi tamamen değil, fark edilir düzeyde azaltmaktır. Hastaların ilaçları düzenli kullanması ve kontrol randevularına gitmesi önemlidir.

Uyarı: Alkol, titremeyi geçici olarak hafifletse de bağımlılık yapıcıdır ve kesinlikle önerilmez. Tüm tedavi kararları nöroloji uzmanı tarafından verilmelidir.