İnflamatuar papiller hiperplazi

İnflamatuar Papiller Hiperplazi Nedir?

İnflamatuar papiller hiperplazi, ağız içinde, en sık sert damakta (üst damak) görülen, çok sayıda küçük, kırmızı, kabarık, papil (çıkıntı) şeklindeki doku büyümesidir. Yüzeyi çakıl taşı, ahududu veya karnabahar benzeri pürüzlü bir görünüm alır. Bu durum bir kanser değildir; dokunun uzun süreli tahriş ve iltihaba verdiği iyi huylu bir tepkidir. "Papillomatozis" veya "protez papillomatozisi" olarak da adlandırılır. Çoğunlukla protez kullanımına bağlı geliştiği için protez kaynaklı hiperplazi olarak da anılır.

İnflamatuar papiller hiperplazi neredeyse her zaman hareketli üst takma diş (protez) kullanan kişilerde, özellikle protezini gece çıkarmadan uyuyan, protez hijyeni yetersiz olan veya iyi oturmayan, eski protez kullanan kişilerde görülür. Protez kullananların yaklaşık %10–20'sinde rastlanır. Nadiren protez kullanmayan ve sürekli ağızdan nefes alan kişilerde de görülebilir.

Çoğu zaman ağrı yapmaz ve kişi tarafından fark edilmez; diş hekimi muayenesinde tesadüfen saptanır. Erken dönemde protez bakımının düzeltilmesiyle gerileyebilir; ilerlemiş durumlarda ise cerrahi olarak düzeltilmesi gerekir.

Nasıl Oluşur?

Protezin damağa temas eden yüzeyi ile damak dokusu arasında kalan alanda mikroplar, özellikle Candida albicans adlı mantar ve bakteriler çoğalır. İyi oturmayan protezlerin yaptığı sürekli sürtünme ve baskı, mikropların oluşturduğu iltihap ve tükürüğün temizleyici etkisinin azalması birleşerek damak dokusunda uzun süreli bir iltihap oluşturur. Doku bu kronik tahrişe, yüzeyinde çok sayıda küçük çıkıntı oluşturarak yanıt verir. İnflamatuar papiller hiperplazi, protez stomatitinin ilerlemiş bir formu (Newton tip 3) olarak da kabul edilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Protezi 24 saat takmak: Özellikle geceleri protezle uyumak en önemli risk faktörüdür.
• Yetersiz protez temizliği
• İyi oturmayan, gevşek veya eski protezler: Çene kemiği zamanla erir ve protezin uyumu bozulur.
• Damakta vakum boşluğu olan protezler: Eskiden protezin tutuculuğunu artırmak için yapılan vakum odacıkları bu bölgede doku büyümesine yol açabilir.
• Ağızda mantar enfeksiyonu (kandidiyazis)
• Ağız kuruluğu
• Kötü ağız hijyeni
• Sigara kullanımı
• Diyabet ve bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar
• Beslenme yetersizlikleri: Demir, folik asit ve B vitaminleri eksikliği.

Belirtileri Nelerdir?

• Sert damağın orta kısmında veya protezin temas ettiği bölgede çok sayıda küçük, kırmızı, kabarık çıkıntılar
• Damakta pürüzlü, çakıl taşı veya karnabahar benzeri görünüm
• Genellikle ağrısızdır
• Bazen yanma, hassasiyet veya hafif kanama
• Protezin oturmasında zorluk veya rahatsızlık
• Ağızda kötü tat veya koku
• Ağız köşelerinde çatlama ve kızarıklık (angüler keilit) eşlik edebilir

Tanı Nasıl Konur?

Tanı genellikle diş hekiminin ağız muayenesi ile konur. Hekim protezi çıkararak damağı inceler; protezin uyumunu, temizliğini, yaşını ve kullanım alışkanlıklarını değerlendirir. Mantar enfeksiyonundan şüpheleniliyorsa damaktan ve protez yüzeyinden sürüntü alınarak inceleme yapılabilir.

Görünüm genellikle tipiktir; ancak lezyon tek taraflı, sert, ülserli, hızla büyüyen veya tedaviye yanıt vermeyen bir yapıdaysa ya da protez kullanmayan bir kişide görülüyorsa, ağız kanseri dahil başka hastalıkları dışlamak için biyopsi yapılmalıdır. Cerrahi olarak çıkarılan dokular da rutin olarak patolojik incelemeye gönderilir.

Karışabilecek Durumlar

• Protez stomatitinin diğer tipleri
• Papillom (HPV ilişkili iyi huylu tümör)
• Verrüköz lökoplaki ve verrüköz karsinom
• Nadiren damakta görülen diğer tümörler

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, lezyonun yaygınlığına ve derecesine göre belirlenir. Tedavinin başarısı için öncelikle tahriş edici nedenin ortadan kaldırılması gerekir.

Erken Dönem ve Hafif Lezyonlar

• Protezi geceleri çıkarmak: Damak dokusunun en az 6–8 saat dinlenmesini sağlamak.
• Protez hijyeninin düzeltilmesi: Protezin her gün fırçalanması ve gece boyunca protez temizleme solüsyonunda bekletilmesi.
• Mantar tedavisi: Nistatin, mikonazol gibi mantar ilaçlarının ağız içine ve protez yüzeyine uygulanması.
• Antiseptik gargaralar: Hekim önerisiyle kısa süreli klorheksidin kullanımı.
• Yumuşak astar (doku düzenleyici) uygulaması: Diş hekimi, eski protezin iç yüzeyine geçici yumuşak bir malzeme uygulayarak doku üzerindeki baskıyı azaltabilir ve iyileşmeyi destekleyebilir.

Bu önlemlerle iltihap azalır ve kırmızılık geriler; erken dönemdeki küçük lezyonlar önemli ölçüde düzelebilir. Ancak oluşmuş belirgin papiller doku genellikle tamamen kaybolmaz.

Cerrahi Tedavi

İltihap kontrol altına alındıktan sonra kalan büyümüş doku, yeni protez yapılmadan önce cerrahi olarak çıkarılır. Kullanılan yöntemler şunlardır:

• Bistüri ile cerrahi çıkarma
• Lazer ile çıkarma (kanama ve ağrı daha az, iyileşme daha hızlıdır)
• Elektrocerrahi
• Kriyoterapi (dondurma)

İşlem lokal anestezi altında yapılır. İyileşme döneminde eski protezin iç yüzeyine yumuşak astar uygulanarak koruyucu bir örtü gibi kullanılması sağlanabilir. Doku iyileştikten sonra yeni ve iyi oturan bir protez hazırlanır.

Yeni Protez Yapımı

Tedavinin son aşaması, damağa düzgün oturan, iyi uyumlu yeni bir protezin yapılmasıdır. Uygun durumlarda implant destekli protezler, protezin daha stabil olmasını ve damağa binen yükün azalmasını sağlayabilir.

Tekrarlamayı Önlemek İçin

• Protezinizi her gece çıkarın ve temiz su veya protez solüsyonu içeren kapalı bir kapta saklayın.
• Protezinizi her yemekten sonra çıkarıp durulayın ve günde en az bir kez yumuşak bir protez fırçasıyla temizleyin. Normal diş macunu protez yüzeyini çizebileceği için sabun veya protez temizleyicileri tercih edin.
• Protez çıkarıldığında damağınızı, dilinizi ve diş etlerinizi yumuşak bir fırça veya nemli bir bezle nazikçe temizleyin.
• Protezinizin uyumu bozulduğunda, oynadığında veya vurduğunda kendiniz düzeltmeye çalışmayın; diş hekiminize başvurun.
• Protezinizi ortalama 5–7 yılda bir diş hekimine değerlendirtin; gerekirse besleme (rebaz) yaptırın veya yenileyin.
• Dişsiz de olsanız yılda en az bir kez diş hekimi kontrolüne gidin.
• Sigarayı bırakın, bol su için ve dengeli beslenin.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Protezinizi sıcak veya kaynar suyla yıkamayın; şekli bozulabilir ve uyumu kötüleşebilir.

Ameliyat Sonrası Dönem

• İlk birkaç gün damakta hafif ağrı ve hassasiyet olabilir; hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanın.
• İlk günlerde ılık veya soğuk, yumuşak gıdalar tüketin; sıcak, baharatlı, asitli ve sert yiyeceklerden kaçının.
• Hekiminizin önerdiği gargaraları düzenli kullanın.
• Protezinizin iç yüzeyine yumuşak astar uygulandıysa protezi yalnızca hekiminizin önerdiği sürelerde takın ve her gün nazikçe temizleyin.
• Sigara içmeyin; yara iyileşmesini geciktirir.
• Kontrol randevularınıza gidin; doku tamamen iyileştikten sonra (genellikle 3–6 hafta) yeni protezin ölçüleri alınır.

Bakıma Muhtaç Kişiler İçin

Bakımevlerinde yaşayan veya kendi protez bakımını yapamayan yaşlı kişilerde inflamatuar papiller hiperplazi ve diğer protez sorunları daha sık görülür. Bakım verenlerin protezi her gece çıkarıp temizlemesi, ağız içini düzenli kontrol etmesi ve kızarıklık, şişlik veya yara fark ettiğinde diş hekimine başvurması önemlidir. Ağızdaki mantar ve bakteri yükünün azaltılması, özellikle yutma güçlüğü olan yaşlılarda akciğer enfeksiyonu riskini de düşürebilir.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Damağınızda kızarıklık, kabarık çıkıntılar, yanma veya hassasiyet fark ederseniz, protezinizi takarken rahatsızlık duyuyorsanız ya da protezinizin uyumu bozulduysa diş hekiminize başvurun.

Uyarıcı belirtiler: Ağızda iki haftadan uzun süren ve iyileşmeyen yara, hızla büyüyen, sertleşen veya kanayan bir kitle, beyaz ya da kırmızı leke, uyuşma veya yutma güçlüğü varsa vakit kaybetmeden hekime başvurun; bu bulgular başka ve daha ciddi hastalıkların belirtisi olabilir. Ağızda hızla yayılan ağrılı şişlik, ateş veya nefes almada güçlük olursa acil servise başvurun.

İnflamatuar papiller hiperplazi diş hekimleri, protetik diş tedavisi, ağız, diş ve çene cerrahisi ve ağız, diş ve çene radyolojisi (oral diagnoz) uzmanları tarafından tedavi edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.