Diş aşınması

Diş Aşınması Nedir?

Diş aşınması, dişin en dış koruyucu tabakası olan mineden ve altındaki dentin tabakasından, çürük veya darbe dışındaki nedenlerle zamanla madde kaybı olmasıdır. Diş minesi vücudun en sert dokusudur; ancak kendini yenileyemez. Bu nedenle kaybedilen mine geri gelmez.

Yaşla birlikte dişlerde bir miktar aşınma olması doğaldır. Ancak aşınma yaşa göre beklenenden fazlaysa, dişlerde hassasiyet, kısalma, kırılma ve görünüm bozukluğu gibi sorunlara yol açıyorsa tedavi gerektiren bir durum haline gelir. Erken fark edildiğinde, aşınmanın nedenini ortadan kaldırarak ilerlemesi büyük ölçüde durdurulabilir.

Diş Aşınmasının Türleri

Diş aşınması, nedenine göre farklı türlere ayrılır. Çoğu zaman birden fazla tür bir arada görülür:

• Erozyon (kimyasal aşınma): Asidin diş minesini çözmesiyle oluşur. Asitli içecekler ve yiyecekler, mide asidinin ağza gelmesi (reflü, kusma) başlıca nedenlerdir. Dişlerin yüzeyleri düzleşir, parlak ve sarımsı bir görünüm alabilir.
• Atrizyon (diş-diş sürtünmesi): Alt ve üst dişlerin birbirine sürtünmesiyle oluşur. En sık neden diş sıkma ve gıcırdatmadır (bruksizm). Dişlerin ısırma yüzeyleri düzleşir ve kısalır.
• Abrazyon (mekanik aşınma): Dişin dışarıdan bir cisimle sürtünmesiyle oluşur. Sert fırça ve sert fırçalama, aşındırıcı diş macunları, kalem veya çivi ısırma gibi alışkanlıklar neden olabilir. Genellikle diş eti hizasında, dişin boyun bölgesinde çentikler şeklinde görülür.
• Abfraksiyon: Çiğneme ve sıkma sırasında dişe binen kuvvetlerin diş boynunda oluşturduğu gerilmeyle, diş eti hizasında kama şeklinde madde kayıplarıdır.

Belirtileri Nelerdir?

• Diş hassasiyeti: Soğuk, sıcak, tatlı veya ekşi yiyecek ve içeceklerle kısa süreli sızlama. Mine aşındıkça altındaki hassas dentin tabakası açığa çıkar.
• Dişlerde sararma: İnce kalan minenin altından sarımsı dentin tabakasının görünmesi.
• Dişlerin kısalması ve düzleşmesi
• Ön dişlerin kenarlarında incelme, saydamlaşma ve küçük kırıklar
• Diş eti hizasında çentikler
• Dolguların çevresinde basamaklanma: Diş aşınırken dolgunun daha yüksekte kalması.
• Çenede yorgunluk, ağrı veya sabah baş ağrısı: Diş sıkma ve gıcırdatma eşlik ediyorsa.
• Isırırken dişlerin kapanışında değişiklik

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Asidik Etkenler (Erozyon)

• Gazlı ve asitli içecekler, enerji ve spor içecekleri
• Meyve suları ve asitli meyvelerin sık tüketimi
• Sirkeli ve turşu gibi asitli yiyecekler
• Gastroözofageal reflü hastalığı
• Sık kusma (örneğin gebelikte veya bazı yeme bozukluklarında)
• Ağız kuruluğu: Tükürük asitleri nötralize ederek dişi korur; tükürüğün azalması riski artırır.

Mekanik Etkenler

• Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm), özellikle uykuda
• Sert diş fırçası ve aşırı kuvvetli fırçalama
• Asitli bir şey tükettikten hemen sonra dişleri fırçalamak (yumuşamış mine daha kolay aşınır)
• Tırnak, kalem, buz veya sert cisimler ısırma alışkanlığı
• Dişlerin kapanışındaki bozukluklar
• Eksik dişler nedeniyle kalan dişlere fazla yük binmesi

Stres ve kaygı, diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığını artırabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Diş aşınması diş hekimi muayenesiyle tespit edilir. Diş hekimi:

• Aşınmanın yerini, şeklini ve derinliğini inceleyerek türünü belirler.
• Beslenme alışkanlıklarınızı, içecek tüketiminizi, reflü veya kusma öykünüzü ve diş fırçalama şeklinizi sorar.
• Diş sıkma ve gıcırdatma belirtilerini (çene kaslarında gelişme, dil ve yanak iç yüzünde izler) değerlendirir.
• Gerekirse röntgen çeker ve ilerlemeyi takip etmek için fotoğraf veya ölçü alabilir.

Erozyonun nedeni olarak reflü düşünülüyorsa, değerlendirme için ilgili hekime (gastroenteroloji veya iç hastalıkları) yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin ilk ve en önemli adımı, aşınmaya yol açan nedenin bulunup ortadan kaldırılmasıdır. Neden devam ettikçe yapılan restorasyonlar da zarar görebilir.

Nedene Yönelik Önlemler

• Asitli içecek ve yiyeceklerin azaltılması
• Reflü veya kusmaya neden olan durumun tedavi edilmesi
• Doğru fırçalama tekniğinin öğrenilmesi ve yumuşak fırça kullanımı
• Diş sıkma ve gıcırdatma için gece plağı (koruyucu plak) kullanımı
• Zararlı alışkanlıkların (tırnak, kalem ısırma) bırakılması

Hassasiyet Tedavisi

• Hassasiyet giderici diş macunları
• Diş hekimi tarafından uygulanan florür vernikleri ve hassasiyet giderici ajanlar

Restoratif Tedaviler

Aşınmanın derecesine göre kaybedilen diş dokusu yerine konabilir:

• Kompozit dolgular: Diş eti hizasındaki çentiklerin ve küçük aşınmaların onarılmasında kullanılır.
• Lamina (porselen veneer): Ön dişlerde estetik ve koruyucu amaçla uygulanabilir.
• Kuron (kaplama) ve onleyler: İleri derecede aşınmış dişlerde dişi korumak ve işlevini geri kazandırmak için kullanılır.
• Kapsamlı ağız rehabilitasyonu: Tüm dişlerin belirgin şekilde kısaldığı ileri vakalarda, dişlerin kapanış yüksekliğinin planlı şekilde yeniden oluşturulması gerekebilir.

Diş Sıkma ve Gıcırdatma (Bruksizm) ile İlişkisi

Bruksizm, gündüz veya gece farkında olmadan dişlerin sıkılması ya da birbirine sürtülmesidir. Gece gıcırdatması çoğu zaman kişinin kendisi tarafından fark edilmez; birlikte uyuyan kişinin duyduğu sesler, sabahları çene kaslarında yorgunluk, kulak önünde ağrı ve şakaklarda baş ağrısı ipucu olabilir. Uzun süre devam eden bruksizm dişlerde belirgin aşınmaya, dolgu ve kaplamalarda kırılmalara, çene ekleminde sorunlara yol açabilir. Gece plağı dişleri aşınmaya karşı korur; stresin azaltılması, kafein ve alkol tüketiminin sınırlandırılması ve düzenli uyku da yardımcı olabilir. Uykuda horlama ve solunum durması gibi şikâyetler varsa uyku bozuklukları açısından ayrıca değerlendirme gerekebilir.

Çocuklarda Diş Aşınması

Süt dişlerinin minesi daha ince olduğu için çocuklarda aşınma daha hızlı ilerleyebilir. Meyve suyu, gazlı içecekler ve asitli şekerlemelerin sık tüketimi çocuklarda erozyonun en önemli nedenlerindendir. Biberonla veya gün boyu yudumlanarak içilen asitli ve şekerli içecekler hem aşınma hem de çürük riskini artırır. Çocuklarda su ve süt tercih edilmesi, düzenli diş hekimi kontrolleri ve çocuğun yaşına uygun florürlü diş macunu kullanımı önerilir. Gece diş gıcırdatan çocukların da bir diş hekimi tarafından değerlendirilmesi faydalıdır.

Sık Sorulan Konular

• Aşınan diş minesi yeniden oluşur mu? Hayır, mine kendini yenileyemez. Ancak florür ve uygun bakım, mineyi güçlendirerek aşınmanın ilerlemesini yavaşlatabilir.
• Diş beyazlatma aşınmış dişlere uygulanabilir mi? Mine incelmişse beyazlatma hassasiyeti artırabilir ve beklenen sonucu vermeyebilir; karar diş hekimiyle birlikte verilmelidir.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

• Soğuk veya sıcakla dişlerinizde sızlama başladıysa
• Dişlerinizin kısaldığını, düzleştiğini veya renginin sarardığını fark ettiyseniz
• Ön dişlerinizin kenarlarında incelme veya kırılmalar varsa
• Sabahları çenenizde yorgunluk, ağrı veya baş ağrısı hissediyorsanız ya da gece diş gıcırdattığınız söyleniyorsa
• Reflü veya sık kusma yaşıyorsanız ve dişlerinizde değişiklik fark ettiyseniz

Diş aşınmasının tanı ve tedavisi diş hekimleri tarafından yapılır; ileri vakalarda restoratif diş tedavisi ve protetik diş tedavisi uzmanlarından destek alınabilir.

Korunma Önerileri

• Asitli içecekleri sınırlayın: Tüketecekseniz yemekle birlikte ve kısa sürede için; uzun süre yudumlamaktan kaçının. Pipet kullanmak dişlerle teması azaltabilir.
• Asitli bir şey tükettikten sonra hemen fırçalamayın: Ağzınızı suyla çalkalayın ve fırçalamak için bir süre bekleyin.
• Yumuşak diş fırçası kullanın ve dişlerinizi bastırmadan, nazik dairesel hareketlerle fırçalayın.
• Florürlü diş macunu kullanın.
• Tükürük akışını destekleyin: Yeterli su için; şekersiz sakız çiğnemek tükürük salgısını artırabilir.
• Diş sıkma ve gıcırdatmanız varsa diş hekiminize danışın; gece plağı dişlerinizi korur.
• Düzenli diş hekimi kontrollerine gidin: Aşınma erken dönemde fark edilirse ilerlemesi kolayca önlenebilir. Kontrollerde dişlerinizin fotoğraflanması, değişimin zaman içinde izlenmesine yardımcı olur.
• Zararlı alışkanlıklardan vazgeçin: Tırnak, kalem ve buz ısırmak dişlerde çatlak ve aşınmaya yol açabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.