Kalça bursiti

Kalça Bursiti Nedir?

Kalça bursiti, kalça eklemi çevresinde bulunan ve kemikler ile tendonlar, kaslar arasında yastık görevi gören küçük, sıvı dolu keseciklerin (bursa) iltihaplanmasıdır. Kalça bölgesinde birkaç bursa bulunur; en sık iltihaplanan, uyluk kemiğinin üst dış kısmındaki kemik çıkıntısı (büyük trokanter) üzerinde yer alan trokanterik bursadır.

Günümüzde kalçanın dış yüzündeki ağrıya yol açan durumun çoğu zaman yalnızca bursa iltihabından ibaret olmadığı, bu bölgeye yapışan kalça kaslarının (orta ve küçük gluteal kaslar) tendonlarındaki yıpranma ve zorlanmanın da önemli rol oynadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle bu tablo daha geniş bir terimle büyük trokanter ağrı sendromu olarak da adlandırılır.

Kalça bursiti çok yaygındır; özellikle 40–60 yaş arası kadınlarda sık görülür. Genellikle ciddi bir hastalık değildir; ancak ağrı uykuyu, yürümeyi, merdiven çıkmayı ve günlük aktiviteleri belirgin şekilde etkileyebilir. Hastaların büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmeden, egzersiz ve aktivite düzenlemesiyle iyileşir.

Kalça Bursiti Türleri

• Trokanterik bursit: En sık görülen türdür. Kalçanın dış yüzünde, uyluk kemiğinin çıkıntısı üzerinde ağrıya yol açar.
• İliopsoas bursiti: Kalçanın ön-iç tarafında, kasık bölgesinde yer alan bursanın iltihabıdır. Kasık ağrısına yol açar; kalça eklemi sorunlarıyla karışabilir.
• İskiyal bursit: Oturma kemiği (iskium) üzerindeki bursanın iltihabı; uzun süre sert yüzeylerde oturanlarda görülür ve oturunca kalçanın alt kısmında ağrı yapar.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Tekrarlayan hareketler ve aşırı kullanım: Koşu, merdiven çıkma, bisiklet sürme, uzun süre ayakta durma.
• Kalça kaslarının zayıflığı: Özellikle kalçayı yana açan kasların (gluteus medius ve minimus) zayıflığı ve tendonlarındaki yıpranma.
• Kalçaya doğrudan darbe veya düşme
• Uzun süre aynı tarafa yatma
• Kadın cinsiyet: Kadınlarda daha geniş leğen kemiği yapısı nedeniyle kalça dış yüzündeki dokulara daha fazla yük biner.
• Orta ve ileri yaş, menopoz
• Fazla kilo
• Bacak boyu farkı
• Omurga sorunları: Skolyoz ve bel kireçlenmesi, yürüyüşü ve kalça üzerindeki yükü değiştirebilir.
• Kalça ve diz kireçlenmesi
• Kalça ameliyatları ve protezler
• Romatizmal hastalıklar: Romatoid artrit, gut ve sedef romatizması.
• Uyluk dış yüzündeki bağ dokusunun (iliotibial bant) gerginliği
• Yanlış ayakkabı seçimi ve hatalı koşu tekniği

Belirtileri Nelerdir?

• Kalçanın dış yüzünde ağrı: En belirgin belirtidir. Ağrı genellikle uyluğun dış yüzüne, dize doğru yayılabilir.
• Bölgeye dokunmakla hassasiyet: Kalçanın dış yüzündeki kemik çıkıntısına bastırınca ağrı.
• Ağrılı tarafa yatamama: Gece yan yatarken ağrı nedeniyle uyanma.
• Yürürken, merdiven çıkarken, yokuş çıkarken artan ağrı
• Uzun süre oturduktan sonra kalkarken ağrı
• Bacak bacak üstüne atarken ağrı
• Uzun süre ayakta durmakla veya tek bacak üzerinde durmakla artan ağrı
• İlk dönemde keskin ve yoğun olan ağrı, zamanla daha yaygın bir sızıya dönüşebilir.
• Topallama

İliopsoas bursitinde kasık ağrısı ön plandadır; iskiyal bursitte ise oturunca kalçanın alt kısmında ağrı hissedilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve fizik muayene: Ağrının yeri, artıran durumlar ve kalça dış yüzündeki hassasiyet değerlendirilir. Tek bacak üzerinde durma testi, kalça kaslarına karşı direnç testleri ve kalça hareket açıklığı muayene edilir.
• Röntgen: Kalça kireçlenmesi, kemik çıkıntıları ve kalsiyum birikimleri gibi kemik sorunlarını değerlendirmek için.
• Ultrasonografi: Bursadaki sıvı artışını ve kalça kas tendonlarındaki yıpranma ve yırtıkları gösterir; aynı zamanda enjeksiyonlara rehberlik eder.
• Manyetik rezonans (MR): Tanının belirsiz olduğu, tedaviye yanıt alınamayan veya tendon yırtığı şüphesi olan durumlarda.
• Kan testleri ve bursa sıvısı incelemesi: Enfeksiyon veya romatizmal hastalık şüphesinde.

Kalça Bursiti ile Karışabilecek Durumlar

• Kalça kireçlenmesi (koksartroz): Ağrı genellikle kasıkta hissedilir ve kalça eklemi hareketleriyle artar.
• Bel fıtığı ve bel omurgası sorunları: Bacağa yayılan ağrı kalça dış yüzünde hissedilebilir.
• Piriformis sendromu
• Meraljia parestetika: Uyluk dış yüzünde yanma ve uyuşma yapan sinir sıkışması.
• Kalça stres kırıkları (özellikle sporcularda ve kemik erimesi olanlarda)
• Sakroiliak eklem sorunları

Tedavi Seçenekleri

Kalça bursitinin tedavisi büyük oranda ameliyatsızdır ve hastaların çoğu birkaç hafta ile birkaç ay içinde iyileşir.

Aktivite Düzenlemesi

• Ağrıyı artıran aktivitelerin (koşu, merdiven ve yokuş çıkma, uzun süre ayakta durma) geçici olarak azaltılması
• Ağrılı tarafa yatmaktan kaçınmak; diğer tarafa yatarken dizlerin arasına yastık koymak
• Bacak bacak üstüne atmamak
• Alçak sandalye ve koltuklarda oturmaktan kaçınmak; oturunca dizlerin kalçadan aşağıda olması
• Uzun süre ayakta dururken ağırlığı iki bacağa eşit dağıtmak, kalçayı yana kırarak durmamak

Egzersiz ve Fizik Tedavi

Tedavinin en önemli bileşenidir. Uzun vadeli iyileşme ve tekrarlamanın önlenmesi için düzenli egzersiz programı uygulanmalıdır:

• Kalça kaslarının güçlendirilmesi: Kalçayı yana açan kasları (gluteus medius) ve kalça arkasındaki kasları güçlendiren egzersizler; köprü egzersizi, yan yatarak bacak kaldırma, istiridye (clamshell) egzersizi, tek bacak üzerinde denge çalışmaları. Egzersizler ağrıyı artırmayacak şekilde, kademeli olarak ilerletilmelidir.
• Gövde (kor) kaslarının güçlendirilmesi
• Germe egzersizleri: Kalça ve uyluk kasları için; ancak kalçayı vücut orta hattının ötesine çeken bazı germe hareketleri tendonlara baskı yapabileceğinden fizyoterapist önerisine göre yapılmalıdır.
• Yürüyüş ve hareket eğitimi
• Fizik tedavi yöntemleri: Soğuk uygulama, ultrason, TENS ve manuel terapi ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.

İlaç Tedavisi

• İltihap giderici ağrı kesiciler (NSAİİ) hekim önerisiyle kısa süreli kullanılabilir.
• Bölgeye sürülen iltihap giderici jeller faydalı olabilir.
• Akut ağrılı dönemde günde birkaç kez 15–20 dakika soğuk uygulama.

Enjeksiyon Tedavileri

• Kortikosteroid enjeksiyonu: Bursa bölgesine yapılan kortizon ve lokal anestezik enjeksiyonu ağrıyı hızla azaltabilir; ancak etkisi genellikle kısa sürelidir ve uzun vadede egzersiz programının yerini tutmaz. Tekrarlayan enjeksiyonlar tendonları zayıflatabileceğinden sınırlı sayıda uygulanmalıdır.
• Trombositten zengin plazma (PRP): Tendon yıpranması olan seçilmiş hastalarda kullanılabilir.

Ekstrakorporeal Şok Dalga Tedavisi

Uzun süren ve diğer tedavilere yanıt vermeyen kalça dış yüzü ağrısında etkili olabilir.

Cerrahi Tedavi

Nadir durumlarda, 6–12 ay boyunca uygulanan tüm ameliyatsız tedavilere rağmen geçmeyen ağrıda veya kalça kas tendonlarında yırtık bulunan hastalarda, bursanın çıkarılması (bursektomi), iliotibial bandın gevşetilmesi ve yırtık tendonların onarımı gibi cerrahi işlemler uygulanabilir. Bu işlemler açık veya kapalı (endoskopik) yöntemle yapılabilir.

Korunma Yolları

• Kalça ve gövde kaslarını düzenli egzersizlerle güçlendirmek
• İdeal kiloyu korumak
• Egzersiz öncesi ısınma ve sonrasında germe yapmak
• Antrenman yoğunluğunu kademeli olarak artırmak
• Uygun, destekli ayakkabılar kullanmak
• Bacak boyu farkı varsa tabanlık kullanmak
• Uzun süre ayakta kalmaktan ve aynı tarafa uzun süre yatmaktan kaçınmak
• Yumuşak bir yatak veya yatak üstü ped kullanmak

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kalçanızın dış yüzünde birkaç haftadır geçmeyen ağrı, ağrılı tarafa yatamama, yürürken veya merdiven çıkarken artan ağrı varsa ya da ağrı günlük aktivitelerinizi ve uykunuzu etkiliyorsa bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon veya ortopedi uzmanına başvurun.

Acil durum: Kalçada ani başlayan şiddetli ağrıyla birlikte bacağa yük verememe (özellikle düşme sonrası ve yaşlılarda kırık olabilir); kalçada kızarıklık, şişlik, ısı artışı ve ateş (enfeksiyon); bacakta ani güçsüzlük, uyuşma, idrar veya dışkı kaçırma varsa beklemeden acil servise başvurun.

Kalça bursiti fiziksel tıp ve rehabilitasyon ve ortopedi ve travmatoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Romatizmal hastalık şüphesinde romatoloji, enjeksiyon tedavilerinde algoloji, sporcularda spor hekimliği uzmanları, egzersiz programında fizyoterapistler sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.