Kalp spazmı

Kalp Spazmı Nedir?

Kalp spazmı, kalp kasını besleyen koroner damarların aniden ve geçici olarak kasılarak daralmasıdır. Tıp dilinde koroner arter spazmı veya koroner vazospazm olarak adlandırılır. Spazm sırasında damar içindeki kan akışı azalır ya da tamamen durur; bu da kalp kasının yeterli oksijen alamamasına ve göğüs ağrısına yol açar. Bu tablo, onu ilk tanımlayan hekimin adıyla Prinzmetal anjinası ya da varyant anjina olarak da bilinir.

Klasik göğüs ağrısında (kararlı anjina) ağrının nedeni, damar duvarında biriken plakların damarı kalıcı olarak daraltmasıdır ve ağrı genellikle eforla ortaya çıkar. Kalp spazmında ise ağrı çoğu zaman istirahat sırasında, özellikle gece yarısı ile sabahın erken saatleri arasında başlar. Spazm, plak bulunmayan normal görünümlü damarlarda da gelişebilir; plaklı damarlarda da görülebilir.

Kalp spazmı geçici bir durumdur ve çoğu atak birkaç dakika içinde kendiliğinden ya da ilaçla geçer. Ancak uzun süren spazmlar kalp krizine, ciddi ritim bozukluklarına ve nadiren ani ölüme yol açabileceğinden mutlaka hekim tarafından değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Belirtileri Nelerdir?

• Göğüs ağrısı: Göğsün ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, yanma veya ezilme hissi. Ağrı sol kola, boyuna, çeneye, sırta veya mideye yayılabilir.
• İstirahatte gelen ağrı: Ağrı çoğunlukla dinlenirken veya uykudan uyandıracak şekilde, özellikle gece ve sabaha karşı ortaya çıkar.
• Kısa süreli ataklar: Ağrı genellikle 5–15 dakika sürer; bazen daha uzun olabilir.
• Tekrarlayan ataklar: Ataklar haftalar ya da aylar boyunca kümeler halinde gelebilir, sonra uzun süre görülmeyebilir.
• Eşlik eden belirtiler: Terleme, bulantı, nefes darlığı, baş dönmesi, çarpıntı ve ağır vakalarda bayılma.

Bazı kişilerde spazm belirtisiz seyredebilir ve yalnızca ritim holteri gibi tetkiklerde fark edilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kalp spazmının kesin mekanizması tam olarak aydınlatılamamıştır. Damar iç yüzeyini döşeyen hücrelerin (endotel) işlev bozukluğu ve damar duvarındaki düz kasların uyarılara aşırı yanıt vermesi temel nedenler olarak kabul edilir. Spazmı tetikleyen veya riski artıran başlıca faktörler şunlardır:

• Sigara kullanımı: Kalp spazmı için en önemli ve değiştirilebilir risk faktörüdür.
• Soğuğa maruz kalma
• Yoğun duygusal stres ve öfke
• Uyarıcı maddeler: Kokain ve amfetamin gibi maddeler ciddi spazmlara yol açabilir.
• Bazı ilaçlar: Migren tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, bazı kemoterapi ilaçları ve damar daraltıcı etkili soğuk algınlığı ilaçları spazmı tetikleyebilir. Kullandığınız ilaçları hekiminizle paylaşmanız önemlidir.
• Aşırı alkol tüketimi ve alkol yoksunluğu
• Hızlı ve derin soluk alıp verme (hiperventilasyon)
• Magnezyum eksikliği
• Yüksek kolesterol, yüksek tansiyon ve diyabet: Damar sağlığını bozarak riski artırır.
• Migren ve Raynaud fenomeni: Damar spazmına yatkınlığı olan kişilerde kalp spazmı da daha sık görülebilir.

Kalp spazmı klasik koroner arter hastalığına göre daha genç yaşta görülebilir. Bazı Asya toplumlarında daha sık bildirilmiştir.

Kalp Spazmı ile Kalp Krizi Arasındaki Fark

Kalp krizinde damar çoğunlukla bir plağın yırtılması ve üzerinde pıhtı oluşmasıyla kalıcı olarak tıkanır; tedavi edilmezse kalp kası hızla hasar görür. Kalp spazmında ise daralma geçicidir ve damar kısa sürede yeniden açılır. Ancak belirtiler birbirine çok benzediği için ağrı sırasında bu ayrımı kişinin kendisinin yapması mümkün değildir. Bu nedenle uzun süren her göğüs ağrısı kalp krizi gibi kabul edilmeli ve acil değerlendirilmelidir.

Kalp Spazmı Neden Önemlidir? Olası Komplikasyonlar

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü): Spazm uzun sürerse kalp kasının bir bölümü kalıcı olarak hasar görebilir.
• Ritim bozuklukları: Spazm sırasında kalp ritminde ciddi düzensizlikler gelişebilir; bu durum bayılmaya ve nadiren ani kalp durmasına yol açabilir.
• Damarda pıhtı oluşumu: Spazm, damar duvarında hasar ve pıhtı oluşumunu kolaylaştırabilir.

Uygun tedavi ve tetikleyicilerden kaçınma ile kalp spazmı olan hastaların büyük çoğunluğunun uzun dönem seyri iyidir.

Tanı Nasıl Konur?

Ataklar kısa süreli ve çoğunlukla gece geldiğinden, kalp spazmının tanısı zaman zaman güç olabilir. Hekim önce ayrıntılı öykü alır; ağrının ne zaman geldiği, ne kadar sürdüğü ve nelerin tetiklediği tanıda çok değerlidir.

• Elektrokardiyografi (EKG): Atak sırasında çekilen EKG'de karakteristik değişiklikler görülebilir. Ağrı geçtikten sonra EKG çoğu zaman normale döner. Bu nedenle ağrı sırasında sağlık kuruluşuna başvurmak tanı açısından da önemlidir.
• Ritim (Holter) kaydı: 24–48 saatlik taşınabilir EKG kaydı, özellikle gece gelen atakları ve ritim bozukluklarını yakalamaya yardımcı olur.
• Kan testleri: Kalp kası hasarını gösteren enzimlere (troponin) bakılarak kalp krizi gelişip gelişmediği değerlendirilir.
• Efor testi ve ekokardiyografi: Kalbin genel durumunu ve eşlik eden başka bir kalp hastalığı olup olmadığını değerlendirmek için yapılabilir.
• Koroner anjiyografi: Kalp damarlarının görüntülenmesiyle kalıcı darlık olup olmadığı belirlenir. Kalp spazmında damarlar çoğu zaman normal veya hafif plaklı görünür.
• Provokasyon testi: Gerekli görülen hastalarda, anjiyografi sırasında kontrollü koşullarda spazmı tetikleyen bir ilaç verilerek tanı doğrulanabilir. Bu test yalnızca deneyimli merkezlerde, uzman gözetiminde yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Atak Sırasında

Atak sırasında hekimin önerdiği dil altı damar genişletici ilaçlar (nitratlar) spazmı hızla çözebilir. Bu ilaçların nasıl ve ne zaman kullanılacağı hekim tarafından anlatılmalıdır. Ağrı ilaçla geçmiyorsa veya 15–20 dakikadan uzun sürüyorsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Uzun Dönem İlaç Tedavisi

• Kalsiyum kanal blokerleri: Kalp spazmının önlenmesinde temel ilaç grubudur. Damar duvarındaki kasları gevşeterek spazm eğilimini azaltır. Atakların çoğunlukla gece geldiği hastalarda akşam alınması önerilebilir.
• Uzun etkili nitratlar: Kalsiyum kanal blokerlerine ek olarak kullanılabilir.
• Kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler): Damar iç yüzeyinin işlevini iyileştirerek ve eşlik eden plak hastalığını kontrol ederek fayda sağlayabilir.
• Eşlik eden hastalıkların tedavisi: Yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterolün kontrol altına alınması.

Bazı ilaçlar kalp spazmını kötüleştirebilir; örneğin beta bloker grubundaki bazı ilaçlar tek başına kullanıldığında spazm eğilimini artırabilir. Bu nedenle ilaç tedavisi mutlaka kardiyoloji uzmanı tarafından düzenlenmeli ve hekime danışmadan ilaç bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir. İlaçların aniden bırakılması atakların şiddetlenmesine neden olabilir.

Girişimsel Tedaviler

Spazmın kalıcı bir damar darlığı ile birlikte görüldüğü durumlarda damar içine stent yerleştirilmesi gündeme gelebilir. İlaç tedavisine rağmen hayatı tehdit eden ritim bozuklukları geçiren seçilmiş hastalarda, ani kalp durmasına karşı koruma amacıyla kalbe takılan şok cihazı (ICD) değerlendirilebilir.

Yaşam Tarzı Önerileri ve Korunma

• Sigarayı tamamen bırakın: Kalp spazmında atakları azaltmanın en etkili yoludur. Pasif içicilikten de kaçının.
• Uyarıcı maddelerden uzak durun.
• Alkolü sınırlayın.
• Soğuktan korunun: Soğuk havada dışarı çıkarken sıcak giyinin, yüzünüzü ve göğsünüzü örtün.
• Stresi yönetin: Düzenli uyku, gevşeme teknikleri ve gerekirse profesyonel destek ataklarınızı azaltabilir.
• Düzenli egzersiz yapın: Hekiminizin önerdiği düzeyde düzenli fiziksel aktivite damar sağlığını destekler.
• Sağlıklı beslenin: Sebze, meyve, tam tahıl ve balık ağırlıklı, doymuş yağ ve tuzu az bir beslenme düzeni benimseyin.
• Kullandığınız ilaçları bildirin: Migren ilaçları ve soğuk algınlığı ilaçları gibi spazmı tetikleyebilecek ilaçları kullanmadan önce hekiminize danışın.
• Ataklarınızı kaydedin: Atakların saatini, süresini ve olası tetikleyicilerini not almak tedavinin düzenlenmesine yardımcı olur.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• İstirahatte, özellikle gece veya sabaha karşı gelen ve tekrarlayan göğüs ağrısı yaşıyorsanız
• Göğüs ağrınıza terleme, bulantı, nefes darlığı veya çarpıntı eşlik ediyorsa
• Göğüs ağrısı ile birlikte baş dönmesi veya bayılma yaşadıysanız
• Kalp spazmı tanısı aldıysanız ve ataklarınız sıklaşıyor veya uzuyorsa

Acil durum: 15–20 dakikadan uzun süren, istirahatle veya dil altı ilaçla geçmeyen, giderek artan göğüs ağrısı kalp krizi belirtisi olabilir. Bu durumda beklemeden 112'yi arayın; kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin.

Kalp spazmı kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.