Anjina Pektoris

Kardiyoloji
Halk arasında: göğüs ağrısı, kalp sıkışması

Anjina pektoris, kalbe yeterli kan gitmemesi nedeniyle oluşan göğüs ağrısıdır. Halk arasında 'göğüs ağrısı' veya 'kalp sıkışması' olarak bilinir. En sık nedeni koroner arter hastalığıdır. Belirtileri; göğüste baskı, nefes darlığı, çeneye ve kola yayılan ağrıdır. Tanıda EKG, efor testi ve anjiyografi kullanılır. Tedavi; yaşam tarzı değişikliği, ilaçlar ve girişimsel işlemlerle yapılır. Göğüs ağrısı uzun sürerse acil servise başvurulmalıdır.

Anjina Pektoris Nedir?

Anjina pektoris (anjina, göğüs anjini), kalp kasının yeterli oksijenli kan alamaması sonucu ortaya çıkan göğüs ağrısı veya göğüste baskı, sıkışma hissidir. Kalp, sürekli çalışan bir kas olduğundan kendisini besleyen koroner arterler aracılığıyla bol miktarda oksijene ihtiyaç duyar. Koroner arterler daraldığında, özellikle kalbin daha fazla çalışması gereken eforla, kalp kasına giden kan akımı ihtiyacı karşılayamaz ve göğüs ağrısı ortaya çıkar.

Anjina bir hastalık değil, altta yatan koroner arter hastalığının en sık belirtisidir. Koroner arter hastalığında damar duvarlarında kolesterol, yağ, kalsiyum ve iltihap hücrelerinden oluşan plaklar birikir (ateroskleroz, damar sertliği); damarlar daralır ve sertleşir.

Anjina, kalp krizi riskinin önemli bir uyarı işaretidir. Ancak doğru tanı ve tedaviyle belirtiler kontrol altına alınabilir, kalp krizi ve ölüm riski belirgin şekilde azaltılabilir. Bu nedenle göğüs ağrısı hiçbir zaman ihmal edilmemelidir.

Anjina Türleri

Stabil (Kararlı) Anjina

En sık görülen türdür. Belirtiler belirli bir eforla (yürüme, merdiven çıkma, yokuş çıkma, ağır kaldırma), soğuk havada, ağır yemeklerden sonra veya duygusal stresle ortaya çıkar. Ağrı genellikle birkaç dakika (genellikle 5 dakikadan az) sürer ve dinlenmekle veya dil altı nitrogliserin ile geçer. Belirtiler genellikle benzer koşullarda tekrarlar ve öngörülebilirdir.

Stabil Olmayan (Kararsız) Anjina

Acil bir durumdur ve kalp krizinin habercisi olabilir. Damardaki plağın yırtılması ve üzerinde pıhtı oluşmasıyla gelişir. Şu durumlarda kararsız anjinadan şüphelenilmelidir:

  • Dinlenirken veya uykuda ortaya çıkan göğüs ağrısı
  • Yeni başlayan ve şiddetli göğüs ağrısı
  • Daha önce stabil olan anjinanın daha sık, daha uzun süreli, daha şiddetli veya daha az eforla ortaya çıkması
  • Dinlenme veya nitrogliserinle geçmeyen ağrı

Kararsız anjina ve kalp krizi birlikte akut koroner sendrom olarak adlandırılır ve acil tedavi gerektirir.

Varyant (Prinzmetal) Anjina

Koroner arterlerin geçici olarak kasılması (spazm) sonucu oluşur. Genellikle dinlenirken, sıklıkla gece veya sabaha karşı ortaya çıkar. Daha genç kişilerde görülebilir; sigara, soğuk, stres ve bazı maddeler (kokain gibi) tetikleyebilir.

Mikrovasküler Anjina

Büyük koroner arterlerde belirgin darlık olmadan, kalbin çok küçük damarlarının işlev bozukluğuna bağlı göğüs ağrısıdır. Kadınlarda daha sık görülür. Ağrı daha uzun sürebilir ve nitrogliserine yanıt daha az olabilir.

Risk Faktörleri

  • Sigara ve tütün ürünleri: Damar sertliğini hızlandırır ve damarların kasılmasına yol açar.
  • Yüksek tansiyon
  • Kolesterol yüksekliği: Özellikle LDL ("kötü") kolesterol.
  • Diyabet
  • Obezite ve karın bölgesinde yağlanma
  • Hareketsiz yaşam
  • Sağlıksız beslenme: Doymuş ve trans yağlardan, tuzdan ve şekerden zengin beslenme.
  • İleri yaş: Erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş üstü.
  • Erkek cinsiyet: Kadınlarda menopoz sonrası risk artar.
  • Aile öyküsü: Birinci derece akrabalarda erken yaşta (erkeklerde 55, kadınlarda 65 yaşından önce) kalp hastalığı.
  • Kronik stres, depresyon
  • Kronik böbrek hastalığı
  • İltihabi hastalıklar: Romatoid artrit, sedef hastalığı, lupus.

Daha nadir olarak aort darlığı, ağır kansızlık, kalp kası kalınlaşması (hipertrofik kardiyomiyopati), kontrolsüz hipertiroidi ve aşırı hızlı kalp ritimleri de koroner damarlarda darlık olmadan anjinaya yol açabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Tipik Anjina Belirtileri

  • Göğsün ortasında veya göğüs kemiğinin arkasında baskı, sıkışma, ağırlık, ezilme, yanma veya darlık hissi. Hastalar bunu sıklıkla "göğsüme fil oturmuş gibi" veya "göğsüm sıkıştırılıyor" şeklinde tarif eder.
  • Ağrının sol kola, her iki kola, omuzlara, boyna, çeneye, dişlere, sırta veya mide üst bölgesine yayılması
  • Eforla başlaması, dinlenmekle geçmesi
  • Genellikle birkaç dakika sürmesi

Eşlik Edebilen Belirtiler

  • Nefes darlığı
  • Terleme
  • Bulantı
  • Halsizlik ve yorgunluk
  • Baş dönmesi

Farklı Belirtiler (Atipik Anjina)

Kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında anjina tipik göğüs ağrısı olmadan da ortaya çıkabilir. Bu kişilerde yalnızca eforla gelen nefes darlığı, aşırı yorgunluk, mide yanması veya hazımsızlık hissi, sırt, çene veya kol ağrısı, bulantı veya baş dönmesi görülebilir. Diyabet hastalarında sinir hasarı nedeniyle ağrı hiç hissedilmeyebilir (sessiz iskemi).

Anjina olma olasılığı daha düşük ağrılar: Parmakla gösterilebilen tek bir noktada, batıcı, saniyeler süren, nefes almakla veya hareketle değişen ya da bastırınca artan ağrılar genellikle kalp kaynaklı değildir; yine de göğüs ağrısının nedeni mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

  • Öykü ve fizik muayene: Ağrının özellikleri, tetikleyicileri, süresi ve risk faktörleri değerlendirilir.
  • Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Ağrı sırasında çekilen EKG özellikle değerlidir; ağrı yokken EKG normal olabilir.
  • Kan testleri: Kalp enzimleri (troponin) kalp kası hasarını (kalp krizi) dışlamak için ölçülür. Ayrıca kolesterol, kan şekeri, HbA1c, böbrek fonksiyonları, tam kan sayımı ve tiroid testleri yapılır.
  • Efor testi (eforlu EKG): Koşu bandında yürüyüş sırasında EKG ve tansiyon izlenerek kalbin efora yanıtı değerlendirilir.
  • Ekokardiyografi: Kalbin yapısı, pompalama gücü ve kapakları değerlendirilir. Stres ekokardiyografisi ile efor veya ilaç verilerek kalp duvar hareketleri incelenir.
  • Miyokard perfüzyon sintigrafisi: Kalp kasının kanlanması radyoaktif madde ile görüntülenir.
  • Koroner BT anjiyografi: Koroner arterlerdeki darlık ve plakları iğnesiz olarak gösterir; koroner kalsiyum skoru da hesaplanabilir.
  • Koroner anjiyografi (kateter anjiyografi): Kasık veya bilek atardamarından ilerletilen kateterle koroner arterlere boya verilerek damarlar görüntülenir. Darlıkların yerini ve derecesini en net gösteren yöntemdir; gerektiğinde aynı işlemde tedavi (balon ve stent) yapılabilir.
  • Kardiyak MR: Seçilmiş durumlarda.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amaçları; belirtileri azaltmak, yaşam kalitesini artırmak ve kalp krizi ile ölüm riskini düşürmektir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

  • Sigarayı bırakmak: En önemli adımlardan biridir.
  • Kalp dostu beslenme: Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, balık ve zeytinyağı; doymuş yağ, tuz ve şeker tüketimini azaltmak.
  • Düzenli fiziksel aktivite: Hekimin önerdiği şekilde ve düzeyde; kardiyak rehabilitasyon programları faydalıdır.
  • Kilo kontrolü
  • Stres yönetimi
  • Alkolü sınırlamak
  • Anjinayı tetikleyen durumlardan kaçınmak: Çok ağır yemekler, aşırı soğuk, ani ve yoğun efor.

İlaç Tedavisi

  • Nitratlar: Dil altı nitrogliserin (tablet veya sprey) anjina atağını hızla giderir. Atak sırasında oturarak kullanılır. Uzun etkili nitratlar atakları önlemek için kullanılabilir. Nitratlar, sertleşme sorunu için kullanılan bazı ilaçlarla (sildenafil, tadalafil gibi) birlikte kullanıldığında tehlikeli tansiyon düşüklüğüne yol açabilir.
  • Beta blokerler: Kalp hızını ve kalbin iş yükünü azaltarak anjina ataklarını önler.
  • Kalsiyum kanal blokerleri: Damarları genişletir; varyant anjinada özellikle etkilidir.
  • Aspirin ve diğer kan sulandırıcılar: Pıhtı oluşumunu ve kalp krizi riskini azaltır.
  • Statinler: Kolesterolü düşürür, plakları stabilize eder ve kalp krizi riskini azaltır.
  • Diğer ilaçlar: Ranolazin, ivabradin, ACE inhibitörleri gibi ilaçlar seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
  • Tansiyon ve diyabet tedavisi

Girişimsel ve Cerrahi Tedaviler

  • Perkütan koroner girişim (balon anjiyoplasti ve stent): Daralmış koroner artere kateterle ulaşılarak balonla genişletilir ve genellikle damarın açık kalmasını sağlayan ince metal bir kafes (stent) yerleştirilir. Kararsız anjina ve kalp krizinde hayat kurtarıcıdır; stabil anjinada ilaç tedavisine rağmen belirtileri devam eden hastalarda belirtileri azaltır. Stent sonrası belirli bir süre iki kan sulandırıcının birlikte kullanılması gerekir; bu ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
  • Koroner arter bypass ameliyatı (CABG): Vücudun başka bölgelerinden (göğüs duvarı, kol veya bacak) alınan damarlar kullanılarak tıkalı damarın etrafından yeni bir kan yolu oluşturulur. Birden fazla damarda ciddi darlık olan, ana koroner damarda darlık bulunan veya diyabet hastası olan seçilmiş hastalarda tercih edilir.

Anjina Atağı Sırasında Ne Yapılmalı?

  1. Yaptığınız işi hemen bırakın ve oturun veya dinlenin.
  2. Hekiminiz nitrogliserin önerdiyse dil altına bir tablet koyun veya bir kez sprey sıkın.
  3. 5 dakika içinde ağrı geçmezse veya kötüleşirse hemen 112'yi arayın. Hekiminiz önerdiyse ikinci bir doz nitrogliserin kullanabilirsiniz.
  4. Aspirine alerjiniz yoksa ve hekiminiz daha önce önermişse, acil ekip gelene kadar bir aspirin çiğnemeniz önerilebilir; 112 görevlilerinin talimatlarına uyun.
  5. Ağrı varken araç kullanmayın ve kendi başınıza hastaneye gitmeye çalışmayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eforla gelen ve dinlenmekle geçen göğüs ağrısı, baskı veya sıkışma hissi, eforla nefes darlığı ya da kola, çeneye veya sırta yayılan ağrılarınız varsa vakit kaybetmeden bir kardiyoloji uzmanına başvurun. Anjina tanınız varsa ve ataklarınız sıklaşıyor, uzuyor veya daha az eforla ortaya çıkıyorsa hekiminize hemen bildirin.

Acil durum: Dinlenirken başlayan, 5 dakikadan uzun süren, nitrogliserinle geçmeyen veya giderek artan göğüs ağrısı; göğüs ağrısıyla birlikte soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı, baş dönmesi veya bayılma; kola, çeneye, boyna veya sırta yayılan şiddetli ağrı varsa kalp krizi olabilir. Beklemeden 112'yi arayın. Kalp krizinde her dakika önemlidir; erken tedavi kalp kasını kurtarır.

Anjina pektoris kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Balon ve stent işlemleri girişimsel kardiyoloji, bypass ameliyatı kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından yapılır. Acil durumlarda acil tıp, risk faktörlerinin yönetiminde iç hastalıkları, endokrinoloji ve aile hekimliği uzmanları, kardiyak rehabilitasyonda fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Anjina pektoris ile kalp krizi arasındaki fark nedir?

Anjina, kalp kasına geçici olarak yetersiz kan gitmesi sonucu oluşan ağrıdır ve genellikle dinlenmekle geçer. Kalp krizi ise kalp kasının kalıcı hasar gördüğü, kan akışının tamamen kesildiği bir durumdur. Göğüs ağrısı 20 dakikadan uzun sürüyorsa ve dinlenmekle geçmiyorsa kalp krizi olabilir.

Anjina atağı sırasında ne yapmalıyım?

Haraketinizi durdurup dinlenin. Doktorunuzun önerdiği dilaltı nitrogliserin tabletini alın. Ağrı 5 dakika içinde geçmezse, ikinci bir doz alabilirsiniz. Ağrı devam ediyorsa derhal 112'yi arayın.

Stabil anjina ile unstabil anjina arasındaki fark nedir?

Stabil anjina, eforla tetiklenen ve dinlenmeyle geçen, düzenli bir paterni olan anjinadır. Unstabil anjina ise istirahatte de ortaya çıkan, şiddeti artan ve öngörülemeyen bir anjinadır. Unstabil anjina acil bir durumdur ve kalp krizine işaret edebilir.

Anjina teşhisi için hangi testler yapılır?

Doktorunuz önce fizik muayene yapar ve belirtilerinizi dinler. EKG, efor testi, ekokardiyografi, koroner anjiyografi ve kan testleri gibi çeşitli testler istenebilir. Bu testler kalbinizin durumunu ve damarlardaki tıkanıklığın derecesini değerlendirir.

Anjina tamamen iyileşir mi?

Anjina tamamen ortadan kalkabilir veya kontrol altına alınabilir. Ancak altta yatan hastalık olan koroner arter hastalığı genellikle kroniktir. Tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler büyük ölçüde azaltılabilir ve kalp krizi riski düşürülebilir.

Anjina Pektoris ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Anjina Pektoris ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →