Endokardit

Endokardit Nedir?

Endokardit, kalbin iç yüzeyini ve kalp kapaklarını örten ince zarın (endokard) iltihabıdır. Çoğunlukla enfeksiyöz endokardit şeklinde görülür; yani kan dolaşımına karışan bakterilerin (daha nadiren mantarların) kalp kapaklarına veya kalbin iç yüzeyine yerleşerek çoğalmasıyla gelişir. Bu mikroplar kapak üzerinde "vejetasyon" adı verilen enfekte birikintiler oluşturur.

Endokardit nadir görülen ancak ciddi ve hayatı tehdit edebilen bir hastalıktır. Kalp kapaklarına kalıcı hasar verebilir, kalp yetmezliğine yol açabilir ve kapak üzerindeki enfekte parçaların koparak beyin, böbrek, dalak veya akciğer gibi organlara gitmesiyle (emboli) inme gibi komplikasyonlara neden olabilir. Erken tanı ve uygun tedavi ile başarı şansı artar; bu nedenle şüphelenildiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Kimlerde Risk Daha Yüksektir?

Sağlıklı kalp kapaklarında endokardit gelişmesi zordur. Risk özellikle şu kişilerde artar:

• Yapay (protez) kalp kapağı olanlar
• Daha önce endokardit geçirmiş olanlar
• Bazı doğuştan kalp hastalığı olanlar, özellikle tam düzeltilmemiş olanlar
• Kalp kapak hastalığı olanlar: Romatizmal kapak hastalığı, kapak darlıkları veya yetmezlikleri gibi
• Kalp pili veya implante edilebilir defibrilatör gibi cihazı olanlar
• Damar içi madde kullananlar
• Uzun süreli damar içi kateteri olanlar ve hemodiyaliz hastaları
• İleri yaştakiler
• Ağız ve diş sağlığı kötü olanlar: Diş eti hastalıkları ve çürükler, ağızdaki bakterilerin kana geçmesini kolaylaştırır.
• Bağışıklık sistemi zayıf olanlar

Nasıl Gelişir?

Bakteriler kan dolaşımına çeşitli yollarla girebilir: ağız ve diş kaynaklı enfeksiyonlar, ciltteki yaralar, idrar yolu enfeksiyonları, damar içi kateterler, bazı tıbbi işlemler ve damar içi madde kullanımı bunlardan bazılarıdır. Kana karışan bakteriler, daha önce hasar görmüş veya yapay olan kapak yüzeylerine kolayca tutunur ve çoğalır. Endokarditte en sık rol oynayan mikroplar arasında stafilokok ve streptokok türleri ile enterokoklar yer alır.

Belirtileri Nelerdir?

Endokardit ani ve ağır (akut) ya da haftalar içinde sinsi (subakut) seyredebilir. Belirtiler çoğu zaman grip benzeri başladığı için gözden kaçabilir:

• Ateş ve titreme: En sık görülen belirtidir; açıklanamayan ve uzun süren ateş endokardit açısından önemlidir.
• Halsizlik, yorgunluk ve günlük işleri yapmayı zorlaştıran güçsüzlük
• Gece terlemesi
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Kas ve eklem ağrıları
• Nefes darlığı ve öksürük
• Göğüs ağrısı
• Ayaklarda veya karında şişlik (kalp yetmezliği geliştiğinde)
• Yeni ortaya çıkan veya değişen kalp üfürümü (hekim tarafından dinlenerek saptanır)
• Deride, tırnak altlarında, göz akında veya ağız içinde küçük kanama noktaları
• Parmak uçlarında ağrılı kırmızı noktalar veya avuç içi ve ayak tabanında ağrısız lekeler
• İdrarda kan

Acil durum: Ani konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol veya bacakta güç kaybı (inme belirtileri), şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bilinç bulanıklığı varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Tanı Nasıl Konur?

Endokardit tanısı, belirtiler, muayene bulguları ve tetkiklerin birlikte değerlendirilmesiyle konur:

• Kan kültürü: Tanının temel taşıdır. Kanda üreyen mikrop belirlenir ve hangi antibiyotiğe duyarlı olduğu test edilir. Doğru sonuç için genellikle antibiyotik başlanmadan önce, farklı zamanlarda birden fazla kan örneği alınır.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kapaklardaki vejetasyonları, kapak hasarını ve apseleri gösterir. Göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografi yeterli olmazsa yemek borusundan yapılan (transözofageal) ekokardiyografi daha ayrıntılı görüntü sağlar.
• Kan tahlilleri: Kansızlık, beyaz kan hücresi artışı ve iltihap göstergeleri değerlendirilir.
• EKG
• Ek görüntülemeler: Emboli veya organ tutulumu şüphesinde beyin MR'ı, bilgisayarlı tomografi veya PET-BT gibi tetkikler yapılabilir.

Tedavi Seçenekleri

Enfeksiyöz endokardit hastanede tedavi edilen bir hastalıktır. Tedavi genellikle kardiyoloji, enfeksiyon hastalıkları ve gerektiğinde kalp-damar cerrahisi uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından yürütülür.

Antibiyotik Tedavisi

Tedavinin temelini, damar yoluyla verilen ve uzun süre (çoğunlukla birkaç hafta) devam eden antibiyotik tedavisi oluşturur. Antibiyotik seçimi, kan kültüründe üreyen mikroba ve duyarlılık sonuçlarına göre yapılır. Tedavinin hekimin belirlediği süre boyunca eksiksiz tamamlanması çok önemlidir; erken bırakmak enfeksiyonun tekrarlamasına yol açabilir.

Cerrahi Tedavi

Bazı hastalarda ameliyat gerekir. Cerrahi; ciddi kapak hasarına bağlı kalp yetmezliği, antibiyotiğe rağmen kontrol altına alınamayan enfeksiyon, kalp içinde apse oluşumu, büyük vejetasyonlar ve tekrarlayan emboli riski gibi durumlarda gündeme gelir. Ameliyatta hasarlı kapak onarılabilir veya yapay kapakla değiştirilebilir.

Enfeksiyon Kaynağının Tedavisi

Enfeksiyonun kaynağı belirlenebiliyorsa (örneğin diş enfeksiyonu veya enfekte kateter) bu kaynağın da tedavi edilmesi gerekir.

Olası Komplikasyonlar

• Kalp kapaklarında kalıcı hasar ve kalp yetmezliği
• Kalp ritim bozuklukları
• Kalp içinde apse
• Emboliye bağlı inme, böbrek, dalak veya akciğer hasarı
• Damar duvarında enfekte genişlemeler (mikotik anevrizma)
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Yaygın enfeksiyon (sepsis)

Tedavi Sonrası Süreç

Hastanedeki tedavi tamamlandıktan sonra düzenli kontroller önemlidir. Bu kontrollerde kalp kapaklarının durumu ekokardiyografi ile izlenir, kalp yetmezliği belirtileri değerlendirilir ve enfeksiyonun tekrarlayıp tekrarlamadığı takip edilir. Endokardit geçirmiş kişiler ileride yeniden endokardit açısından yüksek risk grubunda sayılır. Bu nedenle ağız ve diş sağlığına özen göstermek, açıklanamayan ateş durumunda erken hekime başvurmak ve tüm hekimlere endokardit geçirdiğini bildirmek gerekir. Ameliyatla yapay kapak takılan hastalarda kapak tipine göre uzun süreli pıhtı önleyici tedavi gerekebilir; bu ilaçların kullanımı ve takibi hekimin önerdiği şekilde yapılmalıdır.

Enfeksiyöz Olmayan Endokardit

Daha nadir olarak, kalp kapakları üzerinde mikrop olmadan da birikintiler oluşabilir. Bu tablo bazı kanserlerde, lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıklarında ve pıhtılaşma eğilimini artıran durumlarda görülebilir. Bu birikintiler de koparak emboliye yol açabildiği için önemlidir; tedavi altta yatan hastalığa göre planlanır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Kalp kapak hastalığınız, yapay kapağınız veya doğuştan kalp hastalığınız varsa ve açıklanamayan ateşiniz olduysa
• Birkaç günden uzun süren ateş, halsizlik ve gece terlemesi varsa
• Diş tedavisi veya başka bir girişimden sonra ateş ve halsizlik başladıysa
• Yeni başlayan nefes darlığı, bacaklarda şişlik veya göğüs ağrısı varsa
• Daha önce endokardit geçirdiyseniz ve benzer belirtiler başladıysa

Endokardit şüphesinde kardiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları uzmanlarına başvurulur. Ateşle birlikte ciddi belirtiler varsa acil servis ilk başvuru yeri olmalıdır.

Korunma Yolları

• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin: Günde iki kez diş fırçalamak, diş ipi kullanmak ve düzenli diş hekimi kontrolleri, ağız kaynaklı bakterilerin kana geçme riskini azaltır. Bu, endokarditten korunmanın en önemli adımlarından biridir.
• Antibiyotik profilaksisi: Yapay kalp kapağı olanlar ve daha önce endokardit geçirenler gibi yüksek riskli kişilerde, bazı diş işlemlerinden önce koruyucu antibiyotik önerilebilir. Bu karar mutlaka kardiyolog veya diş hekiminiz tarafından verilmelidir; kendi başınıza antibiyotik kullanmayın.
• Hekimlerinizi bilgilendirin: Kalp kapağı hastalığınız veya yapay kapağınız varsa, diş hekiminiz dahil tüm hekimlerinize bunu söyleyin.
• Cilt yaralarına ve enfeksiyonlara dikkat edin: Yaraları temiz tutun, enfeksiyon belirtilerini ihmal etmeyin.
• Dövme ve piercing konusunda dikkatli olun: Yüksek riskli kişilerde bu işlemler enfeksiyon riskini artırabilir; öncesinde hekiminize danışın.
• Damar içi madde kullanmayın: Damar içi madde kullanımı, sağlıklı kalp kapaklarında bile endokardit riskini belirgin şekilde artırır. Bu konuda destek almak için bir sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.