Hipotansiyon

Hipotansiyon Nedir?

Hipotansiyon (düşük tansiyon), kan basıncının normal değerlerin altında olmasıdır. Kan basıncı, kalbin pompaladığı kanın atardamar duvarlarına uyguladığı basınçtır ve iki değerle ifade edilir: Büyük tansiyon (sistolik) ve küçük tansiyon (diyastolik). Genellikle 90/60 mmHg'nin altındaki değerler düşük tansiyon olarak kabul edilir.

Düşük tansiyon her zaman bir sorun değildir. Pek çok sağlıklı kişide, özellikle gençlerde, zayıf kişilerde ve düzenli spor yapanlarda tansiyon doğal olarak düşüktür ve hiçbir belirti yaratmaz; bu kişilerde düşük tansiyon kalp-damar hastalıkları açısından koruyucu bile olabilir. Düşük tansiyon ancak baş dönmesi, bayılma gibi belirtilere yol açtığında veya altta yatan bir hastalığın işareti olduğunda önem kazanır. Ani ve ciddi tansiyon düşüklüğü ise organlara yeterli kan gitmemesine (şok) neden olabilen hayati bir acil durumdur.

Hipotansiyon Türleri

Ortostatik (Postural) Hipotansiyon

Oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkarken tansiyonun ani düşmesidir. Ayağa kalkınca yer çekimiyle kan bacaklarda toplanır; normalde vücut kalp hızını artırıp damarları daraltarak bunu hızla dengeler. Bu mekanizma yetersiz kaldığında ayağa kalktıktan sonraki ilk 3 dakika içinde büyük tansiyon en az 20 mmHg veya küçük tansiyon en az 10 mmHg düşer. Baş dönmesi, gözlerin kararması ve bayılmaya yol açabilir. Özellikle yaşlılarda sık görülür ve düşmelerin önemli bir nedenidir.

Yemek Sonrası (Postprandiyal) Hipotansiyon

Yemekten sonraki 1–2 saat içinde tansiyonun düşmesidir; çünkü sindirim için kan bağırsaklara yönelir. Özellikle yaşlılarda, yüksek tansiyon, Parkinson hastalığı ve diyabet hastalarında görülür.

Nöral Aracılı (Vazovagal) Hipotansiyon

Uzun süre ayakta durma, sıcak ve kalabalık ortamlar, korku, ağrı, kan görme, iğne olma gibi tetikleyicilerle sinir sisteminin yanlış uyarılması sonucu kalp hızının yavaşlaması ve damarların genişlemesiyle tansiyonun düşmesidir. Özellikle gençlerde ve çocuklarda "basit bayılma" şeklinde görülür.

Postural Ortostatik Taşikardi Sendromu (POTS)

Ayağa kalkınca tansiyon belirgin düşmeden kalp hızının aşırı artmasıyla (dakikada 30 atımdan fazla) baş dönmesi, çarpıntı, yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü gibi belirtilerin ortaya çıktığı bir durumdur. Genç kadınlarda daha sık görülür.

Ciddi Hipotansiyon ve Şok

Ani ve ağır tansiyon düşüklüğünde beyin, kalp ve böbrekler gibi organlara yeterli kan ve oksijen gidemez. Ağır kanama, ciddi sıvı kaybı, ağır enfeksiyon (septik şok), ağır alerjik reaksiyon (anafilaktik şok) ve kalp yetmezliği (kardiyojenik şok) gibi durumlarda gelişir ve acil tedavi gerektirir.

Nedenleri

• Sıvı kaybı (dehidratasyon): Yetersiz sıvı alımı, ishal, kusma, aşırı terleme, sıcak çarpması, idrar söktürücü ilaçlar.
• Kan kaybı: Travma, iç kanama (mide-bağırsak kanaması), ağır adet kanamaları.
• İlaçlar: Tansiyon ilaçları (özellikle doz fazlalığı veya birden fazla ilacın birlikte kullanımı), idrar söktürücüler, nitratlar, alfa blokerler (prostat ilaçları), bazı antidepresanlar ve antipsikotikler, Parkinson ilaçları, sertleşme sorunu ilaçları, uyku ilaçları ve alkol.
• Kalp sorunları: Kalp ritmi yavaşlığı (bradikardi), kalp kapak hastalıkları (aort darlığı), kalp krizi, kalp yetmezliği.
• Hormon bozuklukları: Böbrek üstü bezi yetmezliği (Addison hastalığı), hipotiroidi, düşük kan şekeri (hipoglisemi).
• Sinir sistemi hastalıkları: Parkinson hastalığı, multipl sistem atrofisi, diyabete bağlı otonom nöropati ve diğer otonom sinir sistemi bozuklukları.
• Gebelik: Özellikle ilk 6 ayda damarların genişlemesine bağlı tansiyon düşebilir; doğumdan sonra normale döner.
• Uzun süreli yatak istirahati
• Beslenme eksiklikleri: B12 vitamini, folik asit ve demir eksikliğine bağlı kansızlık.
• Ağır enfeksiyonlar (sepsis)
• Ağır alerjik reaksiyonlar (anafilaksi)
• İleri yaş: Tansiyonu düzenleyen mekanizmalar zayıflar.

Belirtileri Nelerdir?

• Baş dönmesi, sersemlik, başta boşluk hissi
• Gözlerin kararması, bulanık görme
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulantı
• Konsantrasyon güçlüğü
• Soğuk, soluk ve nemli cilt
• Hızlı ve yüzeysel solunum
• Çarpıntı
• Boyun ve omuzlarda "askı" şeklinde ağrı (ortostatik hipotansiyonda)
• Susama

Şok Belirtileri

• Bilinç bulanıklığı, huzursuzluk veya ajitasyon
• Soğuk, terli, soluk veya morumsu cilt
• Hızlı ve zayıf nabız
• Hızlı solunum
• İdrar miktarında belirgin azalma

Tanı Nasıl Konur?

• Tansiyon ölçümü: Oturur, yatar ve ayakta ölçümler yapılır. Ortostatik hipotansiyon için hasta 5 dakika yattıktan sonra ölçüm yapılır, ardından ayağa kaldırılarak 1. ve 3. dakikalarda tansiyon ve nabız tekrar ölçülür.
• Ev tansiyon takibi: Gün içinde ve belirtiler sırasında ölçümler, tanıya yardımcı olur.
• Ayrıntılı öykü: Belirtilerin ortaya çıktığı durumlar, kullanılan ilaçlar, sıvı alımı ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır.
• Kan testleri: Tam kan sayımı (kansızlık), kan şekeri, elektrolitler, böbrek fonksiyonları, tiroid hormonları, kortizol düzeyi, B12 vitamini.
• Elektrokardiyografi (EKG) ve ritim Holter: Kalp ritim bozukluklarının değerlendirilmesi.
• Ekokardiyografi: Kalp yapısı, kapaklar ve pompalama gücünün değerlendirilmesi.
• Tilt (eğik masa) testi: Hasta bir masaya yatırılır ve masa dik konuma getirilerek tansiyon ve kalp hızı izlenir. Tekrarlayan bayılmaların ve POTS'un değerlendirilmesinde kullanılır.
• 24 saatlik ambulatuvar tansiyon takibi
• Otonom sinir sistemi testleri: Gerekli durumlarda.

Tedavi Seçenekleri

Belirti vermeyen düşük tansiyon tedavi gerektirmez. Tedavi, belirtilerin şiddetine ve altta yatan nedene göre planlanır.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

• İlaca bağlı düşük tansiyonda hekim tarafından ilaç dozunun azaltılması veya değiştirilmesi (ilaçlar kendiliğinden bırakılmamalıdır)
• Sıvı kaybının giderilmesi
• Kansızlığın tedavisi
• Hormon bozukluklarının ve kalp hastalıklarının tedavisi
• Enfeksiyonların tedavisi

Yaşam Tarzı Önerileri

• Bol sıvı tüketimi: Günde 2–2,5 litre su içmek kan hacmini artırır. Sabah kalkınca bir-iki bardak su içmek faydalıdır.
• Tuz alımını artırmak: Hekim önerisiyle, kalp, böbrek hastalığı ve yüksek tansiyonu olmayan kişilerde tuz tüketimi bir miktar artırılabilir.
• Yavaş kalkmak: Yataktan kalkarken önce oturun, birkaç dakika bekleyin, bacaklarınızı hareket ettirin, sonra yavaşça ayağa kalkın.
• Uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak; ayakta beklerken bacak kaslarını kasıp gevşetmek, ayak parmakları üzerinde yükselmek, bacak bacak üstüne atmak.
• Karşı manevralar: Baş dönmesi başladığında çömelmek, bacakları çaprazlayıp kasmak veya ellerle yumruk yapıp kolları gerdirmek tansiyonu yükseltebilir.
• Küçük ve sık öğünler: Yemek sonrası hipotansiyonu azaltır; karbonhidratı yüksek, ağır yemeklerden kaçınmak.
• Alkolden kaçınmak
• Sıcak ortamlardan, sıcak banyo ve saunadan kaçınmak
• Kompresyon çorapları ve karın bandı: Kanın bacaklarda ve karında toplanmasını azaltır.
• Yatak başını 10–15 derece yükseltmek: Gece tansiyonun düzenlenmesine yardımcı olabilir.
• Düzenli egzersiz: Özellikle bacak kaslarını güçlendiren egzersizler, yüzme ve sabit bisiklet faydalıdır.

İlaç Tedavisi

Yaşam tarzı önlemlerine rağmen belirtileri devam eden ve günlük yaşamı etkilenen hastalarda hekim tarafından tansiyonu yükselten ilaçlar (fludrokortizon, midodrin, droksidopa gibi) kullanılabilir. Bu ilaçlar özellikle yatarken tansiyonun aşırı yükselmesine yol açabileceğinden düzenli takip gerektirir.

Şok Tedavisi

Şok tablosunda hastanede acil olarak damardan sıvı, gerektiğinde kan ve tansiyon yükseltici ilaçlar verilir; altta yatan neden (kanama, enfeksiyon, alerji, kalp sorunu) acilen tedavi edilir.

Bayılma Hissi Olduğunda Ne Yapmalı?

1. Hemen oturun veya uzanın; düşerek yaralanmayı önleyin.
2. Uzandıysanız bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
3. Sıkı giysileri gevşetin.
4. Kendinizi iyi hissedene kadar ayağa kalkmayın; sonra yavaşça kalkın.
5. Bir bardak su için.

Birinin bayıldığını gördüğünüzde onu sırtüstü yatırın, bacaklarını yükseltin ve solunumunu kontrol edin. Bilinci kısa sürede yerine gelmezse 112'yi arayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Tekrarlayan baş dönmesi, ayağa kalkarken gözlerin kararması, bayılma veya bayılacak gibi olma, düşmeler, sürekli halsizlik yaşıyorsanız ya da tansiyon ilacı kullanırken bu belirtiler gelişiyorsa hekiminize başvurun. Tansiyon ilaçlarınızın dozunu kendiniz değiştirmeyin.

Acil durum: Bilinç kaybı, bilinç bulanıklığı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, düzensiz veya çok yavaş-çok hızlı kalp atışı, siyah dışkı veya kanlı kusma, yüksek ateşle birlikte tansiyon düşüklüğü, soğuk ve terli soluk cilt ile hızlı zayıf nabız ya da alerjik reaksiyonla birlikte tansiyon düşmesi varsa beklemeden 112'yi arayın. Eforla, egzersiz sırasında ortaya çıkan bayılmalar özellikle tehlikelidir ve acil değerlendirme gerektirir.

Hipotansiyon iç hastalıkları ve kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Sinir sistemi kaynaklı nedenlerde nöroloji, hormonal nedenlerde endokrinoloji, yaşlı hastalarda geriatri, acil durumlarda acil tıp, çocuklarda çocuk kardiyolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.