Kolesterol Yüksekliği

Kolesterol Yüksekliği Nedir?

Kolesterol, hücre zarlarının yapımından hormon üretimine kadar birçok görevi olan, kanda taşınan yağ benzeri bir maddedir. Vücut için gereklidir; ancak kandaki düzeyi gerekenden yüksek olduğunda damar sağlığını tehdit eder. Kolesterol yüksekliği (hiperlipidemi), özellikle "kötü kolesterol" olarak bilinen LDL'nin ve/veya trigliseritlerin kanda fazla bulunması durumudur. Fazla kolesterol zamanla damar duvarlarında plak oluşturur, damarları daraltır ve sertleştirir (ateroskleroz). Bu durum kalp krizi ve inme riskini artırır. Kolesterol yüksekliği çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerlediği için "sessiz" bir risk faktörüdür; ancak erken fark edilip yönetildiğinde bu riskler büyük ölçüde azaltılabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Kolesterol yüksekliğinin kendisi genellikle hiçbir belirti vermez; çoğu kişi ancak rutin kan tahlilinde ya da bir kalp-damar olayı sonrası öğrenir. Bu yüzden düzenli kontrol önemlidir. Çok yüksek ve uzun süreli düzeylerde bazı bulgular görülebilir: göz kapağı çevresinde sarımsı yağ birikintileri (ksantelazma), tendonlarda küçük sert şişlikler (ksantom) veya gözün renkli kısmı çevresinde açık renkli halka. İlerlemiş damar sertliğine bağlı olarak eforla gelen göğüs ağrısı, bacaklarda yürürken ağrı ya da nefes darlığı ortaya çıkabilir. Ancak bu belirtiler geç dönemi işaret eder; beklemeden tarama yaptırmak en doğrusudur.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Kolesterol yüksekliğinde hem yaşam tarzı hem kalıtım rol oynar. Doymuş ve trans yağdan zengin beslenme, hareketsizlik, fazla kilo, sigara ve aşırı alkol düzeyleri yükseltir. Ailesinde erken kalp hastalığı ya da yüksek kolesterol olanlarda kalıtsal yatkınlık (ailesel hiperkolesterolemi) bulunabilir; bu kişilerde düzeyler genç yaşta ve çok yüksek olabilir. Şeker hastalığı, tiroid bezinin yavaş çalışması, böbrek ve karaciğer hastalıkları ile bazı ilaçlar da kolesterolü etkiler. Yaş ilerledikçe ve menopoz sonrası kadınlarda düzeyler artma eğilimindedir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı basit bir kan testiyle ("lipid profili") konur. Bu testte total kolesterol, LDL (kötü), HDL (iyi) kolesterol ve trigliserit değerleri ölçülür. Test genellikle 9-12 saatlik açlık sonrası yapılır (bazı yöntemlerde açlık şart değildir). Tek başına kolesterol değeri değil, kişinin genel kalp-damar riski (yaş, tansiyon, sigara, şeker hastalığı, aile öyküsü) birlikte değerlendirilir; hedef LDL düzeyi bu riske göre belirlenir. Bir kez ölçüm yeterli değildir; düzenli aralıklarla takip önerilir. Erişkinlerde belirti olmasa bile periyodik kolesterol kontrolü kalp sağlığı için değerlidir.

Tedavi Yöntemleri

Tedavinin temeli yaşam tarzı değişiklikleridir ve çoğu kişide ilk adım budur. Doymuş/trans yağın azaltılması; sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenme; düzenli fiziksel aktivite (haftada en az 150 dakika); kilo verme; sigaranın bırakılması ve alkolün sınırlanması düzeyleri belirgin iyileştirir. Risk yüksekse ya da yaşam tarzı yeterli olmazsa hekim kolesterol düşürücü ilaç (en sık statinler) başlar; bu ilaçlar kalp krizi ve inme riskini kanıtlanmış biçimde azaltır. İlaç başlandığında da sağlıklı yaşam sürdürülür. Tedavi kişiye özeldir; ilaç dozu ve hedef değer hekim tarafından belirlenir ve düzenli kontrolle ayarlanır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Belirti beklemeden, erişkin herkesin düzenli aralıklarla kolesterol ölçtürmesi önerilir; ailesinde erken kalp hastalığı, yüksek kolesterol, şeker hastalığı olanlar ile sigara içenler daha sık kontrol edilmelidir. Kan tahlilinde kolesterol yüksek çıktıysa bir hekime (iç hastalıkları / dahiliye veya kardiyoloji) başvurarak genel riskin değerlendirilmesi ve uygun planın yapılması gerekir. Eforla gelen göğüs ağrısı, nefes darlığı, bacakta yürürken ağrı gibi belirtiler damar hastalığını işaret edebileceğinden vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir. Erken tanı ve doğru yönetimle kalp krizi ve inme riski büyük ölçüde azaltılabilir.