Mitral darlığı

Mitral Darlığı Nedir?

Mitral darlığı (mitral stenoz), kalbin sol kulakçığı (atriyum) ile sol karıncığı (ventrikül) arasında bulunan mitral kapağın daralması ve yeterince açılamamasıdır. Mitral kapak normalde iki yaprakçıktan oluşur ve her kalp atımında açılarak akciğerlerden gelen oksijenlenmiş kanın sol kulakçıktan sol karıncığa geçmesini sağlar. Kapak daraldığında kan sol karıncığa rahatça geçemez ve sol kulakçıkta birikir.

Biriken kan sol kulakçığın genişlemesine, akciğer damarlarında basıncın artmasına ve akciğerlerde sıvı birikmesine yol açar. Zamanla akciğer damar basıncı yükselir (pulmoner hipertansiyon) ve kalbin sağ tarafı da zorlanmaya başlar. Ayrıca genişleyen sol kulakçıkta ritim bozuklukları ve pıhtı oluşumu kolaylaşır.

Mitral darlığı genellikle yıllar içinde yavaş ilerleyen bir hastalıktır. Uzun süre belirti vermeyebilir; ancak darlık belirli bir düzeye ulaştığında nefes darlığı ve yorgunluk gibi belirtiler ortaya çıkar. Günümüzde balon tedavisi ve ameliyat seçenekleriyle hastaların büyük çoğunluğu başarıyla tedavi edilebilmektedir.

Nedenleri

• Romatizmal ateş (akut romatizmal ateş): Mitral darlığının açık ara en sık nedenidir. Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen boğaz enfeksiyonlarından (streptokok anjini) sonra gelişen bir bağışıklık tepkisidir. Bu tepki kalp kapaklarında iltihaba yol açar; yıllar içinde kapak yaprakçıkları kalınlaşır, birbirine yapışır ve sertleşir. Belirtiler genellikle romatizmal ateşten 10–20 yıl sonra ortaya çıkar. Kadınlarda daha sık görülür.
• Yaşa bağlı kireçlenme: İleri yaştaki kişilerde, özellikle böbrek yetmezliği, yüksek tansiyon ve diyabeti olanlarda, mitral kapağın halka şeklindeki bağlantı yerinde kireç birikmesi kapağın daralmasına yol açabilir.
• Doğuştan kapak anomalileri: Nadir görülür.
• Diğer nadir nedenler: Göğüs bölgesine radyoterapi, lupus ve romatoid artrit gibi bazı bağ dokusu hastalıkları, bazı ilaçlar ve sol kulakçıkta kitle (miksoma) gibi kapak açıklığını tıkayan durumlar.

Romatizmal ateşin önlenmesi ve tedavi edilmesiyle gelişmiş ülkelerde mitral darlığının sıklığı belirgin şekilde azalmıştır; ancak Türkiye dahil birçok ülkede hâlâ önemli bir kalp kapak hastalığıdır.

Belirtileri Nelerdir?

• Nefes darlığı: En sık belirtidir. Önce eforla başlar; hastalık ilerledikçe daha hafif aktivitelerde, sırt üstü yatınca ve gece uykudan uyandıracak şekilde ortaya çıkabilir.
• Yorgunluk ve egzersiz kapasitesinde azalma
• Çarpıntı: Özellikle atriyal fibrilasyon gibi düzensiz kalp ritmine bağlı.
• Öksürük: Bazen kanlı balgam eşlik edebilir.
• Göğüs ağrısı veya göğüste rahatsızlık hissi
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik: İleri dönemde sağ kalp yetmezliğine bağlı.
• Ses kısıklığı: Genişlemiş sol kulakçığın ses tellerine giden sinire baskı yapmasıyla nadiren görülür.
• Yanaklarda kızarıklık (mitral yüz): İleri hastalıkta görülebilir.

Belirtiler; gebelik, ateşli hastalıklar, yoğun egzersiz, hızlı kalp atışı veya ani başlayan ritim bozukluğu gibi kalbin daha hızlı çalışmasını gerektiren durumlarda belirgin şekilde artabilir. Bazı kadınlarda mitral darlığı ilk kez gebelikte fark edilir.

Olası Komplikasyonlar

• Atriyal fibrilasyon: Genişleyen sol kulakçıkta gelişen düzensiz ve hızlı kalp ritmidir; belirtileri ağırlaştırır.
• Pıhtı ve inme: Sol kulakçıkta göllenen kanda pıhtı oluşabilir; bu pıhtı beyne giderek inmeye (felç) veya diğer organlarda damar tıkanıklığına yol açabilir. Mitral darlığı ve atriyal fibrilasyonu birlikte olan hastalarda inme riski yüksektir.
• Akciğer ödemi: Akciğerlerde ani sıvı birikmesi; ağır nefes darlığıyla seyreden acil bir durumdur.
• Pulmoner hipertansiyon ve sağ kalp yetmezliği
• Kapak enfeksiyonu (enfektif endokardit): Hasarlı kapakta bakteriyel enfeksiyon gelişmesi.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Hekim stetoskopla dinlemede mitral darlığına özgü kalp seslerini ve üfürümü duyabilir.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Tanıda temel yöntemdir. Kapağın yapısı, kapak alanı, darlığın derecesi, kapak üzerindeki basınç farkı, akciğer damar basıncı ve kalp boşluklarının boyutları değerlendirilir. Darlık hafif, orta veya ağır olarak sınıflandırılır.
• Yemek borusundan ekokardiyografi (TEE): Sol kulakçıkta pıhtı olup olmadığını göstermede ve balon tedavisinin uygunluğunu değerlendirmede kullanılır.
• Elektrokardiyografi (EKG): Sol kulakçık genişlemesi ve atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarını gösterir.
• Göğüs röntgeni: Kalp gölgesindeki değişiklikleri ve akciğerlerde sıvı birikimini gösterebilir.
• Efor testi veya efor ekokardiyografisi: Belirtilerle darlığın derecesi arasında uyumsuzluk olduğunda yapılabilir.
• Kalp kateterizasyonu: Seçilmiş hastalarda basınç ölçümleri ve koroner damarların değerlendirilmesi için.

Tedavi Seçenekleri

İzlem

Hafif ve belirti vermeyen mitral darlığında, düzenli kardiyoloji kontrolleri ve aralıklı ekokardiyografi ile izlem yapılır.

İlaç Tedavisi

İlaçlar kapaktaki daralmayı düzeltmez; ancak belirtileri hafifletir ve komplikasyonları önler.

• İdrar söktürücüler (diüretikler): Akciğerlerde ve vücutta biriken sıvıyı azaltarak nefes darlığını hafifletir.
• Kalp hızını yavaşlatan ilaçlar: Kalbin daha yavaş atması, kanın dar kapaktan geçmesi için daha fazla zaman tanır ve belirtileri azaltır.
• Kan sulandırıcı (antikoagülan) ilaçlar: Atriyal fibrilasyonu olan, daha önce pıhtı atması geçirmiş veya sol kulakçıkta pıhtı saptanan hastalarda inmeyi önlemek için zorunludur. Romatizmal mitral darlığında genellikle varfarin kullanılır ve kan değerlerinin (INR) düzenli olarak ölçülmesi gerekir.
• Ritim düzenleyici ilaçlar ve kardiyoversiyon: Atriyal fibrilasyonun kontrolü için.

Perkütan Balon Mitral Valvüloplasti

Uygun kapak yapısına sahip hastalarda tercih edilen ve ameliyatsız bir tedavi yöntemidir. Kasıktaki toplardamardan ilerletilen bir kateterle kalbe ulaşılır ve ucundaki balon dar kapağın içinde şişirilerek yapışmış kapak yaprakçıkları birbirinden ayrılır. Göğüs açılmaz; hasta genellikle birkaç gün içinde taburcu olur. Kapak çok kireçlenmiş, ciddi kaçak eşlik ediyor veya sol kulakçıkta pıhtı varsa uygun olmayabilir. Zaman içinde kapak yeniden daralabilir ve işlem tekrarlanabilir.

Cerrahi Tedavi

Balon tedavisine uygun olmayan hastalarda açık kalp ameliyatı ile kapak onarılır veya değiştirilir. Kapak değişiminde mekanik (metal) veya biyolojik (doku) kapaklar kullanılır. Mekanik kapak takılan hastaların ömür boyu kan sulandırıcı kullanması gerekir; biyolojik kapaklar ise zamanla yıpranabilir. Kapak tipi; hastanın yaşı, gebelik planı ve diğer özellikleri dikkate alınarak hekim ve hasta tarafından birlikte seçilir.

Romatizmal Ateşten Korunma

Romatizmal ateş ve buna bağlı mitral darlığı büyük ölçüde önlenebilir:

• Çocuklarda ve gençlerde ateşli boğaz ağrısı mutlaka hekim tarafından değerlendirilmeli; streptokok enfeksiyonu saptanırsa önerilen antibiyotik tedavisi tam süresince kullanılmalıdır.
• Daha önce romatizmal ateş geçirmiş kişilerde, tekrarlamayı önlemek için hekimin önerdiği süre boyunca düzenli koruyucu antibiyotik (genellikle aralıklı penisilin enjeksiyonları) uygulanması çok önemlidir.

Mitral Darlığıyla Yaşam: Öneriler

• Kontrollerinizi aksatmayın: Belirti olmasa bile önerilen ekokardiyografi kontrollerine düzenli gidin.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız: INR kontrollerinizi düzenli yaptırın; yeni bir ilaç veya bitkisel ürün kullanmadan önce hekiminize danışın; kanama belirtilerini (diş eti ve burun kanaması, idrarda kan, siyah dışkı) bildirin.
• Tuzu azaltın: Fazla tuz vücutta sıvı birikimini artırır.
• Aktivite düzeyinizi hekiminizle belirleyin: Hafif-orta düzeyde düzenli egzersiz çoğu hastada uygundur; ağır darlıkta yoğun egzersizden kaçınılmalıdır.
• Ağız ve diş sağlığınıza dikkat edin: Kapak enfeksiyonu riskini azaltmak için düzenli diş bakımı önemlidir; diş işlemleri öncesinde hekiminize danışın.
• Gebelik planlıyorsanız önceden kardiyoloğa başvurun: Gebelikte artan kan hacmi ve kalp hızı belirtileri ağırlaştırabilir. Orta-ağır darlığı olan kadınlarda kapak tedavisinin gebelik öncesinde yapılması önerilebilir. Varfarin gibi bazı kan sulandırıcıların gebelikte değiştirilmesi gerekebilir.
• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Eforla artan nefes darlığı, yorgunluk veya egzersiz kapasitesinde azalma fark ettiyseniz
• Çarpıntı veya düzensiz kalp atışı hissediyorsanız
• Yatarken nefes darlığı çekiyor veya gece nefes darlığıyla uyanıyorsanız
• Bacaklarınızda şişlik başladıysa
• Çocuklukta romatizmal ateş geçirdiyseniz ve kontrolünüz yapılmadıysa
• Muayenede kalp üfürümü duyulduğu söylendiyse

Acil durum: Ani ve şiddetli nefes darlığı, pembe köpüklü balgam, kan tükürme, göğüs ağrısı, bayılma ya da yüzde kayma, kol-bacakta güçsüzlük veya konuşma bozukluğu gibi inme belirtileri gelişirse beklemeden 112'yi arayın.

Mitral darlığı kardiyoloji uzmanları tarafından tanı alır ve izlenir; balon tedavisi girişimsel kardiyologlar, cerrahi tedavi ise kalp ve damar cerrahisi uzmanları tarafından yapılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.