Perikoronit

Perikoronit Nedir?

Perikoronit, tam olarak sürmemiş (yarı gömülü) bir dişin taç kısmını çevreleyen dişeti dokusunun iltihaplanmasıdır. En sık alt çenedeki yirmi yaş dişlerinin çevresinde görülür. Yirmi yaş dişleri ağızdaki en son süren dişlerdir ve çoğu zaman çenede yeterli yer bulamadıkları için kısmen dişeti altında kalırlar.

Yarı sürmüş dişin üzerinde kalan dişeti parçasına operkulum (dişeti kapağı) denir. Bu kapak ile diş arasında, temizlenmesi zor küçük bir cep oluşur. Yemek artıkları ve bakteriler bu cepte birikerek iltihaba yol açar. Ayrıca karşı çenedeki dişin bu dişeti kapağını ısırması da tahrişi ve iltihabı artırır.

Perikoronit özellikle 16–30 yaş arasındaki genç erişkinlerde, yirmi yaş dişlerinin sürme döneminde sık görülür. Hafif seyredebileceği gibi yüze ve boyuna yayılan ciddi bir enfeksiyona da dönüşebilir.

Türleri

• Akut perikoronit: Ani başlayan ağrı, şişlik ve iltihapla seyreden dönemdir. Ağız açmada kısıtlılık ve ateş eşlik edebilir.
• Kronik perikoronit: Hafif, aralıklı ağrı ve rahatsızlık, ağızda kötü tat ve koku ile seyreden, tekrarlayan tablodur. Dişin üzerindeki dişeti kapağı ortadan kalkmadıkça ataklar tekrarlama eğilimi gösterir.

Belirtileri Nelerdir?

Hafif ve Orta Dereceli Belirtiler

• Arka dişler bölgesinde, çoğunlukla alt çenede ağrı
• Diş çevresindeki dişetinde kızarıklık ve şişlik
• Isırma ve çiğneme sırasında ağrı; şişmiş dişetinin karşı dişe çarpması
• Dişeti kapağının altından iltihaplı akıntı
• Ağızda kötü tat ve kötü koku
• Ağrının kulağa, boğaza veya çene altına yayılması

Ağır Belirtiler

• Ağız açmada belirgin kısıtlılık (trismus)
• Yanakta, çene altında veya boyunda şişlik
• Yutkunmada ağrı ve güçlük
• Ateş, halsizlik
• Çene altında ve boyunda lenf bezlerinde büyüme ve hassasiyet

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yarı sürmüş veya gömülü yirmi yaş dişleri: Temel nedendir.
• Yetersiz ağız hijyeni: Arka bölgedeki dişlerin fırçalanmasının zor olması bakteri birikimini artırır.
• Karşı çenedeki dişin dişeti kapağına çarpması: Sürekli tahriş iltihabı kolaylaştırır.
• Üst solunum yolu enfeksiyonları ve bademcik iltihabı
• Stres ve yorgunluk: Bağışıklık direncinin azalması atakları tetikleyebilir.
• Sigara kullanımı
• Gebelik: Hormonal değişiklikler dişeti iltihabına yatkınlığı artırabilir.
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar

Olası Komplikasyonlar

Perikoronit tedavi edilmezse iltihap çevre dokulara yayılabilir:

• Perikoronal apse: Diş çevresinde iltihap birikmesi.
• Yüz ve boyun boşluklarına yayılım: Enfeksiyon çenenin çevresindeki derin dokulara yayılarak yüzde ve boyunda belirgin şişliğe yol açabilir.
• Ludwig anjini: Ağız tabanı ve boyunda hızla yayılan, hava yolunu tıkayabilecek kadar ciddi bir enfeksiyondur. Acil tedavi gerektirir.
• Komşu dişte hasar: Yirmi yaş dişinin önündeki ikinci büyük azı dişinde çürük ve dişeti-kemik kaybı.
• Çene kemiği enfeksiyonu (osteomiyelit): Nadir görülür.
• Kan yoluyla yayılım (sepsis): Çok nadir ancak hayatı tehdit edici bir durumdur.

Tanı Nasıl Konur?

• Ağız içi muayene: Diş hekimi yarı sürmüş dişi, dişeti kapağını, şişlik ve akıntıyı değerlendirir. Ağız açıklığı, yüz ve boyundaki şişlik ile lenf bezleri kontrol edilir.
• Röntgen: Panoramik veya ağız içi diş röntgeni ile yirmi yaş dişinin konumu, gömülülük derecesi, kök yapısı, komşu dişlerle ilişkisi ve çevre kemik değerlendirilir. Bu bilgiler dişin çekilip çekilmeyeceği kararında belirleyicidir.
• Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi: Dişin kökleri alt çene sinirine yakınsa, çekim planlaması için üç boyutlu görüntüleme gerekebilir.
• Kan testleri ve ileri görüntüleme: Yaygın enfeksiyon şüphesinde istenebilir.

Perikoronit ağrısı; diş çürüğüne bağlı ağrılar, bademcik iltihabı, kulak iltihabı ve çene ekleminin sorunları ile karışabilir. Doğru tanı muayene ile konur.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı önce iltihabı kontrol altına almak, ardından tekrarlamayı önlemektir.

Akut Dönemin Tedavisi

• Bölgenin temizlenmesi: Diş hekimi, dişeti kapağının altını antiseptik solüsyonlarla yıkayarak yemek artıklarını ve iltihabı temizler.
• Ağrı kesiciler: Ağrı ve iltihabı azaltmak için hekimin önerdiği ilaçlar kullanılır.
• Antiseptik gargaralar ve ılık tuzlu su gargarası: Bölgenin temiz tutulmasına yardımcı olur.
• Antibiyotikler: Ateş, yüzde şişlik, ağız açmada belirgin kısıtlılık veya yayılım bulguları varsa reçete edilir. Hafif ve sınırlı vakalarda çoğu zaman antibiyotik gerekmez.
• Apse boşaltılması: İltihap birikmişse hekim tarafından boşaltılır.
• Karşı çenedeki dişin düzenlenmesi: Üst yirmi yaş dişi, şişmiş dişeti kapağına sürekli çarpıyorsa bu dişin çekilmesi rahatlama sağlayabilir.

Kalıcı Tedavi

• Yirmi yaş dişinin çekilmesi: Diş düzgün şekilde sürebilecek yere sahip değilse veya perikoronit tekrarlıyorsa en kalıcı çözüm dişin çekilmesidir. Çekim genellikle akut iltihap geçtikten sonra planlanır; gömülü dişlerin çekimi küçük bir cerrahi işlem gerektirebilir.
• Operkülektomi: Dişin düzgün sürebileceği yeterli alan varsa, dişin üzerindeki dişeti kapağı cerrahi olarak veya lazerle çıkarılabilir. Ancak kapak zamanla yeniden oluşabileceği için her hastada kalıcı sonuç vermez.

Yirmi Yaş Dişi Çekimi Sonrasında

• Çekim sonrası ilk günlerde ağrı, şişlik ve ağız açmada hafif kısıtlılık normaldir.
• İlk 24 saatte yüzün dış tarafından aralıklı soğuk uygulama şişliği azaltır.
• Pıhtının yerinden çıkmaması için ilk gün sert gargara yapmaktan, pipet kullanmaktan, tükürmekten ve sigaradan kaçınılmalıdır.
• Ilık ve yumuşak gıdalar tercih edilmelidir.
• Çekimden 2–4 gün sonra ağrının azalmak yerine şiddetlenmesi, kulağa yayılması ve kötü koku "kuru soket" (alveolit) belirtisi olabilir; diş hekimine başvurulmalıdır.
• Alt yirmi yaş dişi çekiminden sonra nadiren dudak, çene veya dilde geçici ya da kalıcı uyuşukluk gelişebilir. Bu risk çekim öncesinde hekim tarafından değerlendirilir.

Yirmi Yaş Dişi Her Zaman Çekilmeli mi?

Her yirmi yaş dişinin çekilmesi gerekmez. Düzgün sürmüş, karşı dişle uyumlu çiğneme yapan, temizlenebilen ve sorun çıkarmayan yirmi yaş dişleri ağızda kalabilir. Buna karşılık tekrarlayan perikoronit atakları, dişin önündeki komşu dişte çürük veya kemik kaybı, diş çevresinde kist oluşumu, dişin hiçbir zaman düzgün sürme olasılığının bulunmaması ve ortodontik tedavi planı gibi durumlarda çekim önerilir. Karar, muayene ve röntgen bulgularına göre diş hekimi ile birlikte verilmelidir.

Gömülü yirmi yaş dişlerinin çekimi, genç yaşta yapıldığında kökler henüz tam gelişmemiş ve kemik daha esnek olduğu için genellikle daha kolay ve iyileşme daha hızlıdır. Bu nedenle sorun çıkaracağı öngörülen dişlerin gereksiz yere ertelenmemesi önerilir.

Evde Yapılabilecekler

Ev bakımı, diş hekimine başvurana kadar yakınmaları hafifletebilir; ancak tedavinin yerini tutmaz.

• Günde birkaç kez ılık tuzlu suyla ağzınızı çalkalayın.
• Yumuşak bir diş fırçasıyla bölgeyi nazikçe temizleyin; yemeklerden sonra ağzınızı çalkalayın.
• Bol sıvı tüketin ve yumuşak gıdalar tercih edin.
• Bölgeye doğrudan aspirin gibi ilaçlar koymayın; dişetinde yanığa neden olur.
• Yanağın dış kısmına sıcak uygulama yapmaktan kaçının; enfeksiyonun yayılmasını kolaylaştırabilir.

Korunma Yolları

• Arka dişlerinizin temizliğine özen gösterin: Yirmi yaş dişlerinin çevresini küçük başlı bir diş fırçası veya ara yüz fırçası ile özenle temizleyin.
• Düzenli diş hekimi kontrolüne gidin: Yirmi yaş dişlerinin konumu genç erişkinlik döneminde röntgenle değerlendirilerek sorun çıkarma olasılığı önceden belirlenebilir.
• Tekrarlayan ataklar yaşıyorsanız çekimi geciktirmeyin: Her atak bir sonrakini kolaylaştırır ve komşu dişlere zarar verebilir.
• Sigarayı bırakın.
• Gebelik planlıyorsanız: Sorun çıkarabilecek yirmi yaş dişlerini gebelik öncesinde diş hekiminize değerlendirtin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Arka dişler bölgesinde ağrı, dişeti şişliği veya iltihaplı akıntı varsa
• Ağzınızda geçmeyen kötü tat veya koku fark ettiyseniz
• Ağrı nedeniyle çiğneme güçlüğü yaşıyorsanız
• Aynı bölgede tekrarlayan ağrı ve şişlik atakları oluyorsa

Acil durum: Yüzde veya boyunda hızla artan şişlik, ağız açamama, yutma veya nefes almada güçlük, salya akması ve yüksek ateş varsa beklemeden acil servise başvurun.

Perikoronit diş hekimleri ve ağız, diş ve çene cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir. Yaygın enfeksiyonlarda kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları da tedaviye katılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.