Anal Fissür
Anal fissür (makat çatlağı), anüs kanalında oluşan küçük bir yırtıktır. En sık belirtileri dışkılama sırasında şiddetli ağrı ve parlak kırmızı kanamadır. Kabızlık, ishal, doğum ve bazı bağırsak hastalıkları risk faktörleridir. Tanı genellikle fizik muayene ile konur. Tedavide lifli beslenme, bol su içme, ılık oturma banyosu ve topikal kremler önerilir. Kronik vakalarda cerrahi gerekebilir. Korunma için kabızlıktan kaçınmak ve düzenli tuvalet alışkanlığı edinmek önemlidir.
Anal Fissür Nedir?
Anal fissür (makat çatlağı), anüsün iç yüzeyini kaplayan ince ve hassas deride (anoderm) oluşan küçük bir yırtık veya çatlaktır. Genellikle sert ve iri dışkının geçişi sırasında ortaya çıkar. Fissür, dışkılama sırasında ve sonrasında saatlerce sürebilen şiddetli, keskin, yanıcı bir ağrıya ve parlak kırmızı renkte kanamaya yol açar.
Anal fissür çok yaygın bir sorundur ve her yaşta görülebilir; en sık genç ve orta yaşlı yetişkinlerde ve bebeklerde görülür. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıktadır. Halk arasında sıklıkla hemoroid (basur) ile karıştırılır; ancak tedavileri farklıdır.
Fissürlerin çoğu (akut fissür) uygun beslenme ve basit tedavilerle birkaç hafta içinde iyileşir. Ancak 6–8 haftadan uzun süren fissürler kronik fissür olarak adlandırılır ve daha ileri tedavi gerektirebilir.
Akut ve Kronik Fissür
- Akut fissür: Yeni oluşmuş, kâğıt kesiği gibi yüzeysel ve temiz kenarlı bir çatlaktır. Genellikle birkaç hafta içinde basit önlemlerle iyileşir.
- Kronik fissür: 6–8 haftadan uzun süren, daha derin bir yaradır. Kenarları kalınlaşmıştır; yaranın tabanında iç büzücü kasın lifleri görülebilir. Yaranın dış ucunda deri çıkıntısı (nöbetçi meme / sentinel pile) ve iç ucunda büyümüş bir papil gelişebilir.
Nasıl Oluşur?
Anüsün çevresinde, istemsiz çalışan ve dışkı kaçırmayı önleyen bir iç büzücü kas (internal sfinkter) bulunur. Sert dışkı anüsün iç yüzeyini yırttığında, yaranın neden olduğu ağrı bu kasın kasılmasına (spazm) yol açar. Kasın kasılması bölgedeki kan akımını azaltır ve yaranın iyileşmesini geciktirir. Ayrıca her dışkılamada yara yeniden açılır. Böylece "ağrı – kas spazmı – kan akımında azalma – iyileşmeme – tekrar yırtılma" şeklinde bir kısır döngü oluşur. Tedavinin amacı bu döngüyü kırmaktır.
Fissürlerin büyük çoğunluğu anüsün arka orta hattında görülür; çünkü bu bölgenin kan akımı daha zayıftır. Kadınlarda, özellikle doğumdan sonra, ön orta hatta da görülebilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Kabızlık ve sert dışkı: En sık nedendir.
- Dışkılama sırasında ıkınma
- Uzun süreli ishal: Sık ve sulu dışkılama anal bölgeyi tahriş eder.
- Doğum: Normal doğum sırasında ve sonrasında kadınlarda fissür riski artar.
- Lifsiz beslenme ve yetersiz su tüketimi
- Anal ilişki veya anüse yabancı cisim sokulması
- Bebeklerde: Ek gıdaya veya inek sütüne geçişle ortaya çıkan kabızlık.
Atipik Fissürler
Orta hat dışında, yanlarda yerleşen, birden fazla, ağrısız veya tedaviye yanıt vermeyen fissürler başka hastalıkların belirtisi olabilir. Crohn hastalığı, ülseratif kolit, tüberküloz, cinsel yolla bulaşan hastalıklar (sifiliz, herpes, HIV) ve nadiren anal kanser bu tür fissürlere yol açabilir. Bu durumlarda ayrıntılı inceleme gerekir.
Belirtileri Nelerdir?
- Dışkılama sırasında keskin, kesici ağrı: "Cam kırığı geçiyormuş gibi" veya "jilet kesiyormuş gibi" şeklinde tarif edilir.
- Dışkılama sonrasında saatlerce süren yanıcı, zonklayıcı ağrı: İç büzücü kasın spazmına bağlıdır.
- Parlak kırmızı kanama: Genellikle tuvalet kâğıdında veya dışkının üzerinde az miktarda görülür; dışkıyla karışmaz.
- Anüs çevresinde görünür çatlak
- Kaşıntı ve tahriş
- Anüs kenarında küçük deri çıkıntısı: Kronik fissürlerde.
- Dışkılamaktan korkma: Ağrı nedeniyle tuvalete gitmekten kaçınmak kabızlığı artırır ve kısır döngüyü güçlendirir. Bu durum özellikle çocuklarda sık görülür.
Hemoroid (Basur) ile Farkı
Her iki durumda da makattan kanama olabilir; ancak fissürde ön planda dışkılama sırasında ve sonrasında şiddetli ağrı vardır. Hemoroidde ise genellikle ağrısız kanama, makatta şişlik, dolgunluk ve dışarı sarkan kitle görülür (pıhtılaşmış dış hemoroid hariç). Kesin ayrım hekim muayenesi ile yapılır. Bazı hastalarda her iki durum birlikte bulunabilir.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı genellikle hastanın şikâyetleri ve anüs bölgesinin muayenesi ile kolayca konur. Hekim kalçaları nazikçe ayırarak fissürü görebilir. Ağrı çok şiddetliyse parmakla rektal muayene veya alet ile yapılan muayene (anoskopi) ağrı geçene kadar ertelenebilir.
Atipik yerleşimli fissürlerde, tedaviye yanıt vermeyen durumlarda, 45–50 yaş üzerindeki hastalarda, ailede bağırsak kanseri öyküsü olanlarda ya da kilo kaybı, kansızlık, dışkılama alışkanlığında değişiklik ve dışkıyla karışık kanama gibi uyarıcı belirtiler varsa kolonoskopi ile kalın bağırsak incelenmelidir. Atipik fissürlerden gerekirse biyopsi alınır.
Tedavi Seçenekleri
Temel Tedavi ve Yaşam Tarzı Önlemleri
Akut fissürlerin çoğu bu önlemlerle iyileşir ve bu önlemler tüm tedavilerin temelini oluşturur:
- Lifli beslenme: Günde 25–35 gram lif alınması önerilir. Sebze, meyve, kurubaklagiller, tam tahıllı ekmek, yulaf ve kepek tüketin.
- Bol su: Günde en az 2–2,5 litre su için.
- Lif takviyeleri ve dışkı yumuşatıcılar: Hekim önerisiyle psyllium gibi lif takviyeleri veya yumuşatıcı laksatifler kullanılabilir.
- Oturma banyosu: Günde 2–3 kez, özellikle dışkılamadan sonra 10–15 dakika ılık suya oturmak iç büzücü kası gevşetir, ağrıyı azaltır ve kan akımını artırır.
- Tuvalet alışkanlıkları: Dışkılama hissini ertelemeyin, ıkınmayın ve tuvalette uzun süre (telefonla vakit geçirerek) oturmayın. Ayaklarınızın altına küçük bir tabure koymak dışkılamayı kolaylaştırır.
- Nazik temizlik: Kuru ve sert tuvalet kâğıdı yerine ılık suyla yıkanın ve yumuşak bir havluyla nazikçe kurulayın. Parfümlü ıslak mendillerden kaçının.
İlaç Tedavisi
- Kası gevşeten kremler: Nitrogliserin veya diltiazem, nifedipin gibi kalsiyum kanal blokeri içeren kremler iç büzücü kası gevşeterek kan akımını artırır ve iyileşmeyi sağlar. Genellikle 6–8 hafta süreyle günde iki kez uygulanır. Nitrogliserinli kremler baş ağrısı yapabilir.
- Lokal anestezik kremler: Kısa süreli ağrı kontrolü için kullanılabilir.
- Botulinum toksini (botoks) enjeksiyonu: İç büzücü kasa uygulanarak kası birkaç ay boyunca geçici olarak gevşetir; kremlere yanıt vermeyen kronik fissürlerde ameliyata alternatif olarak kullanılabilir.
Cerrahi Tedavi
İlaç tedavisine rağmen iyileşmeyen kronik fissürlerde en etkili tedavi lateral internal sfinkterotomi ameliyatıdır. Bu ameliyatta iç büzücü kasın küçük bir bölümü kesilerek kas spazmı giderilir. Başarı oranı %90'ın üzerindedir ve ağrı genellikle ameliyattan kısa süre sonra belirgin şekilde azalır. Az sayıda hastada gaz veya dışkı kaçırma gibi kontrol sorunları gelişebilir; bu nedenle ameliyat kararı hasta ile birlikte değerlendirilmelidir. Bazı hastalarda kası kesmeden yaranın temizlenmesi ve deri flebi ile kapatılması (fissürektomi, anoplasti) yöntemleri de uygulanır.
Bebek ve Çocuklarda Anal Fissür
Bebeklerde ve çocuklarda fissür, en sık kabızlığa bağlı olarak görülür. Çocuk tuvalete gitmekten korkar, dışkısını tutar ve bu durum kabızlığı daha da kötüleştirir. Bebeklerde dışkıda veya bezde çizgi şeklinde parlak kırmızı kan görülebilir. Tedavide kabızlığın giderilmesi, yaşa uygun lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve ılık oturma banyosu esastır. Çocuklarda kabızlık tedavisi için kullanılacak ilaçlar çocuk hekimi tarafından önerilmelidir.
Korunma Yolları
- Lifli besinlerden zengin beslenin ve bol su için.
- Düzenli fiziksel aktivite yapın; hareket bağırsak çalışmasını düzenler.
- Dışkılama ihtiyacını ertelemeyin.
- Tuvalette ıkınmaktan ve uzun süre oturmaktan kaçının.
- İshal varsa erkenden tedavi ettirin.
- Fissür iyileştikten sonra da beslenme alışkanlıklarınızı sürdürün; aksi halde fissür tekrarlayabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Dışkılama sırasında ve sonrasında ağrı ile birlikte makattan parlak kırmızı kanama oluyorsa, şikâyetleriniz 1–2 haftalık önlemlerle düzelmiyorsa veya tekrar ediyorsa bir hekime başvurun. Makattan kanamayı her zaman "basurdur" diye geçiştirmeyin; özellikle 45 yaş üzerindeyseniz, ailenizde bağırsak kanseri varsa, dışkılama alışkanlığınız değiştiyse, kilo kaybınız veya kansızlığınız varsa mutlaka değerlendirme yaptırın.
Acil durum: Makattan yoğun ve durmayan kanama, baş dönmesi veya bayılma, ateşle birlikte makat çevresinde hızla büyüyen ağrılı şişlik (apse olabilir) varsa beklemeden acil servise başvurun.
Anal fissür genel cerrahi ve kolon ve rektum cerrahisi (proktoloji) uzmanları tarafından tedavi edilir; altta yatan bağırsak hastalıklarında gastroenteroloji, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları ve çocuk cerrahisi uzmanları değerlendirir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Anal fissür kendiliğinden iyileşir mi?
Hafif vakalarda, özellikle akut fissürler, uygun beslenme ve bakım ile birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşebilir. Ancak kronikleşen fissürler genellikle tıbbi müdahale gerektirir.
Anal fissür kansere dönüşür mü?
Hayır, anal fissür kansere dönüşmez. İyi huylu bir durumdur. Ancak belirtiler başka hastalıklarla karışabileceğinden doğru tanı için doktora başvurulmalıdır.
Anal fissür için hangi doktora gidilir?
Genel cerrahi uzmanına başvurmanız önerilir. Gerekirse kolorektal cerrahi uzmanı da bu konuda uzmanlaşmıştır.
Anal fissür tekrarlar mı?
Evet, özellikle kabızlık veya ishal gibi risk faktörleri devam ederse tekrarlayabilir. Koruyucu önlemler almak tekrarlama riskini azaltır.
Anal fissür ameliyatı ne zaman gereklidir?
Konservatif tedavilere rağmen 6-8 hafta içinde iyileşmeyen kronik fissürlerde veya şiddetli ağrı durumunda cerrahi düşünülür. Ameliyat genellikle sfinkterotomi adı verilen basit bir işlemdir.
Kendi durumunuzu yazın, Anal Fissür ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →