Yüz Felci

Yüz Felci Nedir?

Yüz felci, yüz kaslarını hareket ettiren yüz sinirinin (fasiyal sinir, 7. kafa siniri) işlevinin bozulması sonucu yüzün bir tarafındaki kaslarda ani güçsüzlük veya tam felç gelişmesidir. Yüz siniri beyin sapından çıkarak kulak içindeki dar bir kemik kanaldan geçer ve yüzdeki mimik kaslarına ulaşır. Göz kapatma, kaş kaldırma, gülümseme, dudak hareketleri gibi yüz ifadelerinin yanı sıra gözyaşı ve tükürük salgısı ile dilin ön kısmındaki tat duyusunda da görev alır. Bu durum tıpta Bell paralizisi (Bell felci) olarak da adlandırılır.

Yüz felçlerinin en sık nedeni, halk arasında "yüz felci" denince ilk akla gelen ve nedeni tam bilinmeyen Bell paralizisidir. Bell paralizisi her yaşta görülebilir; en sık 15–60 yaşları arasında ortaya çıkar. Gebelerde, diyabet hastalarında ve üst solunum yolu enfeksiyonu geçirenlerde daha sıktır.

Yüz felci aniden ortaya çıktığında çoğu kişi inme (felç) geçirdiğinden endişelenir. Bell paralizisi inme değildir; ancak inme de yüzde kaymaya yol açabileceği için yüzde ani kayma her zaman acil olarak değerlendirilmelidir. Bell paralizisi geçiren hastaların büyük çoğunluğu (yaklaşık %70–85'i) birkaç hafta ile birkaç ay içinde tamamen veya büyük ölçüde iyileşir.

Yüz Felci Türleri

• Periferik yüz felci: Yüz sinirinin beyin sapından çıktıktan sonraki bölümünde bir sorun vardır. Yüzün bir tarafının tamamı (alın dahil) etkilenir; hasta alnını kırıştıramaz ve gözünü kapatamaz. Bell paralizisi bu türdendir.
• Santral yüz felci: Beyindeki bir sorun (örneğin inme, tümör) nedeniyle gelişir. Genellikle yüzün yalnızca alt kısmı etkilenir; hasta alnını kırıştırabilir ve gözünü büyük ölçüde kapatabilir. Kol ve bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi başka belirtiler eşlik edebilir.

Nedenleri

• Bell paralizisi: En sık nedendir (%60–75). Yüz sinirinin kemik kanal içinde şişmesi ve sıkışması sonucu geliştiği düşünülmektedir. Uçuk virüsü (herpes simpleks) başta olmak üzere bazı virüslerin sinirde iltihaba yol açtığı düşünülmektedir.
• Ramsay Hunt sendromu: Su çiçeği-zona virüsünün yüz sinirini tutması; kulakta ağrı ve kulak kepçesinde veya kulak kanalında su dolu kabarcıklar eşlik eder. Bell paralizisine göre daha ağır seyredebilir.
• İnme: Santral yüz felcine yol açar.
• Kulak enfeksiyonları: Akut veya kronik orta kulak iltihabı, kolesteatom.
• Travmalar: Kafa travmaları, kafatası tabanı kırıkları, yüz yaralanmaları.
• Tümörler: Tükürük bezi (parotis) tümörleri, akustik nörom ve diğer beyin tümörleri.
• Lyme hastalığı: Kene ile bulaşan bir enfeksiyon; iki taraflı yüz felci yapabilir.
• Diğer nedenler: Guillain-Barré sendromu, sarkoidoz, HIV, diyabet, kulak ve yüz ameliyatları.

Belirtileri Nelerdir?

Bell paralizisi genellikle aniden, birkaç saat ile 1–2 gün içinde gelişir ve 48–72 saatte en ağır düzeyine ulaşır:

• Yüzün bir tarafında güçsüzlük veya tam felç; yüzde kayma
• Ağız kenarının aşağı sarkması, gülümserken ağzın bir tarafa çekilmesi
• Göz kapağını tam kapatamama; göz kırpmada azalma
• Alnı kırıştıramama, kaşı kaldıramama
• Ağızdan su veya yiyeceklerin kaçması, salya akması
• Gözde kuruluk veya aşırı sulanma
• Dilin ön kısmında tat almada azalma
• Etkilenen taraftaki kulakta seslere aşırı duyarlılık
• Kulak arkasında veya çevresinde ağrı (felçten önce veya felçle birlikte)
• Konuşmada ve yemek yemede zorlanma

Tanı Nasıl Konur?

• Nörolojik muayene: Tanıda en önemli adımdır. Hekim alın, göz ve ağız hareketlerini değerlendirir; inmeye işaret eden kol-bacak güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu gibi bulguları araştırır. Felcin derecesi özel ölçeklerle (House-Brackmann) değerlendirilir.
• Kulak muayenesi: Kulak enfeksiyonları ve Ramsay Hunt sendromu açısından.
• Beyin görüntüleme (BT veya MR): İnme şüphesinde, belirtiler tipik değilse, iyileşme olmuyorsa veya tümörden şüpheleniliyorsa.
• EMG ve sinir iletim çalışmaları: Ağır felçlerde sinir hasarının derecesini ve iyileşme olasılığını değerlendirmek için.
• Kan testleri: Diyabet, Lyme hastalığı ve diğer nedenler açısından.

Tedavi Seçenekleri

İlaç Tedavisi

• Kortikosteroidler: Bell paralizisinde tedavinin temelidir. Sinirdeki şişliği ve iltihabı azaltır, tam iyileşme olasılığını artırır. Belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde başlanması en fazla faydayı sağlar; bu nedenle erken başvuru çok önemlidir.
• Antiviral ilaçlar: Ağır felçlerde ve Ramsay Hunt sendromunda kortikosteroidlerle birlikte kullanılabilir.
• Altta yatan nedene yönelik tedavi: Kulak enfeksiyonunda antibiyotik, Lyme hastalığında uygun antibiyotik tedavisi.

Göz Koruması

Göz kapağı tam kapanmadığında göz kurur ve kornea (saydam tabaka) hasar görebilir. Bu nedenle göz koruması tedavinin en önemli parçalarından biridir:

• Gün içinde sık sık suni gözyaşı damlası kullanın.
• Geceleri göz merhemi sürün ve gözü bant veya göz kapatıcı ile kapalı tutun.
• Dışarıda güneş gözlüğü veya koruyucu gözlük takın.
• Gözde kızarıklık, ağrı veya görme bulanıklığı olursa hemen göz hekimine başvurun.

Fizik Tedavi ve Yüz Egzersizleri

Yüz kaslarının hareketini korumak ve iyileşmeyi desteklemek için fizyoterapist eşliğinde yüz egzersizleri, masaj ve bazı durumlarda nöromusküler eğitim uygulanabilir. Kontrolsüz ve aşırı yoğun elektrik uyarısı ve zorlayıcı egzersizler, istemsiz yüz hareketlerine (senkinezi) yol açabileceği için önerilmez.

Cerrahi Tedavi

Kalıcı yüz felci olan hastalarda göz kapağına ağırlık yerleştirilmesi, sinir onarımı, sinir ve kas transferleri ile yüz simetrisini düzelten ameliyatlar uygulanabilir. Botulinum toksini, istemsiz hareketlerin ve yüz asimetrisinin tedavisinde kullanılabilir.

İyileşme Süreci

Bell paralizisinde iyileşme genellikle 2–3 hafta içinde başlar; hastaların çoğunda 3–6 ay içinde tam veya tama yakın iyileşme sağlanır. Felcin hafif olması, iyileşmenin erken başlaması ve genç yaş iyi iyileşmenin göstergeleridir. Tam felç, ileri yaş, diyabet, yüksek tansiyon ve Ramsay Hunt sendromunda iyileşme daha yavaş ve eksik olabilir. Bazı hastalarda yüz kaslarında istemsiz eş zamanlı hareketler (örneğin gülümserken gözün kapanması), yemek yerken gözün sulanması ("timsah gözyaşları") ve kas gerginliği gibi kalıcı izler kalabilir.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Yemek yerken küçük lokmalar alın ve sağlam tarafla çiğneyin.
• Yemekten sonra ağız içinde biriken yiyecek artıklarını temizleyin ve ağız hijyenine dikkat edin.
• Pipetle içmek sıvıların ağızdan kaçmasını azaltabilir.
• Gözünüzü korumak için önerilen damla ve merhemleri aksatmayın.
• Yüz görünümündeki değişiklik kaygı ve sosyal çekingenliğe yol açabilir; iyileşmenin çoğu zaman tam olacağını bilmek ve gerektiğinde psikolojik destek almak faydalıdır.

Sık Sorulan Sorular

• Soğuk hava veya cereyan yüz felci yapar mı? Halk arasında yaygın bir inanıştır; ancak bilimsel olarak kanıtlanmamıştır. En güçlü ilişki viral enfeksiyonlarla gösterilmiştir.
• Yüz felci tekrar eder mi? Hastaların küçük bir kısmında aynı veya karşı tarafta tekrarlayabilir; tekrarlayan yüz felcinde altta yatan nedenler araştırılmalıdır.
• Bulaşıcı mı? Hayır, Bell paralizisi bulaşıcı değildir.
• Gebelikte yüz felci tehlikeli mi? Gebelikte, özellikle son üç ayda ve doğum sonrası ilk haftalarda Bell paralizisi daha sık görülür. Tedavi seçenekleri hekim tarafından gebeliğe uygun şekilde planlanır; tansiyon yüksekliği açısından da değerlendirme yapılmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Acil durum: Yüzünüzde ani kayma veya güçsüzlük gelişirse beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın. Özellikle kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma, konuşma bozukluğu, görme kaybı, baş dönmesi, denge kaybı veya şiddetli baş ağrısı eşlik ediyorsa inme olabilir ve her dakika önemlidir. Bell paralizisinde de ilk 72 saat içinde başlanan tedavi iyileşme şansını artırır.

Yüz felci sonrası gözde ağrı, kızarıklık veya görme bulanıklığı olursa, 3 hafta içinde hiç iyileşme başlamazsa ya da felç tekrarlarsa hekiminize başvurun.

Yüz felci nöroloji ve kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir; göz koruması için göz hastalıkları, rehabilitasyon için fiziksel tıp ve rehabilitasyon, kalıcı felçte plastik ve rekonstrüktif cerrahi uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.