Beşinci Hastalık

Beşinci Hastalık Nedir?

Beşinci hastalık (eritema infeksiyozum), parvovirüs B19 adlı virüsün neden olduğu, özellikle çocuklarda görülen, yanaklarda belirgin kırmızılık ve vücutta dantel benzeri döküntü ile seyreden bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Çocuklarda yanakları tokat atılmış gibi kızardığı için halk arasında "tokat yüzü hastalığı" olarak da bilinir. Adını, eskiden döküntülü çocukluk hastalıkları sıralandığında beşinci sırada yer almasından alır.

Beşinci hastalık en sık 5–15 yaş arasındaki okul çağındaki çocuklarda görülür; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Özellikle kış sonu ve ilkbahar aylarında okullarda ve kreşlerde salgınlar halinde görülür. Yetişkinlerin yaklaşık yarısı çocuklukta hastalığı geçirmiş olduğu için bağışıktır.

Çocuklarda beşinci hastalık genellikle hafif seyreder ve kendiliğinden iyileşir. Ancak gebelerde, kansızlığa yatkın kan hastalığı olanlarda (orak hücreli anemi, talasemi gibi) ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi sorunlara yol açabilir.

Nasıl Bulaşır?

• Solunum damlacıkları: Hasta kişinin öksürmesi, hapşırması ve konuşmasıyla havaya yayılan damlacıklar yoluyla.
• Temas: Hasta kişinin tükürüğü ve burun salgılarıyla bulaşmış ellerle veya eşyalarla temas.
• Kan ve kan ürünleri: Nadiren.
• Anneden bebeğe: Gebelikte plasenta yoluyla.

Kuluçka süresi genellikle 4–14 gündür (21 güne kadar uzayabilir). Önemli bir özellik şudur: Hastalık en çok döküntü ortaya çıkmadan önceki soğuk algınlığı benzeri dönemde bulaşıcıdır. Döküntü ortaya çıktığında kişi genellikle artık bulaştırıcı değildir. Bu nedenle döküntüsü olan çocukların okula gitmesinde genellikle sakınca yoktur.

Belirtileri Nelerdir?

Başlangıç Dönemi

Hastalık çoğu zaman hafif ve soğuk algınlığına benzer belirtilerle başlar:

• Hafif ateş
• Burun akıntısı
• Baş ağrısı
• Halsizlik
• Bazen bulantı ve ishal

Döküntü Dönemi

Başlangıç belirtilerinden 7–10 gün sonra tipik döküntü ortaya çıkar:

• Yanaklarda parlak kırmızılık ("tokat atılmış yüz"): Burun kökü ve ağız çevresi genellikle etkilenmez.
• Vücutta dantel (ağ) görünümlü döküntü: Birkaç gün sonra kollar, bacaklar, gövde ve kalçalarda pembe-kırmızı, dantel benzeri döküntü gelişir. Kaşıntılı olabilir.
• Döküntü 1–3 hafta içinde kaybolur; ancak sıcak banyo, güneş, egzersiz ve stresle birkaç hafta boyunca geçici olarak yeniden belirginleşebilir.

Yetişkinlerde

Yetişkinlerde tipik yüz döküntüsü genellikle görülmez. Bunun yerine özellikle kadınlarda, el ve el bilekleri, dizler ve ayak bileklerinde simetrik eklem ağrısı ve şişliği ön plandadır. Eklem şikâyetleri genellikle 1–3 haftada geçer; ancak bazı kişilerde aylarca sürebilir. Bazı yetişkinlerde ise hiçbir belirti görülmez.

Risk Grupları ve Komplikasyonlar

Gebelik

Gebelikte geçirilen parvovirüs B19 enfeksiyonu çoğu zaman bebeğe zarar vermez; anne bebeklerin çoğu sağlıklı doğar. Ancak özellikle gebeliğin ilk 20 haftasında enfeksiyon geçirilirse, nadiren virüs bebeğin kan yapımını etkileyerek ağır kansızlığa, bebekte vücut boşluklarında sıvı birikmesine (hidrops fetalis) ve düşüğe yol açabilir. Bu nedenle beşinci hastalıklı biriyle temas eden veya belirti gösteren gebelerin hekimine başvurması önemlidir.

Kan Hastalığı Olanlar

Orak hücreli anemi, talasemi, sferositoz gibi kırmızı kan hücrelerinin ömrü kısa olan hastalığı bulunan kişilerde virüs, kemik iliğinde kırmızı kan hücresi yapımını geçici olarak durdurarak aplastik kriz adı verilen ağır ve ani kansızlığa yol açabilir. Bu durum acil tedavi ve kan nakli gerektirebilir.

Bağışıklık Sistemi Zayıf Olanlar

Organ nakli yapılmış, kanser tedavisi gören veya HIV enfeksiyonu olan kişilerde enfeksiyon uzun süre devam ederek kronik kansızlığa yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Klinik muayene: Çocuklarda tipik "tokat yüzü" ve dantel döküntü ile tanı genellikle kolayca konur.
• Kan testleri: Parvovirüs B19'a özgü IgM ve IgG antikorları; özellikle gebelerde, eklem ağrısı olan yetişkinlerde ve risk grubundaki hastalarda.
• PCR testi: Virüsün genetik materyalinin araştırılması; bağışıklık sistemi zayıf hastalarda ve gebelikte.
• Tam kan sayımı: Kansızlık açısından.
• Gebelikte ultrason ve Doppler incelemesi: Bebekte kansızlık ve sıvı birikimi açısından düzenli takip.

Tedavi Seçenekleri

Beşinci hastalığın özel bir antiviral tedavisi yoktur; sağlıklı çocuk ve yetişkinlerde hastalık kendiliğinden iyileşir. Tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir:

• Dinlenme ve bol sıvı alımı
• Ateş ve ağrı için: Parasetamol veya ibuprofen. Çocuklarda aspirin kullanılmamalıdır.
• Kaşıntı için: Gerekirse antihistaminikler ve serinletici losyonlar.
• Eklem ağrıları için: İltihap giderici ağrı kesiciler.
• Döküntüyü artıran durumlardan kaçınma: Sıcak banyo, güneş ve aşırı sıcaktan uzak durma.

Risk Gruplarında Tedavi

• Aplastik kriz geçiren kan hastalarında: Hastanede yatış ve kan nakli.
• Bağışıklık sistemi zayıf hastalarda: İntravenöz immünoglobulin (IVIG) tedavisi.
• Gebelikte bebekte ağır kansızlık saptanırsa: Anne karnında bebeğe kan nakli (intrauterin transfüzyon) yapılabilir.

Korunma Yolları

• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın.
• Öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kapatın.
• Bardak, çatal-kaşık gibi kişisel eşyaları paylaşmayın.
• Hasta kişilerle, özellikle döküntü öncesi dönemde, yakın temastan kaçının.
• Gebe kadınlar, kan hastalığı olanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler, salgın dönemlerinde hasta çocuklarla temastan kaçınmalı ve temas olduysa hekimlerine bilgi vermelidir.

Beşinci hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı bulunmamaktadır. Hastalığı bir kez geçiren kişide genellikle ömür boyu bağışıklık gelişir.

Sık Sorulan Sorular

• Döküntüsü olan çocuk okula gidebilir mi? Döküntü ortaya çıktığında çocuk genellikle artık bulaştırıcı olmadığından, kendini iyi hissediyorsa okula gidebilir.
• Kızamık ile karışır mı? Kızamıkta yüksek ateş, öksürük, gözlerde kızarıklık ve genel durum bozukluğu vardır; beşinci hastalıkta çocuk genellikle iyi görünür.
• Gebeysem ne yapmalıyım? Beşinci hastalıklı biriyle temas ettiyseniz hekiminize başvurun; kan testi ile bağışık olup olmadığınız anlaşılabilir.
• Hastalık ikinci kez geçirilir mi? Genellikle hayır; bir kez geçirildikten sonra kalıcı bağışıklık gelişir.
• Antibiyotik gerekir mi? Hayır; hastalık bir virüsten kaynaklandığı için antibiyotikler etkisizdir ve gereksiz kullanılmamalıdır.
• Döküntü iz bırakır mı? Hayır; döküntü tamamen kaybolur, ciltte iz veya leke bırakmaz.

Karışabilecek Hastalıklar

Beşinci hastalık, döküntü ile seyreden başka hastalıklarla karışabilir. Bu nedenle döküntüsü olan çocuğun bir hekim tarafından muayene edilmesi önemlidir:

• Kızamık: Yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı ve gözlerde kızarıklıkla başlar; döküntü yüzden başlayıp aşağı doğru yayılır ve çocuk belirgin hastadır.
• Kızamıkçık: Ense ve kulak arkasında lenf bezi şişlikleri ile birlikte yüzden başlayan pembe döküntü.
• Altıncı hastalık (roseola): 3–4 gün süren yüksek ateş düştükten sonra gövdede başlayan döküntü; genellikle 2 yaş altında.
• Kızıl: Boğaz ağrısı, çilek dil ve zımpara kağıdı gibi pürüzlü döküntü; antibiyotik tedavisi gerektirir.
• İlaç reaksiyonları ve alerjik döküntüler

Evde Bakım Önerileri

• Çocuğunuzun bol sıvı almasını sağlayın; su, ayran, çorba ve meyve suyu verilebilir.
• Ateş varsa ince giydirin ve ılık ortamda tutun.
• Kaşıntıyı artırmamak için sıcak banyo yerine ılık duş tercih edin, pamuklu giysiler giydirin.
• Tırnaklarını kısa tutarak kaşımaya bağlı cilt tahrişini önleyin.
• Evde gebe biri varsa el hijyenine özellikle dikkat edin ve durumu hekimine bildirmesini sağlayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğunuzda yanaklarda kırmızılık ve vücutta döküntü varsa, gebeyseniz ve beşinci hastalıklı biriyle temas ettiyseniz, kan hastalığınız veya bağışıklık sistemi sorununuz varsa ya da eklem ağrılarınız birkaç haftadan uzun sürüyorsa hekiminize başvurun.

Acil durum: Belirgin solukluk, aşırı yorgunluk, nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi veya bayılma (ağır kansızlık belirtileri), özellikle orak hücreli anemi veya talasemi gibi bir kan hastalığınız varsa, ya da gebelikte bebek hareketlerinde azalma olursa beklemeden acil servise başvurun.

Beşinci hastalık çocuk sağlığı ve hastalıkları ve aile hekimliği uzmanları tarafından değerlendirilir; gebelikte kadın hastalıkları ve doğum ve perinatoloji, kan hastalığı olanlarda hematoloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.