Çocukta Reflü

Çocukta Reflü Nedir?

Reflü (gastroözofageal reflü), mide içeriğinin yemek borusuna ve bazen ağza doğru geri kaçmasıdır. Bebeklerde ve çocuklarda çok sık görülür. Yemek borusu ile mide arasında, midenin içeriğinin geri kaçmasını önleyen bir kas halkası (alt özofagus sfinkteri) bulunur. Bebeklerde bu kas halkası henüz tam olgunlaşmadığı, mide küçük olduğu ve bebekler sıvı beslenip çoğunlukla yatar pozisyonda bulunduğu için mide içeriği kolaylıkla geri gelebilir.

Çocuklarda reflü iki farklı şekilde ele alınır:

• Fizyolojik reflü (gastroözofageal reflü, GÖR): Bebeklerde beslenme sonrası süt çıkarma (kusma veya gelme) şeklinde görülen, çok yaygın ve normal kabul edilen durumdur. Bebeklerin yaklaşık yarısında ilk aylarda görülür. Bebek huzurlu ve kilo alıyorsa endişe gerektirmez. Genellikle 4 ay civarında en yüksek düzeye ulaşır ve çoğu bebekte 12–18 ay içinde kendiliğinden geçer.
• Reflü hastalığı (gastroözofageal reflü hastalığı, GÖRH): Reflünün kilo alamama, beslenme reddi, yemek borusunda iltihap, solunum sorunları gibi rahatsızlık ve komplikasyonlara yol açtığı durumdur. Tedavi gerektirir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yemek borusu-mide geçişindeki kas halkasının olgunlaşmamış olması (bebeklerde)
• Bebeklerin sıvı beslenmesi ve uzun süre yatar pozisyonda olması
• Aşırı veya hızlı beslenme
• Erken doğum (prematürite)
• İnek sütü proteini alerjisi: Belirtileri reflüye çok benzeyebilir.
• Nörolojik hastalıklar: Serebral palsi gibi durumlarda reflü daha sık ve ağır görülür.
• Doğumsal anomaliler: Yemek borusu kapalılığı ameliyatı geçirmiş bebekler, diyafram hernisi.
• Kronik akciğer hastalıkları: Kistik fibrozis, astım.
• Büyük çocuklarda: Fazla kilo, düzensiz beslenme, yağlı ve baharatlı yiyecekler, gazlı içecekler, yatmadan önce yemek, pasif içicilik.

Belirtileri Nelerdir?

Bebeklerde

• Beslenme sonrası süt çıkarma veya kusma
• Beslenme sırasında veya sonrasında huzursuzluk, ağlama, sırtını kamburlaştırma
• Beslenmeyi reddetme veya kısa sürede bırakma
• Kilo alamama veya yetersiz kilo alımı
• Öksürük, hırıltılı solunum, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
• Uyku bozuklukları
• Nadiren solunum durması atakları ve morarma

Büyük Çocuklarda ve Ergenlerde

• Göğüs kemiği arkasında yanma (mide ekşimesi)
• Ağza acı veya ekşi su gelmesi
• Karın üst kısmında ağrı
• Bulantı ve kusma
• Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
• Kronik öksürük, ses kısıklığı, sık boğaz ağrısı
• Ağız kokusu ve diş minesinde aşınma
• Astım belirtilerinin kötüleşmesi

Fizyolojik Reflü ile Reflü Hastalığının Farkı

Mutlu bebek, normal kilo alımı: Bebeğiniz sık süt çıkarsa bile huzurlu, iyi besleniyor ve büyüme eğrisinde normal kilo alıyorsa büyük olasılıkla fizyolojik reflüdür ve tedavi gerekmez.

Hekime başvurulması gereken durumlar: Kilo alamama, beslenmeyi sürekli reddetme, sürekli aşırı huzursuzluk, kanlı kusma, solunum sorunları ve aşağıda belirtilen uyarı işaretleri reflü hastalığını veya başka bir sorunu düşündürür.

Tanı Nasıl Konur?

Bebeklerde reflü tanısı çoğu zaman öykü ve fizik muayeneyle konur; çoğunlukla ek teste gerek yoktur. Hekim, büyüme eğrisini değerlendirir ve kusmaya yol açabilecek diğer nedenleri dışlar. Gerekli durumlarda şu testler yapılabilir:

• 24 saatlik pH-impedans ölçümü: Burundan yemek borusuna yerleştirilen ince bir sondayla reflü ataklarının sıklığı ve belirtilerle ilişkisi değerlendirilir.
• Üst gastrointestinal endoskopi ve biyopsi: Yemek borusunda iltihap, eozinofilik özofajit gibi hastalıkları araştırmak için.
• Baryumlu mide-yemek borusu filmi: Reflü tanısında değil, mide çıkışında daralma veya bağırsak dönüş anomalisi gibi yapısal sorunları dışlamak için kullanılır.
• Karın ultrasonu: Pilor stenozu şüphesinde.

Uyarı İşaretleri

Aşağıdaki belirtiler reflü dışında daha ciddi bir sorunu gösterebilir ve hekim tarafından hemen değerlendirilmelidir:

• Yeşil (safralı) kusma
• Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma
• Fışkırır tarzda, giderek artan kusma (özellikle 2–8 haftalık bebeklerde, pilor stenozu)
• Kusmanın 6 aydan sonra başlaması veya 12–18 aydan sonra devam etmesi
• Karında şişlik ve hassasiyet
• Ateş, uyuşukluk, nöbet
• Bıngıldakta kabarıklık veya baş çevresinde hızlı büyüme
• Kanlı dışkı veya uzun süren ishal
• Kilo kaybı

Tedavi Seçenekleri

Fizyolojik Reflüde

Tedavi gerekmez; ailelere güvence ve bilgi verilmesi yeterlidir. Bazı basit önlemler süt çıkarmayı azaltabilir:

• Daha az ve daha sık besleme: Aşırı beslemeden kaçının.
• Gaz çıkarma: Beslenme sırasında ve sonrasında bebeği dik tutarak gazını çıkarın.
• Beslenmeden sonra dik tutma: Bebeği beslenmeden sonra 20–30 dakika kucakta dik tutun.
• Anne sütüne devam: Anne sütü reflüye karşı da en uygun besindir.
• Koyulaştırılmış mama: Mama ile beslenen bebeklerde hekim önerisiyle koyulaştırılmış (antireflü) mamalar kullanılabilir.
• Sigara dumanından uzak tutma

Uyku güvenliği: Reflüsü olan bebekler de ani bebek ölümü sendromu riskini azaltmak için sırt üstü ve düz bir yatakta yatırılmalıdır. Yatağın başını yükseltmek veya bebeği yan ya da yüzüstü yatırmak önerilmez.

Reflü Hastalığında

• İnek sütü proteini alerjisi araştırması: Bebeklerde reflü belirtileri inek sütü alerjisine bağlı olabilir. Hekim önerisiyle emziren annenin diyetinden süt ürünlerinin 2–4 hafta çıkarılması veya mama ile beslenen bebeklerde özel hidrolize mamalara geçilmesi denenebilir.
• Asit baskılayıcı ilaçlar: Yemek borusunda iltihap bulguları olan veya belirtileri belirgin olan çocuklarda hekim tarafından kısa süreli kullanılabilir. Bebeklerde yalnızca süt çıkarma ve huzursuzluk için rutin olarak önerilmez; gereksiz kullanımları enfeksiyon riskini artırabilir.
• Büyük çocuklarda yaşam tarzı değişiklikleri: Sağlıklı kiloyu korumak, yatmadan 2–3 saat önce yemek yememek, yağlı-baharatlı yiyecekleri, çikolatayı, gazlı ve kafeinli içecekleri sınırlamak, yatağın baş tarafını yükseltmek.
• Cerrahi tedavi (fundoplikasyon): İlaç tedavisine yanıt vermeyen, ciddi komplikasyonları olan veya nörolojik hastalığı bulunan seçilmiş çocuklarda midenin üst kısmı yemek borusunun çevresine sarılarak reflüyü önleyen ameliyat yapılabilir.

Olası Komplikasyonlar

Fizyolojik reflü genellikle hiçbir kalıcı soruna yol açmaz. Reflü hastalığında ise şu komplikasyonlar görülebilir:

• Yemek borusu iltihabı (özofajit): Mide asidinin yemek borusunu tahriş etmesiyle ağrı, beslenme reddi ve nadiren kanama.
• Yemek borusu darlığı: Uzun süreli ve tedavi edilmeyen iltihaba bağlı nadir bir komplikasyon.
• Büyüme geriliği: Yetersiz beslenmeye bağlı.
• Solunum sorunları: Mide içeriğinin akciğere kaçmasıyla tekrarlayan zatürre, astım belirtilerinin kötüleşmesi, kronik öksürük.
• Kulak ve sinüs sorunları: Tekrarlayan orta kulak iltihabı ve sinüzit.
• Diş minesinde aşınma

Ailelere Öneriler

Bebeklerde süt çıkarma çoğu zaman aileleri endişelendirir; ancak bebek iyi besleniyor, kilo alıyor ve huzurluysa bu durum büyük olasılıkla normaldir ve zamanla kendiliğinden geçecektir. Bebeğinizin kilosunu düzenli kontrollerde izletin. Süt çıkarmayı azaltmak için hekime danışmadan mama değiştirmeyin veya bitkisel karışımlar kullanmayın. Büyük çocuklarda ise düzenli öğün saatleri, sağlıklı beslenme ve yeterli fiziksel aktivite reflü belirtilerini azaltmaya yardımcı olur. Çocuğunuzun belirtilerini ve hangi yiyeceklerden sonra arttığını not almak, hekiminizin doğru değerlendirme yapmasını kolaylaştırır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Bebeğiniz kilo alamıyor veya kilo kaybediyorsa
• Beslenmeyi sürekli reddediyorsa veya beslenirken çok huzursuzsa
• Sık öksürük, hırıltı veya tekrarlayan akciğer enfeksiyonları varsa
• Çocuğunuz mide ekşimesi, yutma güçlüğü veya göğüs ağrısından yakınıyorsa
• Süt çıkarma 18 aydan sonra devam ediyorsa

Acil durum: Yeşil veya kanlı kusma, fışkırır tarzda giderek artan kusma, nefes almada duraklamalar, morarma, aşırı uyku hali, karında şişlik veya sıvı kaybı belirtileri (az ıslak bez, ağız kuruluğu, bıngıldakta çökme) varsa beklemeden acil servise başvurun.

Çocukta reflü çocuk sağlığı ve hastalıkları ve çocuk gastroenterolojisi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir; cerrahi gerektiğinde çocuk cerrahisi uzmanları tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.