Böbrek Kisti

Böbrek Kisti Nedir?

Böbrek kisti, böbreğin içinde veya yüzeyinde gelişen, içi sıvı dolu, yuvarlak veya oval keselerdir. Böbrek kistleri çok yaygındır ve çoğu zaman tamamen zararsızdır. Özellikle 50 yaşın üzerindeki kişilerin önemli bir kısmında, başka bir nedenle yapılan karın ultrasonu veya tomografisinde tesadüfen bir veya birkaç böbrek kisti saptanır. Görülme sıklığı yaşla birlikte artar.

Böbrek kistleri iki ana gruba ayrılır: Çoğunluğu oluşturan, belirti vermeyen ve tedavi gerektirmeyen basit böbrek kistleri ile daha nadir görülen ve kanser riski taşıyabilen kompleks (karmaşık) böbrek kistleri. Ayrıca her iki böbrekte çok sayıda kistin geliştiği ve böbrek işlevlerini bozabilen polikistik böbrek hastalığı basit kistlerden tamamen farklı, kalıtsal bir hastalıktır.

Böbrek Kisti Türleri

Basit Böbrek Kistleri

• İnce, düzgün duvarlı, içi berrak sıvıyla dolu, içinde bölme, kireçlenme veya katı alan bulunmayan kistlerdir.
• Genellikle tek, bazen birden fazla ve bir veya her iki böbrekte görülebilir.
• Boyutları birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir.
• Kansere dönüşmezler ve çoğu zaman hiçbir belirti vermezler.
• Yaşla birlikte sayıları ve boyutları yavaşça artabilir.

Kompleks (Karmaşık) Böbrek Kistleri

• Kalın veya düzensiz duvarlı, içinde bölmeler, kireçlenmeler veya katı (solid) alanlar bulunan kistlerdir.
• Bir kısmı iyi huyludur; ancak bazıları böbrek kanseri (kistik böbrek hücreli karsinom) olabilir veya kansere dönüşme riski taşıyabilir.
• Bu nedenle ayrıntılı görüntüleme ve gerekirse takip veya tedavi gerektirir.

Bosniak Sınıflaması

Böbrek kistleri, bilgisayarlı tomografi veya MR bulgularına göre Bosniak sınıflaması ile değerlendirilir; bu sınıflama kistin kanser riskini ve yapılacak işlemi belirler:

• Bosniak 1: Basit kist; kanser riski yoktur. Takip veya tedavi gerekmez.
• Bosniak 2: Birkaç ince bölme veya az miktarda kireçlenme içeren, minimal derecede karmaşık kist; büyük oranda iyi huyludur, genellikle takip gerekmez.
• Bosniak 2F: Biraz daha fazla bölme veya kireçlenme içeren kistler; düşük kanser riski nedeniyle belirli aralıklarla görüntüleme ile takip edilir ("F" takip anlamına gelir).
• Bosniak 3: Kalın veya düzensiz duvar ya da bölmeler içeren belirsiz kistler; kanser olma olasılığı belirgindir. Genellikle cerrahi tedavi veya yakın takip önerilir.
• Bosniak 4: Kontrast tutan katı bileşen içeren kistler; büyük olasılıkla kanserdir ve genellikle cerrahi tedavi gerekir.

Diğer Kistik Böbrek Hastalıkları

• Otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı (ODPBH): En sık görülen kalıtsal böbrek hastalığıdır. Her iki böbrekte çok sayıda, giderek büyüyen kistler oluşur ve böbrekler büyür. Zamanla yüksek tansiyon, böbrek ağrısı, idrarda kan, böbrek taşları ve böbrek yetmezliğine yol açabilir. Karaciğerde kistler ve beyinde damar genişlemesi (anevrizma) eşlik edebilir. Ebeveynlerden birinde hastalık varsa çocuğa geçme olasılığı %50'dir.
• Otozomal resesif polikistik böbrek hastalığı: Nadir görülür; genellikle bebeklik ve çocuklukta ortaya çıkar.
• Edinsel kistik böbrek hastalığı: Uzun süreli kronik böbrek yetmezliği ve diyaliz hastalarında gelişir; böbrek kanseri riski artmıştır.
• Medüller sünger böbrek ve diğer nadir hastalıklar.

Nedenleri

Basit böbrek kistlerinin neden oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Yaşlanmayla birlikte böbrek kanalcıklarının (tübüller) yüzeyinde zayıflık oluştuğu ve bu bölgelerde sıvı birikerek kistlerin geliştiği düşünülmektedir. İleri yaş ve erkek cinsiyet basit kistlerin görülme olasılığını artırır. Polikistik böbrek hastalığı ise genetik değişikliklere bağlıdır.

Belirtileri Nelerdir?

Basit böbrek kistlerinin büyük çoğunluğu hiçbir belirti vermez. Kist çok büyüdüğünde veya komplikasyon geliştiğinde şu belirtiler görülebilir:

• Bel, yan veya karın üst bölümünde künt ağrı
• Kistin enfekte olması durumunda ateş, titreme ve yan ağrısı
• Kistin içine kanama veya kistin yırtılması durumunda ani ve şiddetli yan ağrısı
• İdrarda kan
• Büyük kistlerin idrar akışını engellemesi (nadir)
• Yüksek tansiyon (nadir)

Polikistik böbrek hastalığında ise sık olarak yüksek tansiyon, bel ve yan ağrısı, karında dolgunluk, idrarda kan, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve böbrek taşları görülür.

Tanı Nasıl Konur?

• Ultrason: Böbrek kistlerinin saptanmasında ilk ve çoğu zaman yeterli yöntemdir. Basit kistler ultrasonda tipik görünümleriyle kolayca tanınır.
• Kontrastlı bilgisayarlı tomografi veya MR: Ultrasonda karmaşık görünen kistlerin ayrıntılı değerlendirilmesi ve Bosniak sınıflamasının yapılması için kullanılır.
• Kontrastlı ultrason: Bazı merkezlerde, özellikle böbrek fonksiyonları bozuk hastalarda kistin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
• Kan ve idrar testleri: Böbrek fonksiyonları (kreatinin, glomerüler filtrasyon hızı), idrarda kan ve protein varlığı.
• Tansiyon ölçümü
• Genetik test ve aile taraması: Polikistik böbrek hastalığı şüphesinde.

Tedavi Seçenekleri

Basit Böbrek Kistleri

Belirti vermeyen basit böbrek kistleri tedavi gerektirmez. Çoğu zaman düzenli takip bile gerekmez; hekim, kistin boyutuna ve özelliklerine göre gerekli görürse belirli aralıklarla ultrason kontrolü önerebilir.

Ağrıya, enfeksiyona veya idrar akışında tıkanıklığa yol açan büyük kistlerde tedavi uygulanabilir:

• Perkütan aspirasyon ve skleroterapi: Ultrason veya tomografi eşliğinde cilt yoluyla kistin içine ince bir iğne yerleştirilerek sıvı boşaltılır ve kistin yeniden dolmasını önlemek için içine alkol gibi bir madde verilir.
• Laparoskopik kist çatısı eksizyonu (dekortikasyon): Karında açılan küçük deliklerden kamerayla girilerek kistin duvarının bir kısmı çıkarılır ve sıvının karın içine boşalması sağlanır. Tekrarlama oranı düşüktür.
• Enfekte kistlerde: Antibiyotik tedavisi ve gerekirse kistin boşaltılması.

Kompleks Böbrek Kistleri

• Bosniak 2F: Belirli aralıklarla (genellikle 6–12 ay, sonra yıllık) tomografi veya MR ile takip.
• Bosniak 3 ve 4: Genellikle cerrahi tedavi önerilir. Mümkün olan durumlarda böbreğin yalnızca kistli kısmı çıkarılarak (parsiyel nefrektomi) sağlıklı böbrek dokusu korunur. Laparoskopik veya robotik yöntemlerle yapılabilir. İleri yaştaki veya ameliyat riski yüksek hastalarda aktif izlem veya ablasyon (dondurma, yakma) yöntemleri değerlendirilebilir.

Polikistik Böbrek Hastalığı

• Tansiyonun sıkı kontrolü
• Bol su içilmesi
• Tuz kısıtlaması
• Uygun hastalarda kistlerin büyümesini yavaşlatan tolvaptan gibi ilaçlar
• Ağrı, enfeksiyon ve taşların tedavisi
• İleri evrede diyaliz veya böbrek nakli
• Aile bireylerinin taranması ve genetik danışmanlık

Böbrek Sağlığını Korumak İçin Öneriler

• Günde yeterli miktarda su için.
• Tuz tüketimini azaltın.
• Tansiyonunuzu ve kan şekerinizi düzenli kontrol ettirin.
• Sağlıklı kiloyu koruyun ve düzenli egzersiz yapın.
• Sigara içmeyin.
• Ağrı kesicileri, özellikle iltihap giderici ilaçları gereksiz ve uzun süreli kullanmayın.
• Bitkisel ürünleri ve takviyeleri hekiminize danışmadan kullanmayın.
• Ailenizde polikistik böbrek hastalığı varsa tarama yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ultrason veya tomografide böbrek kisti saptandıysa sonucunuzu bir üroloji veya nefroloji uzmanıyla değerlendirin; basit kistlerin büyük çoğunluğu endişe gerektirmez. Bel veya yan ağrısı, idrarda kan, yüksek tansiyon ya da ailenizde polikistik böbrek hastalığı veya genç yaşta böbrek yetmezliği öyküsü varsa hekime başvurun. Takip önerilen kistlerin kontrollerini aksatmayın.

Acil durum: Ani başlayan şiddetli bel veya yan ağrısı, yüksek ateş ve titreme, idrarda yoğun kan veya pıhtı, idrar yapamama, bulantı-kusma ile birlikte şiddetli ağrı ya da polikistik böbrek hastalığı olan bir kişide ani başlayan çok şiddetli baş ağrısı (beyin damar genişlemesi kanaması şüphesi) varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Böbrek kistleri üroloji ve nefroloji uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Tanıda radyoloji, perkütan işlemlerde girişimsel radyoloji, kanser şüphesinde tıbbi onkoloji, polikistik böbrek hastalığında tıbbi genetik, çocuklarda çocuk nefrolojisi ve çocuk ürolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.