Epididimit

Epididimit Nedir?

Epididimit, testisin arka kısmında yer alan ve spermlerin depolanıp olgunlaştığı kıvrımlı bir kanal olan epididimin iltihaplanmasıdır. Epididim, testisten çıkan spermleri sperm kanalına (vas deferens) taşır. İltihap genellikle bir enfeksiyon sonucu gelişir ve testis torbasında ağrı, şişlik, kızarıklık ve hassasiyete yol açar. İltihap testise de yayılırsa buna epididimo-orşit denir.

Epididimit, erkeklerde testis ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Her yaşta görülebilmekle birlikte en sık 14–35 yaş arasındaki genç erkeklerde ve 60 yaş üzerindeki erkeklerde ortaya çıkar. Ani başlayan (akut) epididimit genellikle antibiyotiklerle birkaç hafta içinde iyileşir; ancak 6 haftadan uzun süren kronik epididimit de görülebilir.

Epididimitin belirtileri, acil müdahale gerektiren testis torsiyonu (testisin kendi etrafında dönmesi) ile çok benzer olabilir. Bu nedenle ani başlayan testis ağrısı her zaman acil olarak değerlendirilmelidir.

Nedenleri

Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar

35 yaş altındaki cinsel olarak aktif erkeklerde en sık neden klamidya ve gonore (bel soğukluğu) gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardır. Bakteriler idrar kanalından (üretra) sperm kanalı yoluyla epididime ulaşır.

İdrar Yolu Enfeksiyonları

35 yaş üzerindeki erkeklerde ve anal ilişkiye giren erkeklerde en sık neden E. coli gibi bağırsak bakterileridir. Prostat büyümesi, idrar yolu darlığı, idrar sondası kullanımı ve idrar yolu ameliyatları riski artırır.

Diğer Nedenler

• Kabakulak: Özellikle aşısız ergen ve genç erkeklerde testis iltihabına (orşit) yol açabilir.
• Tüberküloz (verem): Kronik epididimit nedeni olabilir.
• Bruselloz: Ülkemizde akılda tutulması gereken bir nedendir.
• İdrarın epididime geri kaçması: Ağır kaldırma veya ıkınma sırasında idrarın sperm kanalına kaçması kimyasal iltihaba yol açabilir.
• Travma
• Bazı ilaçlar: Kalp ritim bozukluğu ilacı amiodaron.
• Behçet hastalığı ve vaskülitler
• Çocuklarda: Viral enfeksiyonlar, idrar yolu anomalileri ve bilinmeyen nedenler.

Risk Faktörleri

• Korunmasız cinsel ilişki ve birden fazla cinsel partner
• Daha önce cinsel yolla bulaşan enfeksiyon geçirmiş olmak
• Prostat büyümesi ve idrar yapmada güçlük
• İdrar sondası kullanımı
• Yakın zamanda geçirilmiş idrar yolu ameliyatı veya sistoskopi
• İdrar yolu anomalileri
• Kabakulak aşısının yapılmamış olması
• Uzun süre oturma, ağır kaldırma (kimyasal epididimit için)

Belirtileri Nelerdir?

• Testis torbasının bir tarafında, genellikle günler içinde yavaş yavaş artan ağrı ve hassasiyet
• Testisin arkasında ve üst kısmında şişlik
• Testis torbasında kızarıklık ve sıcaklık
• Kasığa ve alt karına yayılan ağrı
• İdrar yaparken yanma ve ağrı, sık idrara çıkma
• İdrar kanalından akıntı (cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda)
• Ateş ve titreme
• Boşalma sırasında ağrı, menide kan
• Kronik epididimitte uzun süren, daha hafif ve gelip giden ağrı

Testis Torsiyonu ile Farkı

Testis torsiyonu, testisin kendi ekseni etrafında dönerek kanlanmasının bozulmasıdır ve birkaç saat içinde ameliyat edilmezse testis kaybına yol açar. Genellikle ergenlerde ve genç erkeklerde görülür. Torsiyonda ağrı aniden ve çok şiddetli başlar, sıklıkla bulantı-kusma eşlik eder ve testis yukarı çekilmiş olabilir. Epididimitte ise ağrı genellikle daha yavaş, saatler-günler içinde gelişir ve idrar şikâyetleri, ateş eşlik edebilir. Ancak iki durumu yalnızca belirtilerle kesin olarak ayırt etmek mümkün değildir; ani testis ağrısında mutlaka acil değerlendirme gerekir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Testis torbası, kasık, prostat ve idrar kanalı değerlendirilir.
• Renkli Doppler ultrason: Epididimdeki iltihabı ve artmış kan akımını gösterir; en önemlisi, testis torsiyonunu (azalmış veya kesilmiş kan akımı) dışlar. Ayrıca apse ve testis tümörlerinin ayırt edilmesine yardımcı olur.
• İdrar tahlili ve idrar kültürü
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri: İdrar veya üretral sürüntüde klamidya ve gonore için PCR testleri.
• Kan testleri: Enfeksiyon belirteçleri; gerekirse HIV ve frengi testleri.

Tedavi Seçenekleri

Antibiyotik Tedavisi

Bakteriyel epididimitte antibiyotik tedavisi, test sonuçları beklenmeden başlanır ve olası nedene göre seçilir:

• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesinde: Klamidya ve gonoreyi kapsayan antibiyotikler (örneğin seftriakson iğnesi ile birlikte doksisiklin).
• İdrar yolu bakterilerine bağlı epididimitte: Kinolon grubu veya diğer uygun antibiyotikler.

Antibiyotikler genellikle 10–14 gün kullanılır; belirtiler geçse bile tedavi eksiksiz tamamlanmalıdır.

Destekleyici Tedavi

• Dinlenme: İlk günlerde yatak istirahati ve ağır aktivitelerden kaçınma.
• Testis torbasını destekleme: Sıkı iç çamaşırı (slip) veya suspansuar kullanmak; yatarken testis torbasının altına katlanmış havlu koymak ağrıyı azaltır.
• Soğuk uygulama: Havluya sarılı buz, günde birkaç kez 15–20 dakika.
• Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar
• Bol sıvı alımı

Cerrahi Tedavi

Apse gelişmesi, tedaviye yanıt vermeyen veya kronik ağır ağrı gibi nadir durumlarda apsenin boşaltılması veya epididimin alınması (epididimektomi) gerekebilir.

Eşin Tedavisi

Epididimit cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondan kaynaklanıyorsa, son 60 gün içindeki cinsel partner(ler) de test edilmeli ve tedavi edilmelidir. Hem hasta hem de partneri tedaviyi tamamlayıp belirtiler geçene kadar cinsel ilişkiden kaçınmalıdır. Aksi halde enfeksiyon tekrar bulaşabilir.

Olası Komplikasyonlar

• Testis veya epididimde apse oluşumu
• Kronik epididimit ve uzun süren testis ağrısı
• Testiste küçülme (atrofi)
• Sperm kanallarında tıkanıklığa bağlı kısırlık (özellikle iki taraflı veya tekrarlayan durumlarda)
• Enfeksiyonun kana yayılması (nadir)

Korunma Yolları

• Cinsel ilişkide prezervatif kullanın.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından düzenli test yaptırın, özellikle birden fazla partneriniz varsa.
• İdrar yolu enfeksiyonlarını ve prostat sorunlarını zamanında tedavi ettirin.
• Kabakulak aşısının (KKK) yapıldığından emin olun.
• Bol su için ve idrarınızı uzun süre tutmayın.
• Ağır kaldırırken dolu mesane ile zorlanmaktan kaçının.
• İdrar sondası kullanıyorsanız sonda bakımı ve hijyen kurallarına dikkat edin; sondanın gereğinden uzun süre kalmamasına özen gösterilmelidir.

Çocuklarda Epididimit

Ergenlik öncesi çocuklarda epididimit, genellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan değil, viral enfeksiyonlardan, idrar yolu enfeksiyonlarından veya idrar yolu anomalilerinden kaynaklanır; bazen neden bulunamaz. Çocuklarda testis ağrısının en önemli ayırıcı tanısı testis torsiyonudur; bu nedenle ani testis ağrısı olan her çocuk acil olarak değerlendirilmeli ve Doppler ultrason yapılmalıdır. Tekrarlayan epididimit geçiren çocuklarda idrar yolları ayrıntılı olarak incelenir.

Sık Sorulan Sorular

• Epididimit kısırlık yapar mı? Çoğu hastada uygun tedaviyle kısırlık gelişmez; ancak tekrarlayan ve tedavisiz kalan durumlarda risk artar.
• Ne zaman cinsel ilişkiye dönebilirim? Tedavi tamamlanıp belirtiler geçene kadar ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonsa partner de tedavi edilene kadar beklenmelidir.
• Epididimit tekrar eder mi? Altta yatan neden (prostat sorunu, idrar yolu darlığı, tedavi edilmemiş partner) giderilmezse tekrarlayabilir.
• Şişlik ne kadar sürer? Ağrı genellikle birkaç gün içinde azalır; ancak şişlik ve hassasiyetin tamamen geçmesi birkaç hafta sürebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Testis torbasında ağrı, şişlik, kızarıklık, idrar yaparken yanma veya idrar kanalından akıntı varsa bir üroloji uzmanına başvurun. Tedaviye rağmen 3 gün içinde düzelme yoksa veya testiste ele gelen sert bir kitle fark ederseniz yeniden değerlendirme yaptırın.

Acil durum: Testiste ani başlayan şiddetli ağrı, özellikle bulantı-kusma ile birlikteyse, testisin yukarı çekilmiş veya yan durması, yüksek ateş ve titreme ya da hızla büyüyen şişlik varsa beklemeden acil servise başvurun. Testis torsiyonunda her saat önemlidir.

Epididimit üroloji uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk ürolojisi ve çocuk cerrahisi, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları uzmanları da sürece katılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.