Egzama

Egzama Nedir?

Egzama (dermatit), ciltte kaşıntı, kızarıklık, kuruluk, pullanma ve bazen sulanma ile seyreden iltihaplı bir cilt hastalığıdır. "Egzama" terimi günlük dilde çoğunlukla atopik dermatit için kullanılır; ancak benzer belirtilere yol açan birçok egzama türü vardır.

Atopik egzama özellikle çocuklarda çok sık görülür; çocukların yaklaşık %15–20'sini, yetişkinlerin ise %2–5'ini etkiler. Genellikle bebeklik döneminde, çoğunlukla ilk 6 ayda başlar. Çocukların önemli bir kısmında yaşla birlikte belirgin şekilde hafifler; ancak bir kısmında yetişkinlik döneminde de devam eder veya yetişkinlikte yeniden ortaya çıkar.

Egzama bulaşıcı değildir. Kronik, alevlenmeler ve sakin dönemlerle seyreden bir hastalıktır. Kesin bir tedavisi olmasa da düzenli cilt bakımı ve uygun tedavilerle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Egzamanın asıl zorluğu kaşıntıdır: Kaşıntı uykuyu, okul ve iş performansını ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.

Egzama Türleri

• Atopik dermatit: En sık görülen türdür. Alerjik yatkınlıkla ilişkilidir; astım ve alerjik nezle ile birlikte görülebilir.
• Kontakt (temas) dermatit: Cildin tahriş edici bir maddeyle (deterjan, sabun, çözücüler) veya alerji yapan bir maddeyle (nikel, parfüm, boya, kauçuk, bazı kremler) temas etmesi sonucu gelişir.
• Seboreik dermatit: Saçlı deri, kaşlar, burun kenarları ve kulak arkasında yağlı, sarımsı pullanma. Bebeklerde "konak" olarak bilinir.
• Dishidrotik egzama: El ayası, parmak kenarları ve ayak tabanlarında küçük, çok kaşıntılı su toplamaları.
• Numuler (para şeklinde) egzama: Bacaklarda ve kollarda yuvarlak, madeni para şeklinde, kaşıntılı plaklar.
• Staz (dolaşım) egzaması: Varisi veya bacak dolaşım bozukluğu olan kişilerde, ayak bileği çevresinde kızarıklık, kahverengi renk değişikliği ve kaşıntı.
• El egzaması: Sık el yıkayan, ıslak işte çalışan kişilerde (kuaförler, temizlik ve sağlık çalışanları) sık görülür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Atopik egzamada birkaç etken birlikte rol oynar:

• Cilt bariyerinin bozulması: Egzamalı kişilerde cildin dış koruyucu tabakası zayıftır. Cilt nemi kolayca kaybeder, kurur ve tahriş edici maddeler, alerjenler ve mikroplar cilde kolayca girer. Bazı kişilerde filagrin adlı bariyer proteinindeki genetik değişiklikler bunda rol oynar.
• Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi: Bağışıklık sistemi zararsız maddelere karşı aşırı iltihap yanıtı verir.
• Genetik yatkınlık: Ailede egzama, astım veya alerjik nezle varsa risk artar.
• Cilt mikrobiyotası: Egzamalı ciltte Staphylococcus aureus bakterisi daha fazla bulunur ve alevlenmelere katkıda bulunur.

Alevlenmeyi Tetikleyen Etkenler

• Kuru ve soğuk hava, kalorifer ısısı; aşırı sıcak ve terleme
• Sabunlar, köpük banyoları, deterjanlar, parfümlü ürünler
• Yün ve sentetik kumaşlar
• Uzun ve sıcak banyolar
• Stres ve uykusuzluk
• Ev tozu akarları, polenler, evcil hayvan tüyleri
• Cilt enfeksiyonları
• Bazı çocuklarda belirli besinler (inek sütü, yumurta gibi); ancak besinler egzamanın ana nedeni değildir.

Belirtileri Nelerdir?

• Kaşıntı: En önemli ve en sık belirtidir; özellikle geceleri artar.
• Kuru, pürüzlü ve hassas cilt
• Kızarıklık (koyu tenli kişilerde mor-kahverengi veya gri görünebilir)
• Pullanma ve kabuklanma
• Alevlenme döneminde sulanma ve küçük su kabarcıkları
• Uzun süre kaşınan bölgelerde ciltte kalınlaşma ve deri çizgilerinin belirginleşmesi (likenifikasyon)
• Ciltte çatlaklar ve ağrı
• İyileşme sonrası geçici açık veya koyu renkli lekeler

Yaşa Göre Tutulum Bölgeleri

• Bebeklerde: Yanaklar, alın, saçlı deri ve kol-bacakların dış yüzleri. Bez bölgesi genellikle etkilenmez.
• Çocuklarda: Dirsek içi, diz arkası, el bilekleri, ayak bilekleri ve boyun.
• Yetişkinlerde: Eller, göz kapakları, boyun, dirsek içi ve diz arkası.

Tanı Nasıl Konur?

Egzama tanısı çoğunlukla dermatoloji uzmanının muayenesi ve hastanın öyküsü ile konur; özel bir tanı testi yoktur. Gerektiğinde şu incelemeler yapılabilir:

• Yama (patch) testi: Kontakt alerjik dermatit şüphesinde hangi maddeye karşı alerji olduğunu belirlemek için.
• Alerji testleri (deri prik testi, kanda IgE): Özellikle ağır egzaması olan ve besin alerjisi şüphesi bulunan çocuklarda; sonuçlar mutlaka uzman tarafından yorumlanmalıdır.
• Mantar incelemesi ve kültür: Mantar enfeksiyonu ve bakteriyel enfeksiyonun dışlanması için.
• Cilt biyopsisi: Tanı şüpheli ise sedef hastalığı ve diğer cilt hastalıklarını ayırmak için.

Egzama; sedef hastalığı, mantar enfeksiyonları, uyuz ve bazı nadir cilt hastalıkları ile karışabilir.

Tedavi Seçenekleri

Temel Cilt Bakımı

Egzama tedavisinin temeli, cilt bariyerini güçlendirmek ve tetikleyicilerden kaçınmaktır. Bu bakım sakin dönemlerde de sürdürülmelidir:

• Nemlendiriciler: Parfümsüz, yoğun kıvamlı nemlendiriciler günde en az 2 kez, özellikle banyodan hemen sonra ve cilt hâlâ hafif nemliyken bol miktarda sürülmelidir.
• Kısa, ılık banyo: 5–10 dakikalık ılık duş; sabun yerine sabunsuz, pH dengeli temizleyiciler.
• Havluyla ovalamadan, hafifçe tampon yaparak kurulanmalıdır.

İlaç Tedavisi

• Kortizonlu kremler: Alevlenme döneminde iltihabı ve kaşıntıyı azaltmada en etkili tedavidir. Hekimin önerdiği güçte, sürede ve bölgeye uygun şekilde kullanıldığında güvenlidir. Kontrolsüz ve uzun süreli kullanımda cilt incelmesi gibi yan etkiler görülebilir.
• Kalsinörin inhibitörü kremler: Yüz, göz kapakları ve kıvrım bölgeleri gibi hassas alanlarda; kortizon içermez.
• Proaktif tedavi: Sık alevlenen hastalarda, iyileşen bölgelere haftada 2 gün krem sürülerek yeni alevlenmelerin önlenmesi.
• Antihistaminikler: Kaşıntı nedeniyle uyuyamayanlarda, uykuya yardımcı olmak için.
• Antibiyotikler: Bakteriyel enfeksiyon geliştiğinde.
• Islak sargı tedavisi: Ağır alevlenmelerde, krem üzerine ıslak bandaj uygulaması.

Orta ve Ağır Egzamada

• Fototerapi (ışık tedavisi): Dar bant UVB tedavisi.
• Sistemik ilaçlar: Siklosporin, metotreksat gibi bağışıklığı baskılayan ilaçlar.
• Biyolojik ilaçlar: Egzamadaki iltihap yolaklarını hedefleyen enjeksiyonla uygulanan ilaçlar.
• JAK inhibitörleri: Ağız yoluyla alınan yeni nesil hedefe yönelik ilaçlar.

Olası Komplikasyonlar

• Bakteriyel cilt enfeksiyonları: Sarı kabuklanma, iltihaplı akıntı.
• Egzama herpetikum: Uçuk virüsünün egzamalı cilde yayılması; acil tedavi gerektirir.
• Uyku bozukluğu ve buna bağlı yorgunluk, dikkat sorunları
• Astım ve alerjik nezle gelişimi (atopik yürüyüş)
• Kaygı ve depresyon
• Göz sorunları: Göz kapağı egzaması ve göz iltihapları.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Pamuklu, yumuşak ve bol giysiler giyin; yeni giysileri giymeden önce yıkayın.
• Parfümsüz çamaşır deterjanı kullanın, yumuşatıcıdan kaçının.
• Tırnakları kısa tutun; çocuklarda geceleri pamuklu eldiven kullanılabilir.
• Ev içini çok sıcak ve kuru tutmayın; gerekirse nemlendirici cihaz kullanın.
• Bulaşık ve temizlik sırasında pamuklu iç eldiven üzerine koruyucu eldiven giyin.
• Terledikten sonra ılık duş alıp nemlendirin.
• Hekim önerisi olmadan besin kısıtlaması yapmayın; özellikle çocuklarda gereksiz diyetler büyümeyi olumsuz etkileyebilir.

Bebeklerde Egzama

Bebeklerde egzama genellikle yanaklarda kızarıklık ve kuruluk ile başlar. Bebeklerin cildi çok hassas olduğu için banyo kısa tutulmalı, parfümsüz bebek ürünleri kullanılmalı ve nemlendirici düzenli uygulanmalıdır. Anne sütüyle beslenen bebeklerde annenin diyetinden besin çıkarılması, ancak hekim önerisiyle yapılmalıdır. Ağır ve tedaviye dirençli egzaması olan bebekler besin alerjisi açısından değerlendirilebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kaşıntı uykunuzu ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa, düzenli nemlendirmeye rağmen belirtiler düzelmiyorsa, egzama hızla yayılıyorsa ya da cildinizde sarı kabuklanma, iltihaplı akıntı veya ağrı gibi enfeksiyon belirtileri varsa bir dermatoloji uzmanına başvurun.

Acil durum: Egzamalı bölgelerde hızla yayılan, içi sıvı dolu, ağrılı küçük kabarcıklar ve çukurcuklar ile birlikte ateş ve halsizlik varsa (egzama herpetikum olabilir), ya da yaygın kızarıklık, yüksek ateş, titreme ve genel durum bozukluğu gelişirse beklemeden acil servise başvurun.

Egzama dermatoloji (deri ve zührevi hastalıkları) uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, alerji şüphesinde çocuk alerji ve immünoloji veya erişkin alerji ve immünoloji uzmanlarından destek alınabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.