Folik Asit Eksikliği

Folik Asit Eksikliği Nedir?

Folik asit (folat, B9 vitamini), vücudun yeni hücre üretmesi, DNA yapımı ve sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin oluşması için gereken suda çözünen bir vitamindir. Vücut folatı uzun süre depolayamadığı için düzenli olarak besinlerle alınması gerekir. Alım yetersiz kaldığında, emilim bozulduğunda ya da ihtiyaç arttığında folik asit eksikliği gelişir.

Eksikliğin en bilinen sonucu megaloblastik anemi denen, kırmızı kan hücrelerinin normalden büyük ve işlevsiz olduğu kansızlık türüdür. Gebelikte folat yetersizliği ise bebekte nöral tüp defektleri (omurilik ve beyin gelişim bozuklukları) riskini artırır.

Belirtileri

Eksiklik yavaş geliştiği için belirtiler çoğu zaman sinsi başlar ve başka nedenlerle karıştırılabilir:

• Sürekli yorgunluk, halsizlik ve çabuk yorulma
• Ciltte ve göz kapaklarının içinde solukluk
• Efor sırasında nefes darlığı, çarpıntı
• Baş ağrısı, baş dönmesi, dikkat dağınıklığı
• Dilde kızarıklık, şişlik, yanma hissi ve ağızda yaralar
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Huzursuzluk ve sinirlilik

El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya denge sorunu varsa bu durum daha çok B12 vitamini eksikliğini düşündürür; iki eksiklik birlikte de görülebileceği için hekim değerlendirmesi önemlidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Yetersiz beslenme: Yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller, turunçgiller ve tam tahılların az tüketilmesi. Folat uzun süre pişirmeyle kolayca bozulur.
• Artan ihtiyaç: Gebelik, emzirme, hızlı büyüme dönemleri, bazı kan hastalıkları (hemolitik anemiler) ve diyaliz tedavisi.
• Emilim sorunları: Çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve bağırsak ameliyatları.
• Alkol kullanımı: Hem alımı hem emilimi azaltır, atılımı artırır.
• Bazı ilaçlar: Metotreksat, bazı epilepsi ilaçları ve trimetoprim gibi ilaçlar folat metabolizmasını etkileyebilir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; hekiminize danışın.

Tanı

Tanı, şikayetlerin dinlenmesi ve basit kan testleriyle konur. Tam kan sayımında hemoglobin düşüklüğü ve kırmızı kan hücrelerinin büyüklüğünü gösteren MCV değerinin yüksekliği ipucu verir. Kanda folat düzeyi ölçülür. Tedaviye başlamadan önce B12 vitamini düzeyinin de mutlaka kontrol edilmesi gerekir; çünkü B12 eksikliği varken yalnızca folik asit almak kansızlığı düzeltip sinir sistemi hasarının ilerlemesini gizleyebilir. Gerekirse emilim bozukluğunu araştırmak için ek testler istenir.

Tedavi ve Korunma

Tedavi, eksikliğin nedenine ve derecesine göre hekim tarafından planlanır. Genellikle ağızdan folik asit takviyesi verilir; süre ve miktarı hekim belirler. Altta yatan bir hastalık (çölyak, alkol kullanımı, ilaç etkisi gibi) varsa onun da ele alınması gerekir. Diyetisyen, günlük beslenmeye folattan zengin besinlerin eklenmesine yardımcı olur:

• Ispanak, pazı, marul, brokoli, kuşkonmaz gibi yeşil sebzeler
• Mercimek, nohut, kuru fasulye gibi baklagiller
• Portakal ve diğer turunçgiller
• Tam tahıllar, yumurta ve ölçülü miktarda ciğer

Sebzeleri uzun süre haşlamak yerine buharda ya da kısa sürede pişirmek folat kaybını azaltır. Gebelik planlayan kadınların, gebelikten önce başlayan folik asit takviyesi hakkında hekimleriyle görüşmesi önerilir; bu uygulama bebekte nöral tüp defekti riskini azaltır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Geçmeyen yorgunluk, solukluk, dilde yanma veya nefes darlığı yaşıyorsanız kan tahlili için hekime başvurun. Gebelik planlıyor ya da gebeyseniz takviye konusunu mutlaka hekiminizle konuşun. Göğüs ağrısı, bayılma, belirgin nefes darlığı veya ciddi çarpıntı gibi durumlarda vakit kaybetmeden acil servise başvurun.