Göz kapağı sarkması

Göz Kapağı Sarkması Nedir?

Göz kapağı sarkması, üst veya alt göz kapağının normal konumunun aşağısına düşmesi ya da kapak derisinin fazlalaşarak sarkmasıdır. Halk arasında tek bir durum gibi anılsa da, tıpta birbirinden farklı iki ana sorunu kapsar:

• Pitozis (pitoz): Üst göz kapağının kenarının, kapağı kaldıran kasın zayıflığı veya işlev bozukluğu nedeniyle normalden aşağıda durmasıdır. Kapak kenarı göz bebeğinin üzerine doğru iner ve görmeyi engelleyebilir.
• Dermatoşalazis: Yaşla birlikte üst kapak derisinin esnekliğini kaybederek fazlalaşması ve kirpiklerin üzerine doğru katlanıp sarkmasıdır. Kapak kenarı normal yerindedir; sarkan şey kapak derisidir. Alt kapakta ise yağ dokusunun öne doğru fıtıklaşmasıyla "göz altı torbaları" oluşabilir.

Göz kapağı sarkması tek veya iki taraflı olabilir. Hafif vakalarda yalnızca yorgun ya da uykulu bir görünüme neden olurken, ileri vakalarda görme alanının üst kısmını kapatarak okumayı, araç kullanmayı ve günlük işleri zorlaştırabilir. Bu durum hem estetik hem de işlevsel bir sorun olabilir.

Nedenleri

Doğuştan (Konjenital) Pitozis

Doğumdan itibaren var olan sarkmadır. Çoğunlukla göz kapağını kaldıran kasın gelişimsel bozukluğundan kaynaklanır. Çocuklarda görmenin gelişimini etkileyebileceği için özel önem taşır.

Edinsel Pitozis

• Yaşa bağlı (aponörotik) pitozis: En sık türdür. Kapağı kaldıran kasın tendonunun yaşla gerilmesi ve kapaktan ayrılmasıyla oluşur.
• Uzun süreli kontakt lens kullanımı, göz ameliyatları ve göz kapağının sık ovuşturulması: Tendonun gerilmesine katkıda bulunabilir.
• Sinir kaynaklı nedenler: Göz hareketlerini sağlayan üçüncü kafa sinirinin felci ve Horner sendromu gibi durumlar. Bu nedenler beyin damarı genişlemesi (anevrizma), inme veya tümör gibi ciddi hastalıkların belirtisi olabilir.
• Kas hastalıkları: Miyastenia gravis (gün içinde dalgalanan, akşamları artan sarkma ve çift görme), bazı kas distrofileri.
• Mekanik nedenler: Göz kapağındaki kitle, şişlik, yara izi veya ağır kapak derisi.
• Travma: Göz kapağı yaralanmaları.
• Botulinum toksini uygulamaları: Alın veya kaş arası bölgeye yapılan uygulamalardan sonra geçici kapak düşüklüğü görülebilir.

Dermatoşalazis ve Göz Altı Torbaları

• Yaşla birlikte cilt esnekliğinin azalması
• Genetik yatkınlık
• Güneş hasarı ve sigara
• Göz kapağı ödemi yapan durumlar: tiroit hastalıkları, böbrek hastalıkları, alerjiler
• Kaşların yaşla aşağı düşmesi (kaş pitozu); üst kapak sarkmasını belirginleştirir

Belirtileri Nelerdir?

• Üst göz kapağının veya kapak derisinin göz üzerine düşmesi
• Görme alanının üst kısmında daralma; özellikle yukarı bakarken ve araç kullanırken fark edilir
• Görebilmek için kaşları sürekli kaldırma ve buna bağlı alın yorgunluğu, alın kırışıklıkları ve baş ağrısı
• Görebilmek için başı geriye yatırma ve çeneyi kaldırma (özellikle çocuklarda)
• Gözlerde yorgunluk, akşam saatlerinde artan ağırlık hissi
• Kapak derisinin kirpiklere değmesi, göz yaşarması ve tahriş
• Yorgun, uykulu veya üzgün bir yüz ifadesi
• İki göz kapağı arasında asimetri

Çocuklarda Göz Kapağı Sarkması

Doğuştan göz kapağı sarkması olan çocuklarda kapak göz bebeğini örtüyorsa, o gözde görme yeterince gelişmeyebilir ve göz tembelliği (ambliyopi) oluşabilir. Ayrıca kapak baskısı göz küresinin şeklini etkileyerek astigmatizmaya yol açabilir. Görmenin gelişimi erken çocukluk döneminde tamamlandığı için bu çocukların bebeklik döneminden itibaren göz hekimi tarafından düzenli izlenmesi, gerekiyorsa erken tedavi edilmesi önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

• Göz muayenesi: Kapak kenarının göz bebeğine olan mesafesi, kapağın yüksekliği, kapağı kaldıran kasın gücü, kapak kıvrımı ve kaşların konumu ölçülür. Görme keskinliği, göz hareketleri ve göz bebeklerinin tepkisi değerlendirilir.
• Görme alanı testi: Sarkmanın görme alanını ne kadar kısıtladığını belgeler.
• Göz kuruluğu değerlendirmesi: Ameliyat planlanıyorsa gözyaşı yeterliliği kontrol edilir.
• Ek testler: Miyastenia gravis şüphesinde buz testi, kan testleri ve elektrofizyolojik testler; sinir kaynaklı ani pitoziste beyin ve damar görüntülemeleri istenebilir. Tiroit hastalığı şüphesinde tiroit testleri yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi, sarkmanın nedenine, şiddetine ve görmeyi ne kadar etkilediğine göre belirlenir. Altta yatan bir hastalık varsa (örneğin miyastenia gravis veya sinir felci) önce o hastalık tedavi edilir.

Pitozis Cerrahisi

• Kapak kaldırıcı kas ameliyatı: Kapağı kaldıran kasın tendonu kısaltılarak veya yeniden kapağa tutturularak kapak yükseltilir. Yaşa bağlı pitoziste en sık uygulanan yöntemdir.
• Askı (frontalis süspansiyon) ameliyatı: Kapağı kaldıran kasın çok zayıf olduğu durumlarda, özellikle doğuştan pitoziste, göz kapağı alın kasına bağlanarak kaşların hareketiyle kapağın kaldırılması sağlanır.
• Ameliyatlar genellikle lokal anestezi ile yapılır; çocuklarda genel anestezi gerekir.

Blefaroplasti (Göz Kapağı Estetiği)

Dermatoşalaziste fazla kapak derisinin, gerekirse kas ve yağ dokusunun alınmasıdır. Üst kapak blefaroplastisinde kesi kapağın doğal kıvrımına yapılır ve iz zamanla belirsizleşir. Alt kapak blefaroplastisi ile göz altı torbaları düzeltilebilir. Sarkan kaşlar sorunun bir parçasıysa kaş kaldırma işlemi de birlikte planlanabilir.

Ameliyat Sonrası Süreç

• İlk günlerde şişlik ve morluk olur; soğuk uygulama ve başı yüksekte tutmak rahatlatır.
• Gözde kuruluk ve gözü tam kapatamama hissi geçici olarak görülebilir; nemlendirici damlalar önerilir.
• Dikişler genellikle bir hafta içinde alınır; günlük aktivitelere çoğunlukla 1–2 hafta içinde dönülür.
• Kapakların son şeklini alması birkaç ay sürebilir.

Olası Riskler

Göz kapağı ameliyatları genellikle güvenlidir. Bununla birlikte iki kapak arasında asimetri, kapağın yeterince kalkmaması veya fazla kalkması, göz kuruluğu, gözü tam kapatamama, enfeksiyon ve kanama gibi riskler bulunur. Ameliyat sonrası gözde artan ağrı, görme kaybı veya göz çevresinde hızla artan şişlik acil değerlendirme gerektirir.

Cerrahi Dışı Seçenekler

Ameliyat olamayan bazı hastalarda gözlüğe takılan kapak destek aparatları kullanılabilir. Belirli bir pitozis türünde, kapağı hafifçe kaldıran reçeteli göz damlaları da seçenek olabilir; etkisi geçici ve sınırlıdır. Botulinum toksini uygulamasına bağlı geçici sarkmalar çoğunlukla birkaç hafta içinde kendiliğinden düzelir.

Sigorta ve Estetik Ayrımı

Göz kapağı ameliyatları, görme alanını kısıtlayan veya göz sağlığını etkileyen işlevsel sorunlar için yapıldığında tıbbi bir tedavi olarak kabul edilir; yalnızca görünümü iyileştirmek amacıyla yapıldığında ise estetik bir işlemdir. Bu ayrım, görme alanı testleri ve muayene bulgularıyla belgelenir ve tedavinin sağlık güvencesi kapsamında karşılanıp karşılanmayacağını belirleyebilir. Hekiminiz durumunuzun hangi gruba girdiğini ve hangi belgelerin gerektiğini size açıklayabilir.

Göz Kapağı Sarkmasıyla Yaşam: Öneriler

• Görme alanınızı kısıtlayan bir sarkma varsa araç kullanırken dikkatli olun ve hekiminize danışın.
• Gözlerinizi sık ovuşturmaktan kaçının.
• Kontakt lenslerinizi takıp çıkarırken göz kapağını aşırı germeyin.
• Güneş gözlüğü ve güneş koruyucu ile göz çevresi cildini koruyun.
• Sigarayı bırakın.
• Göz kuruluğu belirtileriniz varsa nemlendirici damlaları hekim önerisiyle kullanın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Göz kapağı sarkması görmenizi veya günlük işlerinizi etkiliyorsa
• Görmek için sürekli kaşlarınızı kaldırmak veya başınızı geriye yatırmak zorunda kalıyorsanız
• Bebeğinizde veya çocuğunuzda göz kapağı düşüklüğü fark ettiyseniz
• Gün içinde artıp azalan, akşamları kötüleşen göz kapağı sarkması ve çift görme varsa
• Sarkma yavaş yavaş artıyor ve iki göz arasında fark oluşuyorsa

Acil durum: Göz kapağı sarkması aniden başladıysa ve buna çift görme, göz bebeğinde büyüme veya iki göz bebeği arasında fark, şiddetli baş ağrısı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa beklemeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun; bu belirtiler inme veya beyin damarı genişlemesi gibi acil durumlara işaret edebilir.

Göz kapağı sarkması göz hastalıkları (özellikle okuloplastik cerrahi alanında çalışan) ve plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Sinir veya kas hastalığı şüphesinde nöroloji uzmanları da değerlendirmeye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.