Jinekomasti

Jinekomasti Nedir?

Jinekomasti, erkeklerde meme dokusunun büyümesiyle göğüslerin kadınsı bir görünüm almasıdır. Erkeklerde de az miktarda meme dokusu bulunur; hormonal denge bozulduğunda bu doku büyüyerek memede sertlik, dolgunluk ve büyüme yapabilir. Tek ya da her iki memede görülebilir ve iki taraf her zaman aynı büyüklükte olmayabilir. Jinekomasti gerçek meme (bez) dokusunun artmasıyla oluşur; sadece yağlanmaya bağlı büyüme ise "yalancı jinekomasti (psödojinekomasti)" olarak adlandırılır ve ayrımı tedavi açısından önemlidir. Çok yaygın bir durumdur; özellikle yeni doğanlarda, ergenlik çağındaki gençlerde ve ileri yaştaki erkeklerde sık görülür ve bu dönemlerdeki hâli çoğunlukla geçicidir. İyi huylu bir durumdur, ancak görünüm nedeniyle özgüven ve psikolojik açıdan kişiyi rahatsız edebilir; kalıcı olduğunda tedavi edilebilir.

Belirtileri Nelerdir?

En belirgin bulgu, meme bölgesinde büyüme ve dolgunluktur. Meme başının altında elle hissedilen, bazen hassas veya hafif ağrılı, disk şeklinde sert bir doku bulunabilir. Şikâyetler genellikle her iki memede görülür ama tek taraflı da olabilir. Meme başında hassasiyet, dokununca rahatsızlık ve giysi altında belirginleşen görünüm sık yakınmalardır. Jinekomasti kendisi ciddi bir sağlık tehdidi oluşturmaz; ancak şu bulgular DAHA İLERİ inceleme gerektirir ve önemsenmelidir: tek taraflı, hızlı büyüyen sert kitle, meme başından kanlı/berrak akıntı, meme başında içe çökme, deride değişiklik ya da koltuk altında ele gelen bezelenme. Bu belirtiler nadir de olsa başka bir meme sorununu düşündürebileceğinden hekime başvurulmalıdır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Jinekomastinin temelinde östrojen (kadınlık hormonu) ile testosteron (erkeklik hormonu) dengesinin östrojen lehine bozulması yatar. Yeni doğanlarda anneden geçen hormonlar, ergenlikte geçici hormon dalgalanmaları ve ileri yaşta testosteronun azalmasıyla bu denge doğal olarak değişebilir. Fazla kilo hem yağlanma hem hormonal etkiyle katkıda bulunur. Bazı ilaçlar (bazı tansiyon, mide, prostat ilaçları, steroidler, kimi psikiyatri ilaçları), alkol, esrar gibi maddeler ve doping amaçlı anabolik steroid kullanımı jinekomasti yapabilir. Daha seyrek olarak tiroid, karaciğer, böbrek hastalıkları ile testis, böbrek üstü bezi veya hipofiz kaynaklı hormonal bozukluklar da neden olabilir. Bu yüzden özellikle erişkinde yeni başlayan jinekomastide altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, hekimin öykü alması ve meme ile testislerin muayenesiyle başlar; gerçek bez dokusu artışı ile yağa bağlı büyüme (psödojinekomasti) ayrımı yapılır ve kitlenin özellikleri değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, madde/alkol kullanımı ve süre sorgulanır. Nedeni netleştirmek ve altta yatan bir hastalığı dışlamak için hormon testleri (testosteron, östrojen, tiroid ve hipofiz hormonları), karaciğer-böbrek fonksiyonları istenebilir. Şüpheli bulgularda meme ultrasonu veya mamografi ile dokunun yapısı değerlendirilir; gerektiğinde testis ultrasonu yapılabilir. Tek taraflı sert kitle, akıntı gibi kuşkulu durumlarda ileri inceleme (biyopsi dahil) gündeme gelebilir. Amaç, iyi huylu jinekomastiyi doğrulamak ve tedavi edilebilir bir nedeni atlamamaktır.

Tedavi Yöntemleri

Tedavi nedene, süreye ve kişinin rahatsızlık düzeyine göre planlanır. Ergenlikte ortaya çıkan jinekomastinin büyük kısmı 6 ay ile 2 yıl içinde kendiliğinden geriler; bu dönemde çoğu zaman takip yeterlidir. Bir ilaca ya da maddeye bağlı ise, hekim kontrolünde o etkenin bırakılması/değiştirilmesiyle düzelme sağlanabilir. Altta yatan bir hastalık (tiroid, karaciğer, hormonal bozukluk) varsa asıl o tedavi edilir. Kilo fazlalığında sağlıklı beslenme ve egzersiz, özellikle yağa bağlı büyümede fayda sağlar. Uzun süredir devam eden (genellikle 1 yıldan fazla), sertleşip kalıcı hâle gelmiş ve kişiyi rahatsız eden jinekomastide en etkili çözüm cerrahidir: fazla bez dokusunun çıkarılması ve/veya liposuction ile yağın alınması. Bazı seçilmiş erken olgularda hekim hormonal etkili ilaç tedavisi deneyebilir. Uygun yöntem, plastik cerrahi (veya genel cerrahi) uzmanıyla değerlendirilerek belirlenmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Memede büyüme, dolgunluk ya da meme başı altında ele gelen sertlik fark ettiyseniz, özellikle bu durum uzun süredir devam ediyor, giderek artıyor ya da sizi rahatsız ediyorsa bir hekime (plastik-rekonstrüktif cerrahi, genel cerrahi ya da hormonal değerlendirme için endokrinoloji) başvurmanız önerilir. Şu bulgular VAKİT KAYBETMEDEN değerlendirilmelidir: tek taraflı, sert ve hızlı büyüyen kitle; meme başından kanlı veya berrak akıntı; meme başında içe çökme; deride portakal kabuğu benzeri değişiklik ya da koltuk altında ele gelen bezelenme. Bu belirtiler nadiren de olsa daha ciddi bir meme sorununun işareti olabilir. Erişkin yaşta yeni başlayan jinekomastide altta yatan nedenin araştırılması önemlidir; erken değerlendirme hem doğru tanı hem de uygun tedavi için yol gösterir.