Hemotoraks

Hemotoraks Nedir?

Hemotoraks, akciğerleri saran iki katlı zarın (plevra) arasındaki boşlukta kan birikmesidir. Normalde bu boşlukta, akciğerlerin nefes alıp verirken rahatça hareket etmesini sağlayan çok az miktarda sıvı bulunur. Göğüs boşluğuna kan dolduğunda akciğer sıkışır ve yeterince genişleyemez; bu da nefes darlığına yol açar. Fazla miktarda kan kaybı ise dolaşımı bozarak şoka neden olabilir.

Hemotoraks çoğunlukla göğüs travmalarından sonra gelişir ve acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur. Sıklıkla akciğer zarları arasında hava birikmesiyle (pnömotoraks) birlikte görülür; bu duruma hemopnömotoraks denir. Erken tanı ve uygun tedaviyle hastaların büyük çoğunluğu iyileşir.

Nedenleri

Travmaya Bağlı Hemotoraks (En Sık)

• Künt göğüs travmaları: Trafik kazaları, yüksekten düşme, darbeler. Kaburga kırıkları kaburgalar arasındaki damarları veya akciğer dokusunu yaralayarak kanamaya yol açabilir.
• Delici göğüs yaralanmaları: Bıçak ve ateşli silah yaralanmaları.
• Tıbbi işlemler: Göğüs ve kalp ameliyatları, göğüs boşluğuna yapılan iğneli işlemler, merkezi damar yolu takılması gibi girişimler sonrasında nadiren gelişebilir.

Travma Dışı (Spontan) Hemotoraks

Daha nadir görülür; şu durumlarda ortaya çıkabilir:

• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı ve kanama bozuklukları: Hemofili gibi pıhtılaşma hastalıkları, düşük trombosit sayısı.
• Akciğer ve göğüs zarı kanserleri
• Kendiliğinden gelişen pnömotoraks: Akciğer zarındaki küçük kesecikler yırtıldığında damarlar da yırtılabilir.
• Aort anevrizması veya aort diseksiyonu: Ana atardamarın yırtılması; hayatı tehdit eden bir durumdur.
• Akciğer embolisi ve akciğer enfarktüsü
• Damar anomalileri: Akciğerdeki arteriyovenöz malformasyonlar.
• Torasik endometriozis: Kadınlarda nadiren adet dönemine denk gelen tekrarlayan hemotoraks.
• Verem gibi enfeksiyonlar

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, biriken kanın miktarına ve ne kadar hızlı biriktiğine bağlıdır. Küçük hemotorakslar belirti vermeyebilir. Büyük miktardaki kanamalarda şu belirtiler görülür:

• Nefes darlığı: Akciğerin sıkışmasına bağlı; giderek artabilir.
• Göğüs ağrısı: Özellikle derin nefes almakla artan, yaralanan taraftaki ağrı.
• Hızlı ve yüzeysel solunum
• Kalp atışlarında hızlanma (çarpıntı)
• Tansiyon düşüklüğü
• Ciltte solukluk, soğuk ve nemli cilt, terleme
• Huzursuzluk, kaygı, bilinç bulanıklığı
• Dudak ve parmak uçlarında morarma
• Öksürük

Büyük miktarda kan kaybı (masif hemotoraks) kanamaya bağlı şoka yol açarak hayatı tehdit edebilir. Travma geçiren kişilerde belirtiler başlangıçta hafif olup saatler içinde ağırlaşabilir; bu nedenle göğüs travması geçiren herkes değerlendirilmelidir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Etkilenen tarafta solunum seslerinin azalması, göğse vurmakla donuk ses duyulması, solunum sayısı, nabız ve tansiyon değerlendirilir. Travmada göğüs duvarındaki yaralanmalar ve kaburga kırıkları incelenir.
• Göğüs röntgeni: Göğüs boşluğundaki sıvıyı gösterir; ancak küçük miktarlar görülmeyebilir.
• Ultrasonografi: Acil serviste yatak başında hızla yapılabilir; göğüs boşluğundaki kanı ve havayı gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Kanın miktarını, kaynağını, eşlik eden kaburga kırıklarını, akciğer ve damar yaralanmalarını ayrıntılı olarak gösterir.
• Torasentez: Göğüs boşluğundan iğneyle sıvı örneği alınarak kan olduğu doğrulanabilir.
• Kan testleri: Hemoglobin düzeyi, pıhtılaşma testleri ve kan grubu tayini.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amaçları; hastanın solunum ve dolaşımını desteklemek, göğüs boşluğundaki kanı boşaltarak akciğerin yeniden genişlemesini sağlamak ve kanamanın kaynağını kontrol altına almaktır.

Acil Destek Tedavisi

• Oksijen tedavisi
• Damar yoluyla sıvı ve gerekirse kan nakli
• Ağrı kontrolü
• Kan sulandırıcı kullanan hastalarda ilacın etkisinin geri çevrilmesi

Göğüs Tüpü (Toraks Dreni)

Hemotoraksın temel tedavisidir. Lokal anestezi altında, kaburgaların arasından göğüs boşluğuna kalın bir tüp yerleştirilerek biriken kan ve hava dışarı alınır. Böylece akciğer yeniden genişler. Tüpten gelen kan miktarı yakından izlenir; bu miktar kanamanın devam edip etmediğini ve ameliyat gerekip gerekmediğini gösterir. Küçük ve stabil hemotorakslarda yalnızca izlem yeterli olabilir.

Cerrahi Tedavi

• Acil ameliyat (torakotomi): Göğüs tüpü takıldığında hemen çok fazla kan gelmesi veya kanamanın saatlerce devam etmesi durumunda, kanayan damarın veya organın onarılması için acil ameliyat yapılır.
• Video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS): Göğüs boşluğunda pıhtılaşmış kan kalmışsa (pıhtılaşmış hemotoraks), birkaç küçük kesiden kamera ile girilerek pıhtılar temizlenir. Bu işlem erken dönemde yapıldığında enfeksiyon ve akciğer sıkışması gibi komplikasyonları önler.
• Göğüs boşluğuna pıhtı çözücü ilaç verilmesi: Seçilmiş hastalarda tüp aracılığıyla uygulanabilir.

Nedene Yönelik Tedavi

Spontan hemotoraksta altta yatan neden (kanama bozukluğu, damar anomalisi, kanser, aort hastalığı) ayrıca tedavi edilir.

Olası Komplikasyonlar

• Kanamaya bağlı şok: En ciddi erken komplikasyondur.
• Ampiyem: Göğüs boşluğunda kalan kanın enfekte olarak irin oluşması.
• Fibrotoraks (akciğer sıkışması): Boşaltılmayan kanın zamanla akciğer zarında kalın bir kabuk oluşturarak akciğerin genişlemesini kalıcı olarak kısıtlaması; ameliyatla kabuğun soyulması (dekortikasyon) gerekebilir.
• Solunum yetmezliği
• Akciğer zarları arasında sıvı birikimi

İyileşme Süreci

Göğüs tüpü genellikle kanama durduktan ve akciğer tamamen genişledikten sonra, çoğu zaman birkaç gün içinde çıkarılır. Hastanede kalış süresi, eşlik eden yaralanmalara ve tedavi yöntemine göre değişir. Taburculuk sonrasında kaburga kırıklarına bağlı ağrı birkaç hafta sürebilir; derin nefes ve öksürme egzersizleri, zatürre gibi komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur. Kontrol göğüs röntgenleriyle akciğerin tamamen açıldığı doğrulanır. Ağır fiziksel aktiviteye ve temas sporlarına dönüş hekimin önerisiyle yapılmalıdır.

Hemotoraks ile Pnömotoraks Arasındaki Fark

Her iki durumda da akciğeri saran zarlar arasındaki boşlukta normalde bulunmaması gereken bir madde birikir ve akciğer sıkışır. Hemotoraksta bu boşlukta kan, pnömotoraksta ise hava bulunur. Göğüs travmalarında ikisi sıklıkla birlikte görülür. Pnömotoraksta ani başlayan göğüs ağrısı ve nefes darlığı ön plandayken, hemotoraksta bunlara ek olarak kan kaybına bağlı solukluk, hızlı nabız ve tansiyon düşüklüğü gibi bulgular görülebilir. Her iki durumun tedavisinde de çoğu zaman göğüs tüpü kullanılır.

Yaşlılarda ve Kan Sulandırıcı Kullananlarda Dikkat

Yaşlılarda kemikler daha kırılgan olduğu için basit bir düşme bile kaburga kırığına ve hemotoraksa yol açabilir. Kan sulandırıcı kullanan kişilerde ise küçük travmalardan sonra kanama daha fazla ve uzun süreli olabilir; belirtiler saatler hatta günler sonra ortaya çıkabilir. Bu nedenle bu kişilerin göğüs travmasından sonra belirti olmasa bile hekim tarafından değerlendirilmesi ve sonraki günlerde nefes darlığı, göğüs ağrısı veya halsizlik açısından dikkatli olunması önemlidir.

Korunma Yolları

• Araçta emniyet kemeri takın; trafik kurallarına uyun.
• Yüksekte çalışırken iş güvenliği önlemlerini uygulayın.
• Temas sporlarında uygun koruyucu ekipman kullanın.
• Yaşlılarda evde düşmeleri önleyici düzenlemeler yapın.
• Kan sulandırıcı ilaçları hekim kontrolünde kullanın ve düzenli takipleri aksatmayın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Göğüs travması geçirdiyseniz, belirtiler hafif olsa bile
• Kan sulandırıcı kullanırken göğüs ağrısı ve nefes darlığı başladıysa
• Göğüs tüpü çıkarıldıktan sonra nefes darlığı, ateş veya göğüs ağrısı tekrar ortaya çıktıysa

Acil durum: Göğüs yaralanması veya darbe sonrası nefes darlığı, şiddetli göğüs ağrısı, baş dönmesi, soğuk terleme, solukluk, hızlı nabız veya bilinç bulanıklığı varsa beklemeden 112'yi arayın. Göğse saplanmış bir cismi kendiniz çıkarmaya çalışmayın.

Hemotoraks göğüs cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; ilk değerlendirme ve müdahale acil tıp hekimleri tarafından yapılır. Travma hastalarında genel cerrahi uzmanları da tedavi sürecinde yer alır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.