Ampiyem

Ampiyem Nedir?

Ampiyem, akciğerleri saran iki katlı zarın (plevra) arasındaki boşlukta iltihap (irin) birikmesidir. Tıp dilinde plevral ampiyem olarak adlandırılır. Normalde bu iki zar arasında, akciğerlerin nefes alıp verirken rahatça kaymasını sağlayan çok az miktarda sıvı bulunur. Bir enfeksiyon bu boşluğa yayıldığında sıvı miktarı artar, koyulaşır ve iltihaplı hale gelir.

Ampiyem çoğunlukla bir zatürrenin (pnömoni) komplikasyonu olarak gelişir. Zatürreye bağlı akciğer zarında sıvı birikmesi (parapnömonik efüzyon) oldukça sık görülür; bu sıvının bir kısmı enfekte olarak ampiyeme dönüşür. Ampiyem ciddi bir enfeksiyondur ve genellikle hastanede tedavi gerektirir. Erken tanı ve uygun tedaviyle hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir.

Ampiyem Nasıl Gelişir?

Ampiyem genellikle üç aşamada ilerler:

• Sıvı birikimi (eksüdatif evre): Zatürre nedeniyle akciğer zarları arasında berrak, akışkan bir sıvı birikir. Bu aşamada sıvı kolayca boşaltılabilir ve çoğu zaman antibiyotiklerle düzelir.
• Fibrinopürülan evre: Sıvıya bakteriler ve iltihap hücreleri karışır; sıvı bulanıklaşır ve koyulaşır. Zarlar arasında lifli bantlar (fibrin) oluşarak sıvıyı küçük cepler halinde böler. Bu durum sıvının boşaltılmasını zorlaştırır.
• Organizasyon evresi: Zarların üzerinde kalın, sert bir kabuk oluşur. Bu kabuk akciğerin genişlemesini engelleyerek "akciğer sıkışması"na (tuzaklanmış akciğer) yol açabilir ve cerrahi tedavi gerektirebilir.

Bu nedenle ampiyemde erken tanı ve tedavi çok önemlidir; ilerleyen evrelerde tedavi daha zor ve uzun olur.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Nedenler

• Bakteriyel zatürre: En sık nedendir. Pnömokok, stafilokok ve streptokoklar sık görülen bakterilerdir.
• Göğüs ameliyatları ve göğüs travmaları: Akciğer veya yemek borusu ameliyatları, delici göğüs yaralanmaları.
• Göğüs boşluğuna yapılan işlemler: Göğüs tüpü takılması veya sıvı alınması gibi işlemler sonrası nadiren.
• Akciğer apsesi: Akciğer içindeki iltihap odağının zar boşluğuna açılması.
• Yemek borusu yırtılması
• Karın içi enfeksiyonların yayılması: Karaciğer apsesi veya diyafram altı apseler gibi.
• Verem (tüberküloz)

Risk Faktörleri

• Diyabet
• Aşırı alkol kullanımı
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Kronik akciğer hastalıkları (KOAH, bronşektazi)
• Mide reflüsü ve yutma güçlüğü; besinlerin akciğere kaçması (aspirasyon)
• Kötü ağız ve diş sağlığı
• Uyuşturucu madde kullanımı
• Zatürrenin geç tedavi edilmesi veya antibiyotiklerin yetersiz kullanılması
• İleri yaş ve çocukluk dönemi

Belirtileri Nelerdir?

• Ateş ve titreme: Zatürre tedavisine rağmen ateşin düşmemesi veya bir süre düştükten sonra yeniden yükselmesi önemli bir uyarı işaretidir.
• Göğüs ağrısı: Özellikle derin nefes alırken ve öksürürken artan, batıcı tarzda ağrı.
• Nefes darlığı
• Öksürük: Balgamlı veya kuru olabilir.
• Gece terlemesi
• Halsizlik, yorgunluk ve iştahsızlık
• Kilo kaybı: Özellikle uzun süren vakalarda.
• Kötü kokulu balgam: Anaerop bakterilerin neden olduğu enfeksiyonlarda.

Yaşlılarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde belirtiler daha silik olabilir; yalnızca halsizlik, iştahsızlık ve bilinç değişikliği görülebilir.

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Hekim akciğerleri dinlerken etkilenen tarafta solunum seslerinin azaldığını ve göğse vurmakla matite (donuk ses) olduğunu fark edebilir.
• Göğüs röntgeni: Akciğer zarları arasındaki sıvıyı gösterir.
• Toraks ultrasonu: Sıvının miktarını, yerini ve içinde bölmeler olup olmadığını gösterir; sıvı alınacak yerin belirlenmesine yardımcı olur.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Sıvının yaygınlığını, zarlardaki kalınlaşmayı, akciğerdeki altta yatan hastalığı ve olası apse veya tümörü ayrıntılı olarak gösterir.
• Torasentez (plevral sıvı alınması): Tanıda en önemli adımdır. Lokal anestezi altında, sırttan ince bir iğneyle sıvıdan örnek alınır. Sıvının görünümü (bulanık, irinli), kimyasal özellikleri (pH, şeker, LDH) ve mikrobiyolojik incelemesi (bakteri boyama ve kültür) ile ampiyem tanısı konur ve tedavi yönlendirilir.
• Kan testleri: Beyaz küre sayısı, CRP gibi iltihap belirteçleri ve kan kültürü.

Tedavi Seçenekleri

Ampiyem tedavisinin iki temel bileşeni vardır: enfeksiyonun antibiyotiklerle tedavisi ve iltihabın boşaltılması. Yalnızca antibiyotik tedavisi, birikmiş iltihabı temizlemede genellikle yetersiz kalır.

Antibiyotik Tedavisi

Tedavi genellikle hastanede, damar yoluyla verilen geniş etkili antibiyotiklerle başlar; kültür sonuçlarına göre düzenlenir. Hasta düzeldikçe ağızdan antibiyotiğe geçilir. Toplam tedavi süresi genellikle birkaç hafta sürer. Antibiyotiklerin, belirtiler geçse bile hekimin önerdiği süre boyunca eksiksiz kullanılması önemlidir.

İltihabın Boşaltılması

• Göğüs tüpü (toraks dreni): Lokal anestezi altında, kaburgaların arasından göğüs boşluğuna ince bir tüp yerleştirilerek iltihap dışarı akıtılır. Tüp, sıvı boşalana ve akciğer tamamen genişleyene kadar yerinde kalır.
• Göğüs içine ilaç verilmesi: Sıvı bölmelere ayrılmış ve tüple yeterince boşalmıyorsa, tüp aracılığıyla göğüs boşluğuna pıhtı ve fibrin bantlarını çözen ilaçlar verilebilir. Bu tedavi birçok hastada ameliyat ihtiyacını ortadan kaldırabilir.

Cerrahi Tedavi

Göğüs tüpü ve ilaç tedavisine rağmen enfeksiyon kontrol altına alınamazsa veya akciğerin üzerinde kalın bir kabuk oluşmuşsa cerrahi gerekir:

• Video yardımlı torakoskopik cerrahi (VATS): Göğüs duvarındaki birkaç küçük delikten kamera ile girilerek iltihap ve fibrin bantları temizlenir. Kapalı bir yöntem olduğu için iyileşme süresi daha kısadır.
• Dekortikasyon: İleri evrede akciğeri saran kalın kabuğun soyularak akciğerin yeniden genişlemesinin sağlanmasıdır; açık veya kapalı yöntemle yapılabilir.

Destekleyici Tedavi

• Oksijen desteği
• Ağrı kontrolü
• Yeterli beslenme ve sıvı desteği
• Akciğerin genişlemesine yardımcı solunum egzersizleri ve göğüs fizyoterapisi
• Pıhtı oluşumunu önleyici tedavi

Olası Komplikasyonlar

• Akciğerin kalıcı olarak sıkışması ve solunum kapasitesinde azalma
• Enfeksiyonun kana yayılması (sepsis)
• Akciğer ile göğüs duvarı arasında anormal bağlantı (bronkoplevral fistül)
• Göğüs duvarından dışarıya iltihap akması
• Uzun süreli hastane yatışı

İyileşme Süreci

Tedavi süresi ampiyemin evresine ve hastanın genel durumuna göre değişir. Hastaların çoğu birkaç hafta içinde iyileşir; ancak tam olarak toparlanma ve yorgunluğun geçmesi daha uzun sürebilir. Taburculuk sonrasında kontrol göğüs röntgenleri ve muayenelerle akciğerin tam olarak genişleyip genişlemediği izlenir. Solunum egzersizlerine evde de devam edilmesi önerilir.

Çocuklarda Ampiyem

Ampiyem çocuklarda da görülebilir ve çoğunlukla bakteriyel zatürrenin komplikasyonu olarak gelişir. Zatürre tedavisine rağmen 2–3 gün içinde ateşi düşmeyen, solunum sıkıntısı artan veya göğüs ağrısından yakınan çocuklarda ampiyem akla gelmelidir. Çocuklarda tanıda radyasyon içermeyen ultrason sıklıkla tercih edilir. Tedavi erişkinlere benzer şekilde antibiyotik ve gerekirse göğüs tüpüyle iltihabın boşaltılmasıdır. Çocukların akciğerleri iyileşme kapasitesi yüksek olduğu için, uygun tedaviyle büyük çoğunluğunda uzun dönemde kalıcı bir sorun kalmaz. Pnömokok aşısı çocuklarda ampiyem riskini azaltmada önemlidir.

Korunma Yolları

• Aşılar: Zatürre (pnömokok) ve grip aşıları, ampiyemin en sık nedeni olan zatürreyi önlemeye yardımcı olur. Çocukluk çağı aşıları da önemlidir.
• Zatürrenin erken ve doğru tedavisi: Antibiyotikleri hekimin önerdiği şekilde ve süre boyunca kullanın.
• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin.
• Sigarayı bırakın ve alkolü sınırlayın.
• Diyabetinizi kontrol altında tutun.
• Yutma güçlüğü varsa beslenme önlemleri alın: Dik oturarak yemek ve gerekirse yutma terapisi.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Zatürre tedavisi alırken ateşiniz düşmüyor veya yeniden yükseliyorsa
• Derin nefes almakla artan göğüs ağrınız varsa
• Nefes darlığınız artıyorsa
• Gece terlemesi, halsizlik ve kilo kaybı yaşıyorsanız

Acil durum: Ciddi nefes darlığı, dudaklarda morarma, yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı, tansiyon düşüklüğü veya şiddetli göğüs ağrısı varsa beklemeden 112'yi arayın.

Ampiyem göğüs hastalıkları ve göğüs cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları ve çocuk cerrahisi uzmanları değerlendirir. Tedavi sürecinde enfeksiyon hastalıkları uzmanları da yer alabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.