Akciğer absesi

Akciğer Absesi Nedir?

Akciğer absesi, akciğer dokusunun bir bölümünde enfeksiyon sonucu doku ölümü (nekroz) gelişmesi ve oluşan boşluğun irin (iltihaplı sıvı) ile dolmasıdır. Genellikle 2 santimetreden büyük, duvarı kalınlaşmış, içinde irin ve çoğu zaman hava bulunan bir boşluk şeklinde görülür. Birden fazla küçük boşluk oluşması durumuna ise nekrotizan pnömoni denir.

Akciğer absesi çoğunlukla, ağız ve boğazdaki bakterilerin akciğere kaçmasıyla (aspirasyon) gelişir. Özellikle bilinç bulanıklığı yaşayan, yutma güçlüğü olan veya diş sağlığı kötü olan kişilerde görülür. Antibiyotiklerin yaygın kullanımıyla akciğer absesinin sıklığı ve ölüm oranı belirgin şekilde azalmıştır. Uygun ve yeterince uzun süre antibiyotik tedavisiyle hastaların büyük çoğunluğu ameliyat gerekmeden iyileşir.

Akciğer absesi akut (6 haftadan kısa süreli) veya kronik (6 haftadan uzun süreli) olabilir. Ayrıca altta yatan bir hastalık olmadan gelişen primer abse ve akciğer kanseri, bronş tıkanıklığı veya bağışıklık yetmezliği gibi bir duruma bağlı gelişen sekonder abse olarak da sınıflandırılır.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Aspirasyon (En Sık Neden)

Ağız ve boğaz salgılarının, kusmuğun veya yiyeceklerin soluk borusu yoluyla akciğere kaçmasıdır. Normalde öksürük refleksi bunu engeller; ancak bazı durumlarda bu koruma bozulur:

• Bilinç bozukluğu: Aşırı alkol alımı, madde kullanımı, sara nöbetleri, genel anestezi, inme, koma, sakinleştirici ilaçların aşırı kullanımı
• Yutma bozuklukları: İnme, Parkinson, ALS ve diğer sinir-kas hastalıkları, yemek borusu hastalıkları
• Kötü ağız ve diş sağlığı: Diş eti hastalıkları, çürük dişler ağızdaki bakteri miktarını artırır
• Reflü ve kusma
• Beslenme tüpü kullanımı

Diğer Nedenler

• Zatürre komplikasyonu: Bazı bakterilerin (Staphylococcus aureus, Klebsiella, Pseudomonas gibi) yol açtığı ağır zatürrelerde doku yıkımı ve abse gelişebilir.
• Bronş tıkanıklığı: Akciğer kanseri veya yabancı cismin bronşu tıkaması sonucu, tıkanıklığın ötesinde enfeksiyon ve abse gelişmesi.
• Kan yoluyla yayılan enfeksiyonlar: Damar içi madde kullananlarda veya enfekte kalp kapağı ya da kateterlerden kaynaklanan septik emboliler; genellikle her iki akciğerde çok sayıda küçük abse yapar.
• Komşu organlardan yayılım: Karaciğer apsesi ve diyafram altı enfeksiyonlar.
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması: HIV, kemoterapi, organ nakli, uzun süreli kortizon kullanımı, diyabet.
• Bronşektazi ve kistik fibrozis
• Tüberküloz, mantar ve parazit enfeksiyonları

Belirtileri Nelerdir?

Aspirasyona bağlı abselerde belirtiler genellikle sinsi başlar ve haftalar içinde gelişir:

• Öksürük
• Bol, irinli ve kötü kokulu balgam: Özellikle anaerob bakterilere bağlı abselerin tipik bulgusudur; balgam bazen kanlı olabilir.
• Ateş ve titreme
• Gece terlemesi
• Göğüs ağrısı: Derin nefesle artan ağrı (akciğer zarı tutulumu)
• Nefes darlığı
• Halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı
• Ağız kokusu
• Kan tükürme (hemoptizi)
• Parmak uçlarında çomaklaşma (kronik abselerde)

Belirtiler tüberküloz ve akciğer kanserine benzeyebildiği için ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.

Tanı Nasıl Konur?

• Öykü ve fizik muayene: Aspirasyon riski, alkol kullanımı, nöbetler, diş sağlığı ve akciğer seslerinin değerlendirilmesi.
• Akciğer grafisi: İçinde sıvı-hava seviyesi bulunan kalın duvarlı boşluk tipik bulgudur. Aspirasyona bağlı abseler genellikle akciğerin yatarken en alta düşen bölümlerinde (özellikle sağ akciğerde) görülür.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Absenin boyutunu, yerini, duvar yapısını ve akciğer zarı boşluğunda irin (ampiyem) bulunup bulunmadığını ayrıntılı gösterir; kanser ve diğer nedenlerin ayırt edilmesine yardımcı olur.
• Balgam incelemesi: Bakteri boyaması ve kültürü; tüberküloz ve mantar araştırması.
• Kan testleri: Kan sayımı, iltihap göstergeleri (CRP, sedimantasyon), kan kültürleri.
• Bronkoskopi: Bronş tıkanıklığı, tümör veya yabancı cisim şüphesinde, tedaviye yanıt vermeyen durumlarda ve uygun örnek almak için.
• HIV testi ve diğer bağışıklık testleri: Gerektiğinde.

Tedavi Seçenekleri

Antibiyotik Tedavisi

Tedavinin temeli uzun süreli antibiyotik tedavisidir:

• Tedaviye genellikle hastanede damardan antibiyotikle başlanır; durum düzeldikçe ağızdan antibiyotiklere geçilir.
• Seçilen antibiyotik, ağız bakterileri ve anaerob bakterileri kapsayacak şekilde belirlenir; kültür sonuçlarına göre düzenlenir.
• Tedavi süresi genellikle uzundur: Çoğu hastada 3–6 hafta veya daha uzun; akciğer grafisinde abse boşluğu kapanana ya da küçük ve sabit bir iz kalana kadar sürdürülür.
• Ateşin düşmesi genellikle birkaç gün ile bir hafta sürer; balgamın azalması ve görüntüleme bulgularının düzelmesi daha uzun zaman alır.

Önemli: Belirtiler düzelse bile antibiyotikler hekimin önerdiği sürenin sonuna kadar kullanılmalıdır. Erken bırakılan tedavi absenin tekrarlamasına yol açabilir.

Destek Tedavileri

• Postüral drenaj ve göğüs fizyoterapisi: Balgamın atılmasını kolaylaştırmak için belirli pozisyonlar ve öksürme teknikleri.
• Bol sıvı ve yeterli beslenme
• Oksijen tedavisi: Gerektiğinde.
• Diş tedavisi: Kaynağı oluşturan diş ve diş eti enfeksiyonlarının tedavi edilmesi.
• Aspirasyon riskinin azaltılması: Yutma değerlendirmesi, uygun beslenme pozisyonu, alkol ve madde kullanımının bırakılması.

Girişimsel ve Cerrahi Tedavi

Hastaların küçük bir kısmında antibiyotiklere rağmen düzelme olmazsa şu yöntemler gerekebilir:

• Perkütan drenaj: BT veya ultrason eşliğinde göğüs duvarından absenin içine yerleştirilen ince bir kateterle irinin boşaltılması.
• Bronkoskopik drenaj
• Cerrahi tedavi: Çok büyük abseler, tedaviye dirençli abseler, ciddi kanama, akciğer zarı boşluğuna açılma (ampiyem, bronkoplevral fistül) veya altta kanser olması durumlarında akciğerin hasarlı bölümünün çıkarılması (lobektomi veya segmentektomi).

Olası Komplikasyonlar

• Ampiyem: İrinin akciğer zarı boşluğuna yayılması
• Bronkoplevral fistül: Bronş ile akciğer zarı boşluğu arasında anormal bağlantı
• Ciddi akciğer kanaması
• Enfeksiyonun kana ve diğer organlara (özellikle beyne) yayılması
• Bronşektazi ve akciğerde kalıcı hasar
• Kronikleşme ve tekrarlama
• Sepsis

Korunma Yolları

• Ağız ve diş sağlığına özen gösterin: Dişlerinizi düzenli fırçalayın, diş hekimi kontrollerini aksatmayın; çürük dişleri ve diş eti hastalıklarını tedavi ettirin.
• Alkol ve madde kullanımından kaçının.
• Yutma güçlüğü olan kişilerde: Yutma değerlendirmesi yaptırın, yemekleri dik oturarak yiyin, yemekten sonra bir süre dik kalın; gerekirse kıvamı ayarlanmış yiyecekler kullanın.
• Yatağa bağımlı hastalarda: Başın yükseltilmesi, ağız bakımının düzenli yapılması.
• Sara hastalığı ve diğer hastalıkları kontrol altında tutun.
• Zatürreyi zamanında tedavi ettirin; grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın.
• Sigarayı bırakın.

Sık Sorulan Sorular

• Akciğer absesi bulaşıcı mıdır? Akciğer absesinin kendisi genellikle bulaşıcı değildir; ancak tüberküloza bağlı boşluklar bulaşıcı olabilir. Bu nedenle tüberküloz mutlaka araştırılır.
• Akciğer absesi ameliyat gerektirir mi? Hastaların büyük çoğunluğu yalnızca antibiyotik tedavisiyle iyileşir; ameliyat seçilmiş durumlarda gerekir.
• Abse iyileştikten sonra akciğerde iz kalır mı? Küçük bir iz veya kalın duvarlı küçük bir boşluk kalabilir; çoğu zaman belirti vermez. Hekim takip görüntülemeleriyle değerlendirir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Birkaç haftadır süren öksürük, kötü kokulu ve irinli balgam, ateş, gece terlemesi, açıklanamayan kilo kaybı veya derin nefesle artan göğüs ağrınız varsa bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurun. Özellikle alkol kullanımı, nöbet geçirme, yutma güçlüğü veya kötü diş sağlığı gibi risk faktörleriniz varsa belirtileri ihmal etmeyin.

Acil durum: Bol miktarda kan tükürme, ağır nefes darlığı, dudaklarda morarma, şiddetli göğüs ağrısı, yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı veya tansiyon düşüklüğü varsa beklemeden 112'yi arayın.

Akciğer absesi göğüs hastalıkları ve enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji uzmanları tarafından tedavi edilir; drenaj için girişimsel radyoloji, cerrahi gerektiğinde göğüs cerrahisi uzmanları, kaynak diş ise diş hekimleri sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.