Diyafram Felci

Göğüs Cerrahisi
Halk arasında: Diyafram evantrasyonu, Diyafram paralizisi, Diyafram yükselmesi

Diyafram felci, solunumun ana kası olan diyaframı çalıştıran frenik sinirin hasar görmesiyle diyaframın hareket edememesidir; doğuştan kas zayıflığına bağlı yükselmeye diyafram evantrasyonu denir. Tek taraflı felç çoğu zaman belirti vermez; şikâyet olduğunda yatınca artan nefes darlığı tipiktir. Tanı akciğer grafisi, floroskopi ve ultrasonla konur; gerekirse plikasyon ameliyatı yapılır.

Diyafram Felci Nedir?

Diyafram felci, göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran ve solunumun en önemli kası olan diyaframın, kendisini çalıştıran sinirin (frenik sinir) hasarı veya kasın kendisindeki bir sorun nedeniyle kasılamaması ya da zayıf kasılmasıdır. Diyafram, nefes alırken kasılarak aşağı doğru iner ve akciğerlerin genişlemesini sağlar. Felç olduğunda bu hareket gerçekleşemez; hatta nefes alırken etkilenen taraf yukarı doğru çekilebilir (paradoksal hareket).

Diyafram felci tek taraflı (unilateral) veya iki taraflı (bilateral) olabilir. Tek taraflı felç sıklıkla hiç belirti vermez ve başka bir nedenle çekilen akciğer grafisinde diyaframın bir tarafının yüksek görülmesiyle tesadüfen fark edilir. Sağlıklı kişilerde diğer taraftaki diyafram ve yardımcı solunum kasları eksikliği büyük ölçüde telafi eder. İki taraflı felç ise çok daha ciddidir; belirgin nefes darlığına, uykuda solunum yetmezliğine yol açabilir ve sıklıkla solunum desteği gerektirir.

Diyafram felcinin seyri nedene bağlıdır. Sinir hasarı geçici olduğunda aylar içinde kendiliğinden iyileşme görülebilirken, bazı durumlarda kalıcı olabilir. Uygun tedavi ve solunum desteği ile hastaların çoğu yaşam kalitesini koruyabilir.

Diyaframın Görevi ve Frenik Sinir

Diyafram, kubbe şeklinde, kas ve tendondan oluşan bir yapıdır. Normal sakin solunumda nefes alma işinin büyük kısmını tek başına üstlenir. Her iki yarısı, boyundaki omurilik bölümünden (3., 4. ve 5. servikal sinir kökleri) çıkan sağ ve sol frenik sinirler tarafından çalıştırılır. Frenik sinirler boyundan aşağı inerek göğüs boşluğunda kalbin ve akciğerlerin yanından geçer ve diyaframa ulaşır. Bu uzun yol boyunca herhangi bir noktadaki hasar diyafram felcine neden olabilir.

Nedenleri

Cerrahi ve Tıbbi Girişimlere Bağlı Hasar

  • Kalp ameliyatları: Özellikle bypass ve kapak ameliyatlarında kalbin soğutulması veya ameliyat sırasında sinirin zedelenmesi; çocuklarda doğumsal kalp hastalığı ameliyatları.
  • Akciğer ve göğüs ameliyatları
  • Boyun ameliyatları: Tiroid, boyun lenf bezi ve boyun omurgası ameliyatları.
  • Omuz ve kol sinir blokları: Omuz ameliyatlarında uygulanan bölgesel anestezi (interskalen blok) geçici diyafram felcine yol açabilir.
  • Kalp ritim bozukluklarında kateter ablasyon işlemleri
  • Boyundaki büyük toplardamarlara kateter takılması

Travma

  • Boyun omurgası ve omurilik yaralanmaları (özellikle üst boyun seviyesindeki yaralanmalar iki taraflı felce yol açabilir)
  • Göğüs travmaları ve trafik kazaları
  • Doğum travması: Zor doğumlarda bebeğin boynunun gerilmesiyle frenik sinir hasarı, sıklıkla kol sinir ağı (brakiyal pleksus) yaralanmasıyla birlikte

Tümörler ve Bası

  • Akciğer kanseri ve göğüs boşluğunun ortasındaki (mediasten) tümörlerin sinire bası yapması veya sinire yayılması
  • Büyümüş lenf bezleri (lenfoma, metastazlar)
  • Guatr veya boyundaki diğer kitleler

Sinir ve Kas Hastalıkları

  • Nevraljik amiyotrofi (Parsonage-Turner sendromu): Genellikle ani ve şiddetli omuz ağrısıyla başlayan, ardından kol kaslarında ve bazen diyaframda güçsüzlüğe yol açan iltihabi sinir hastalığı.
  • Amiyotrofik lateral skleroz (ALS) ve diğer motor nöron hastalıkları
  • Guillain-Barré sendromu
  • Myastenia gravis
  • Kas hastalıkları (miyopatiler ve müsküler distrofiler): Pompe hastalığı gibi.
  • Multipl skleroz ve omurilik hastalıkları
  • Diyabet ve diğer nedenlere bağlı nöropati

Enfeksiyonlar ve Diğer Nedenler

  • Zona (herpes zoster), çocuk felci (polio), Lyme hastalığı ve bazı viral enfeksiyonlar (COVID-19 dahil) sonrası
  • Radyoterapi
  • İdiyopatik: Hastaların önemli bir kısmında neden bulunamaz; bunların bir kısmının geçirilmiş bir viral enfeksiyona bağlı sinir iltihabı olduğu düşünülür.

Belirtileri Nelerdir?

Tek Taraflı Diyafram Felci

  • Çoğunlukla belirti vermez.
  • Eforla gelişen nefes darlığı ve egzersiz kapasitesinde azalma
  • Sırtüstü yatınca nefes darlığında artış
  • Altta kronik akciğer hastalığı, kalp yetmezliği veya obezite olanlarda belirtiler daha belirgindir.

İki Taraflı Diyafram Felci

  • Sırtüstü yatınca belirgin nefes darlığı (ortopne): Yatınca karın organları göğüs boşluğuna doğru itilir ve akciğerler sıkışır. Hastalar çoğu zaman oturarak veya birkaç yastıkla uyumak zorunda kalır.
  • Suya girince nefes darlığı: Göğüs hizasına kadar suya girildiğinde suyun karına yaptığı basınç nedeniyle nefes darlığı artar.
  • Öne eğilince nefes darlığı (ayakkabı bağlarken olduğu gibi)
  • Uykuda solunum bozukluğu: Uykunun sık bölünmesi, sabah baş ağrısı, gündüz aşırı uyku hali, yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü.
  • Nefes alırken karnın içeri çekilmesi (paradoksal solunum)
  • Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
  • İleri dönemde kanda karbondioksit birikmesine bağlı bilinç bulanıklığı

Bebek ve Çocuklarda

Yenidoğan ve bebeklerde diyafram felci, solunum sıkıntısı, beslenme güçlüğü, tekrarlayan zatürre ve solunum cihazından ayrılamama şeklinde kendini gösterebilir; çünkü bebeklerin göğüs duvarı esnektir ve diğer kaslar telafi edemez.

Tanı Nasıl Konur?

  • Akciğer grafisi: Etkilenen taraftaki diyaframın normalden yüksek olduğu görülür. Ancak bu görünüm başka nedenlere de bağlı olabilir.
  • Floroskopi ile koklama testi (sniff testi): Hasta hızlıca burnundan koklar gibi nefes alırken diyafram hareketi canlı röntgenle izlenir. Felçli tarafın aşağı inmek yerine yukarı hareket etmesi tanıyı destekler.
  • Diyafram ultrasonu: Radyasyon içermeyen, yatak başında yapılabilen bir yöntemdir. Diyaframın hareketi ve nefes alırken kalınlaşması ölçülür; giderek daha sık kullanılmaktadır.
  • Solunum fonksiyon testleri: Oturur ve yatar pozisyonda yapılan ölçümlerde, yatınca akciğer kapasitesinde belirgin düşüş (özellikle %20–30'dan fazla) iki taraflı diyafram zayıflığını düşündürür. Maksimum nefes alma basıncı (MIP) ölçümü de kullanılır.
  • Arter kan gazı: Kanda oksijen ve karbondioksit düzeylerinin değerlendirilmesi.
  • Uyku testi (polisomnografi): Uykuda solunum bozukluğunun saptanması.
  • Frenik sinir iletim çalışması ve diyafram EMG'si: Sinir ve kas fonksiyonunu ölçerek hasarın türünü ve iyileşme olasılığını değerlendirir.
  • Neden araştırması: Göğüs ve boyun tomografisi veya MR ile tümör ya da bası araştırılır; nörolojik hastalıklar için kan testleri ve nörolojik değerlendirme yapılır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi; felcin tek mi iki taraflı mı olduğuna, belirtilerin şiddetine ve altta yatan nedene göre planlanır. Belirti vermeyen tek taraflı felçte genellikle tedavi gerekmez; takip yeterlidir.

Altta Yatan Nedenin Tedavisi

Tümör, enfeksiyon veya iltihabi sinir hastalığı gibi nedenler tedavi edilir. Ameliyat veya travma sonrası gelişen sinir hasarlarında iyileşme 6 ay ile 2 yıl arasında sürebilir; bu süre boyunca destek tedavisi uygulanarak iyileşme beklenir.

Noninvaziv Mekanik Ventilasyon (NIV)

İki taraflı felç ve uykuda solunum yetmezliği olan hastalarda, özellikle geceleri burun veya yüz maskesiyle uygulanan basınçlı solunum desteği (BiPAP) temel tedavidir. Uyku kalitesini, gündüz yorgunluğunu ve kan gazlarını belirgin şekilde düzeltir. Ağır olgularda gündüz de kullanım gerekebilir; maske tedavisinin yeterli olmadığı durumlarda trakeostomi aracılığıyla solunum desteği uygulanabilir.

Diyafram Plikasyonu

Belirti veren tek taraflı felçte uygulanan ameliyattır. Gevşek ve yukarı yer değiştirmiş diyafram, dikişlerle katlanarak gerginleştirilir ve aşağı indirilir. Böylece nefes alırken paradoksal hareket engellenir ve akciğerin genişlemesi için daha fazla alan açılır. Günümüzde genellikle kapalı (torakoskopik veya robotik) yöntemle yapılır ve seçilmiş hastalarda nefes darlığını belirgin şekilde azaltır. Bebeklerde de solunum desteğinden ayrılmayı kolaylaştırmak için uygulanabilir.

Diyafram Pili (Frenik Sinir Uyarımı)

Frenik siniri ve diyafram kası sağlam olduğu halde beyinden gelen uyarının ulaşamadığı durumlarda, örneğin üst boyun seviyesindeki omurilik yaralanmalarında, sinire veya diyaframa yerleştirilen elektrotlarla diyafram elektriksel olarak uyarılarak solunum sağlanabilir. Bu yöntem bazı hastaların solunum cihazına bağımlılığını azaltır.

Sinir Onarımı ve Nakli

Seçilmiş hastalarda, özellikle cerrahi veya travma sonrası belirli bir bölgede sınırlı sinir hasarı olanlarda, mikrocerrahi ile frenik sinirin onarılması veya sinir nakli yapılabilir. Bu tedavi az sayıda uzman merkezde uygulanmaktadır.

Destekleyici Önlemler

  • Solunum fizyoterapisi ve solunum kası egzersizleri: Yardımcı solunum kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler.
  • Kilo verme: Karın içi basıncı azaltarak diyafram üzerindeki yükü hafifletir.
  • Başı yüksekte uyuma: Yatak başının yükseltilmesi.
  • Grip ve zatürre aşıları: Akciğer enfeksiyonlarının önlenmesi.
  • Uyku ilaçları ve sakinleştiricilerden kaçınma: Solunumu baskılayabilirler; hekime danışılmadan kullanılmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

  • Tek taraflı diyafram felciyle normal yaşam sürdürülebilir mi? Evet. Akciğerleri ve kalbi sağlıklı olan kişilerin çoğu belirgin bir kısıtlama yaşamadan günlük yaşamlarını sürdürür.
  • Diyafram felci geçer mi? Nedene bağlıdır. Ameliyat sonrası, sinir bloğu sonrası ve iltihabi nedenlere bağlı felçlerde aylar içinde kısmi veya tam iyileşme sık görülür. İlerleyici nörolojik hastalıklarda ise iyileşme beklenmez.
  • Uçağa binebilir miyim? Hafif olgularda genellikle sorun olmaz; ancak iki taraflı felci olan veya solunum desteği kullanan hastalar yolculuk öncesi hekimleriyle oksijen ve cihaz ihtiyacını planlamalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Sırtüstü yatınca veya suya girince artan nefes darlığı, birkaç yastıkla uyumak zorunda kalma, sabah baş ağrısı ve gündüz aşırı uyku hali, açıklanamayan eforla nefes darlığı veya ameliyat sonrası geçmeyen nefes darlığı varsa bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurun. Akciğer grafinizde diyaframın bir tarafının yüksek olduğu söylendiyse altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Acil durum: Hızla artan nefes darlığı, konuşmakta zorlanma, dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hali (kanda karbondioksit birikimini düşündürür) ya da ani kol-bacak güçsüzlüğüyle birlikte nefes darlığı varsa beklemeden 112'yi arayın.

Diyafram felci göğüs hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir. Nedenin araştırılmasında nöroloji, cerrahi tedavide göğüs cerrahisi, uykuda solunum bozukluğunda uyku bozuklukları konusunda deneyimli hekimler, rehabilitasyonda fiziksel tıp ve rehabilitasyon, bebek ve çocuklarda çocuk göğüs hastalıkları ve çocuk cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Diyafram felci kendiliğinden düzelir mi?

Sinir hasarının nedenine bağlıdır. Özellikle ameliyat veya enfeksiyon sonrası gelişen felçlerde sinir zamanla kendini toparlayabilir. Bu nedenle hekimler çoğu zaman cerrahi karar vermeden önce bir süre takip eder.

Neden yatınca nefes darlığım artıyor?

Sırtüstü yatınca karın organları felçli diyaframı göğüs boşluğuna doğru iter ve akciğerin genişleyebileceği alan azalır. Bu durum diyafram felcinin tipik belirtilerindendir.

Tek taraflı diyafram felci tehlikeli midir?

Akciğerleri sağlıklı olan kişilerin çoğunda tek taraflı felç ciddi sorun yaratmaz ve takip yeterli olabilir. Ancak altta akciğer hastalığı veya fazla kilo varsa nefes darlığı belirginleşebilir; değerlendirmeyi hekim yapmalıdır.

Diyafram plikasyonu nedir?

Gevşek ve yükselmiş diyaframın cerrahi olarak katlanıp gerilmesi işlemidir. Böylece diyafram normal seviyesine yaklaşır ve akciğer daha rahat genişler. Belirgin nefes darlığı olan hastalarda uygulanır.

Diyafram evantrasyonu ile diyafram felci aynı şey mi?

Benzer görüntü ve belirtiler verirler ama nedenleri farklıdır. Felçte sinir hasarı vardır; evantrasyonda ise diyafram kası genellikle doğuştan ince ve zayıftır.

Diyafram Felci ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Diyafram Felci ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →