Krup

Çocuk Sağlığı Ve Hastalıkları
Halk arasında: laringotrakeit, köpek öksürüğü

Krup, çocuklarda sık görülen viral bir solunum yolu enfeksiyonudur; halk arasında köpek öksürüğü de denir. Gırtlak ve nefes borusunun iltihaplanmasıyla havlayan öksürük, ses kısıklığı ve stridor görülür. Genellikle 6 ay-3 yaş arası çocukları etkiler. Hafif olgular evde nemli havayla rahatlar; solunum zorluğu, morarma veya bilinç değişikliği acil müdahale gerektirir. Tanı klinik bulgularla konur; tedavide steroidler ve gerekirse adrenalin kullanılır.

Krup Nedir?

Krup (laringotrakeobronşit), gırtlak (larenks), nefes borusu (trakea) ve bazen bronşların virüslere bağlı iltihaplanması sonucu bu yolların şişip daralmasıyla ortaya çıkan, çocukluk çağının sık görülen bir solunum yolu hastalığıdır. En belirgin özelliği, köpek havlamasına veya fok balığı sesine benzeyen kendine özgü öksürüktür. Hava yolunun daralması nedeniyle çocuk nefes alırken hırıltılı, ıslığa benzer bir ses (stridor) çıkarabilir.

Krup en sık 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda görülür; ancak 6 yaşına kadar ortaya çıkabilir. Erkek çocuklarda biraz daha sıktır. Sonbahar ve kış aylarında daha sık görülür. Krup çoğunlukla hafif seyreder ve evde bakımla birkaç gün içinde iyileşir; ancak bazı çocuklarda solunum sıkıntısı belirginleşebilir ve acil tedavi gerektirebilir. Çocukların hava yolları dar olduğu için küçük bir şişlik bile nefes almayı önemli ölçüde zorlaştırabilir.

Nedenleri

  • Parainfluenza virüsleri: Krupun en sık nedenidir (özellikle tip 1).
  • Diğer virüsler: Respiratuvar sinsityal virüs (RSV), influenza (grip) virüsleri, adenovirüs, metapnömovirüs, koronavirüsler (COVID-19 dahil), kızamık virüsü.

Krupa neden olan virüsler damlacık yoluyla (öksürme, hapşırma) ve kirlenmiş yüzeylere dokunduktan sonra eller aracılığıyla bulaşır. Büyük çocuklar ve yetişkinlerde aynı virüsler genellikle yalnızca soğuk algınlığı belirtilerine yol açar; çünkü hava yolları daha geniştir.

Krup Türleri

  • Viral krup: En sık görülen şeklidir. Genellikle birkaç gün süren soğuk algınlığı belirtilerinin ardından ortaya çıkar.
  • Spazmodik (tekrarlayan) krup: Öncesinde belirgin bir enfeksiyon belirtisi olmadan, genellikle gece aniden başlayan havlar tarzda öksürük ve stridor atakları şeklindedir. Ateş genellikle yoktur. Tekrarlayabilir ve alerji, reflü ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Belirtileri Nelerdir?

  • Havlar tarzda öksürük: Krupun en tipik belirtisidir; köpek havlaması veya fok sesine benzer.
  • Ses kısıklığı
  • Stridor: Nefes alırken çıkan hırıltılı, tiz ses. Başlangıçta yalnızca çocuk ağlarken veya huzursuzken duyulur; ağır olgularda dinlenirken de duyulur.
  • Soğuk algınlığı belirtileri: Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, hafif ateş; genellikle krup belirtilerinden 1–3 gün önce başlar.
  • Nefes almada zorlanma: Hızlı nefes alma, nefes alırken göğüs kafesinde, kaburga aralarında ve boyun çevresinde içe çekilmeler.
  • Huzursuzluk

Belirtiler tipik olarak gece daha kötüdür ve çocuk ağladığında, huzursuzlandığında artar. Krup genellikle 3–7 gün sürer; belirtiler çoğunlukla ilk 1–2 gece en şiddetlidir.

Krupun Şiddeti

  • Hafif krup: Ara sıra havlar öksürük olur; dinlenirken stridor duyulmaz veya hafiftir; göğüste içe çekilme yok ya da çok hafiftir. Çocuk oyun oynayabilir, beslenebilir.
  • Orta krup: Sık havlar öksürük olur; dinlenirken de stridor duyulur; göğüste içe çekilmeler vardır, ancak çocuk huzursuz değildir veya hafif huzursuzdur.
  • Ağır krup: Belirgin stridor, belirgin göğüs içe çekilmeleri, huzursuzluk ve ajitasyon vardır.
  • Solunum yetmezliği tehdidi: Çocuğun yorgun ve uykulu görünmesi, bilinç bulanıklığı, dudaklarda ve ciltte morarma veya solukluk. Stridorun azalması, çocuğun iyileştiği anlamına gelmeyebilir; ileri derecede yorulduğunu gösterebilir. Bu durum acildir.

Krupa Benzeyen Ciddi Durumlar

Bazı ciddi hastalıklar krupa benzer belirtiler verebilir ve ayırt edilmesi önemlidir:

  • Epiglottit: Gırtlak kapağının (epiglot) bakteriyel enfeksiyonudur. Yüksek ateş, ağır hasta görünüm, yutkunamama, salya akması, boğuk ses ve öne eğilerek oturma görülür; havlar öksürük genellikle yoktur. Hib aşısıyla nadir hale gelmiştir; ancak hayatı tehdit eden bir acil durumdur.
  • Bakteriyel trakeit: Nefes borusunun bakteriyel enfeksiyonu; krup belirtileriyle başlayıp yüksek ateş ve ağır tabloya ilerler.
  • Yabancı cisim aspirasyonu: Ani başlayan öksürük ve stridor, öncesinde enfeksiyon belirtisi olmadan; özellikle küçük çocuklar oyuncak parçası, fıstık, fındık gibi küçük cisimleri soluk yoluna kaçırabilir.
  • Alerjik reaksiyon ve anjiyoödem: Ani başlayan dudak, dil ve boğaz şişliği.
  • Retrofarengeal apse: Boğazın arka duvarında apse.
  • Hava yolunun doğumsal darlıkları: Tekrarlayan veya çok erken yaşta başlayan krupta araştırılır.

Tanı Nasıl Konur?

Krup tanısı genellikle çocuğun belirtileri ve fizik muayeneyle konur:

  • Havlar tarzda öksürük, stridor ve ses kısıklığının varlığı tanı için genellikle yeterlidir.
  • Hekim çocuğun solunum sayısını, göğüs içe çekilmelerini, stridorun şiddetini, bilinç durumunu ve cilt rengini değerlendirerek krupun şiddetini belirler.
  • Nabız oksimetresi: Kandaki oksijen düzeyi ölçülür.
  • Boyun röntgeni: Rutin olarak gerekmez. Tanı belirsizse veya yabancı cisim, epiglottit gibi başka nedenlerden şüpheleniliyorsa çekilebilir; krupta nefes borusunun üst kısmında "kalem ucu" görünümünde daralma görülebilir.
  • Çocuğun boğazını dil basacağıyla zorla muayene etmek, epiglottit şüphesi varsa hava yolunu tamamen tıkayabileceğinden yapılmamalıdır. Çocuğu sakin tutmak çok önemlidir.

Tedavi Seçenekleri

Evde Bakım (Hafif Krup)

  • Çocuğu sakin tutun: Ağlama ve huzursuzluk hava yolu daralmasını ve belirtileri artırır. Çocuğunuzu kucağınıza alın, ona sarılın, sakin bir sesle konuşun, sevdiği bir oyuncak veya masalla dikkatini dağıtın.
  • Dik pozisyonda tutun: Çocuğun dik oturması nefes almasını kolaylaştırır.
  • Bol sıvı verin: Su, anne sütü veya mama.
  • Ateş ve huzursuzluk için: Yaşa ve kiloya uygun dozda parasetamol veya ibuprofen kullanılabilir.
  • Serin hava: Bazı aileler serin gece havasının veya buharlı banyonun rahatlattığını gözlemler; ancak bilimsel çalışmalarda nemli hava tedavisinin belirgin faydası gösterilmemiştir. Sıcak buhar yanık riski taşıdığından kesinlikle kullanılmamalıdır.
  • Gece çocuğunuzu yakından izleyin; belirtiler gece kötüleşebilir. Mümkünse çocuğunuzla aynı odada uyuyun.
  • Öksürük şurupları ve soğuk algınlığı ilaçları krupta faydalı değildir ve küçük çocuklarda kullanılmamalıdır.
  • Çocuğun yanında sigara içilmemelidir.

Tıbbi Tedavi

  • Kortikosteroidler (deksametazon): Krup tedavisinin temelidir. Hafif krup dahil tüm şiddetlerde tek doz ağızdan veya kas içine verilen deksametazon, hava yolundaki şişliği azaltır; etkisi birkaç saat içinde başlar ve yaklaşık 2–3 gün sürer. Hastaneye yatış ihtiyacını ve tekrar başvuruları azaltır. Budesonid nebül de kullanılabilir.
  • Nebülize adrenalin (epinefrin): Orta ve ağır krupta, nefes yolundaki şişliği hızla azaltmak için nebülizatör ile uygulanır. Etkisi 10–30 dakikada başlar, ancak 1–2 saat sürer. Bu nedenle uygulamadan sonra çocuk en az 2–4 saat hastanede gözlem altında tutulur.
  • Oksijen tedavisi: Kandaki oksijen düzeyi düşükse.
  • Hastaneye yatış: Tedaviye rağmen ağır solunum sıkıntısı devam eden, tekrarlayan adrenalin ihtiyacı olan, sıvı alamayan, çok küçük yaştaki veya önceden hava yolu sorunu olan çocuklarda.
  • Yoğun bakım: Çok nadiren solunum yetmezliği gelişen çocuklarda hava yolu desteği gerekebilir.
  • Antibiyotikler: Krup viral bir hastalık olduğu için antibiyotikler etkili değildir; yalnızca bakteriyel bir komplikasyon varsa kullanılır.

Komplikasyonlar

Krup çoğu çocukta komplikasyonsuz iyileşir. Nadiren orta kulak iltihabı, zatürre, bakteriyel trakeit ve ağır olgularda solunum yetmezliği gelişebilir. Krup geçiren bazı çocuklarda ileride tekrarlayan krup atakları olabilir. Sık tekrarlayan, 6 aydan küçük bebeklerde görülen veya beklenenden uzun süren krupta hava yolunda doğumsal darlık veya başka bir sorun olup olmadığı çocuk kulak burun boğaz veya çocuk göğüs hastalıkları uzmanınca araştırılmalıdır.

Korunma Yolları

  • Sık el yıkama ve el hijyeni
  • Öksürürken ve hapşırırken ağzı mendil veya dirsek içiyle kapatma
  • Hasta kişilerle yakın temastan kaçınma; hasta çocukları kreş ve okula göndermeme
  • Oyuncakların ve sık dokunulan yüzeylerin temizlenmesi
  • Aşılar: Çocukluk çağı aşılarının (özellikle Hib, difteri ve kızamık aşıları) eksiksiz yapılması, krupa benzer ciddi hastalıkları önler. Altı aydan büyük çocuklara yıllık grip aşısı önerilir.
  • Çocukların sigara dumanına maruz kalmasının önlenmesi

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğunuzda havlar tarzda öksürük ve ses kısıklığı varsa, belirtiler hafif olsa bile kortikosteroid tedavisinin faydası açısından bir çocuk doktoruna başvurun. Belirtiler 3–7 günden uzun sürüyorsa, ateş yüksekse veya 3 günden uzun sürüyorsa, çocuğunuz sık sık krup atağı geçiriyorsa ya da 6 aydan küçük bir bebekte krup belirtileri varsa da hekim değerlendirmesi gereklidir.

Acil durum: Çocuğunuz dinlenirken bile nefes alırken hırıltılı ses çıkarıyorsa, nefes almakta belirgin zorlanıyor, kaburga aralarında ve boynunda içe çekilmeler oluyorsa, dudakları veya cildi morarıyor ya da soluklaşıyorsa, salyasını yutamıyor ve ağzından salya akıyorsa, konuşamıyor veya ağlayamıyorsa, aşırı huzursuz ya da tam tersine çok yorgun ve uyku halindeyse, yüksek ateşle birlikte ağır hasta görünüyorsa veya ani başlayan öksürük ve nefes darlığından önce ağzına küçük bir cisim aldıysa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Krup çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları ve aile hekimleri tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Acil durumlarda acil tıp ve çocuk acil, ağır olgularda çocuk yoğun bakım, tekrarlayan veya atipik krupta çocuk göğüs hastalıkları ve kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Krup bulaşıcı mıdır?

Evet, krup virüs kaynaklı bir enfeksiyon olduğundan bulaşıcıdır. Öksürük ve hapşırık yoluyla yayılır. Hasta çocuğun kalabalık ortamlardan uzak tutulması ve el hijyenine dikkat edilmesi bulaşmayı azaltır.

Krup evde nasıl tedavi edilir?

Hafif vakalarda çocuğu sakinleştirmek, bol sıvı vermek ve ortam havasını nemlendirmek yeterlidir. Ateş için doktorun önerdiği ilaçlar kullanılabilir. Belirtiler kötüleşirse mutlaka hekime başvurulmalıdır.

Krup öksürüğü ne kadar sürer?

Çoğu çocukta krup belirtileri genellikle 3-7 gün içinde geriler. Öksürük birkaç gün daha devam edebilir. Ancak bazı çocuklarda ataklar tekrarlayabilir; sık tekrarlayan krup durumunda hekim değerlendirmesi önerilir.

Krup aşısı var mı?

Krup'a özgü bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılar, krup gelişme riskini dolaylı olarak azaltabilir. Düzenli çocukluk aşıları yaptırılmalıdır.

Krup ciddi bir hastalık mıdır?

Krup çoğunlukla hafif seyirlidir; ancak solunum yolu daralması nedeniyle ciddi solunum sıkıntısı oluşturabilir. Nefes darlığı, morarma veya bilinç değişikliği varsa acil tıbbi müdahale hayati önem taşır.

Krup ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Krup ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →