Kulak kiri tıkanıklığı

Kulak Kiri Tıkanıklığı Nedir?

Kulak kiri tıkanıklığı (serümen buşonu), dış kulak yolunda kulak kirinin birikerek kanalı kısmen veya tamamen tıkamasıdır. Kulak kiri (serümen), dış kulak yolunun dış üçte birlik bölümünde bulunan özel bezlerin salgısı ile dökülen deri hücreleri, kıllar ve tozların karışımından oluşan doğal bir maddedir.

Kulak kiri aslında bir kir değil, kulağı koruyan önemli bir savunma maddesidir: Kulak yolunu nemlendirir, kurumasını ve kaşınmasını önler, toz ve küçük yabancı cisimleri tutar, su geçirmeyen bir tabaka oluşturur ve bakteri ile mantarlara karşı koruyucu özellikler taşır. Normalde kulak yolu kendini temizleyen bir yapıya sahiptir: Kulak yolu derisi içeriden dışarıya doğru yavaşça göç eder ve çene hareketlerinin (konuşma, çiğneme) de yardımıyla kulak kiri kendiliğinden dışarı taşınır.

Bu doğal temizlenme mekanizması bozulduğunda veya kulak kiri aşırı üretildiğinde kir birikerek tıkanıklığa yol açar. Kulak kiri tıkanıklığı çok yaygındır; çocukların yaklaşık %10'unda, erişkinlerin %5'inde, yaşlıların ise üçte birine varan oranında görülür. Kolayca tedavi edilebilir; ancak yanlış yöntemlerle temizlemeye çalışmak kulağa zarar verebilir.

Kulak Kiri Türleri

• Islak tip kulak kiri: Sarı-kahverengi, yapışkan ve nemlidir. Avrupa ve Afrika kökenli toplumlarda yaygındır.
• Kuru tip kulak kiri: Gri-beyaz, pul pul ve kurudur. Doğu Asya kökenli toplumlarda daha sık görülür.

Kulak kirinin tipi genetik olarak belirlenir. Renk ve kıvamdaki değişiklikler genellikle normaldir; ancak kötü kokulu, sulu, kanlı veya irinli akıntı başka bir sorunu düşündürür.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Kulak çubuğu (pamuklu çubuk) kullanımı: En sık nedenlerden biridir. Kulak çubuğu kirin bir kısmını alırken büyük kısmını kulak yolunun daha derinine iterek sıkıştırır ve tıkaç oluşturur. Ayrıca kulak yolu derisini tahriş eder.
• Parmak, toka, anahtar gibi cisimlerle kulak karıştırma
• Kulak içi kulaklık ve kulak tıkacı kullanımı: Kirin dışarı çıkmasını engeller ve içeri iter.
• İşitme cihazı kullanımı: Kulak yolunu kapatan cihazlar kirin birikmesine yol açar; ayrıca kulak kiri cihazın çalışmasını bozabilir.
• Dar veya kıvrımlı kulak yolu: Doğuştan veya sonradan oluşan daralmalar.
• Kulak yolunda yoğun kıllanma: Özellikle yaşlı erkeklerde.
• Yaşlanma: İleri yaşta kulak kiri daha kuru ve sert hale gelir, kulak yolunun kendini temizleme yeteneği azalır.
• Kulak yolunda kemik çıkıntıları (ekzostoz): Soğuk suda sık yüzenlerde görülebilir.
• Cilt hastalıkları: Egzama, sedef hastalığı ve seboreik dermatit kulak yolunda pullanmayı artırabilir.
• Zihinsel engellilik ve demans: Kulağa nesne sokma veya düzenli bakım eksikliği nedeniyle sık görülür.
• Aşırı kulak kiri üretimi: Bazı kişilerde doğal olarak fazladır.

Belirtileri Nelerdir?

• İşitme azlığı: Genellikle tek kulakta; kulak yolu tamamen tıkandığında belirginleşir. Duş veya yüzme sonrası kir suyla şişerek kulağı aniden tıkayabilir.
• Kulakta dolgunluk veya tıkalılık hissi
• Kulak çınlaması (tinnitus)
• Kulak ağrısı veya rahatsızlık
• Kulakta kaşıntı
• Baş dönmesi: Nadiren, özellikle kulak zarına bası olduğunda.
• Öksürük: Kulak yolundaki bir sinir dalının uyarılmasına bağlı refleks öksürük.
• Kendi sesini yankılı duyma
• İşitme cihazında geri besleme (ıslık sesi) veya cihazın iyi çalışmaması

Küçük çocuklarda belirtiler belirgin olmayabilir; çocuk kulağını çekiştirebilir, huzursuz olabilir veya seslere tepkisi azalabilir. Yaşlılarda kulak kiri tıkanıklığı işitme kaybını artırarak iletişim güçlüğüne, sosyal içe kapanmaya ve hatta bilişsel yakınmaların kötüleşmesine yol açabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı, hekimin otoskop adı verilen ışıklı bir aletle kulak yoluna bakmasıyla kolayca konur. Muayenede kulak kirinin miktarı, kıvamı ve kulak zarının görülüp görülmediği değerlendirilir. Kulak kiri temizlendikten sonra kulak zarı ve kulak yolu yeniden muayene edilir. Gerekli durumlarda kulak burun boğaz uzmanı tarafından mikroskop altında inceleme yapılır ve işitme testi (odyometri) ile işitme değerlendirilir.

Benzer belirtilere yol açabilen başka durumlar da vardır: Orta kulak iltihabı ve sıvı birikimi, dış kulak yolu iltihabı (otitis eksterna), kulak yolunda yabancı cisim, mantar enfeksiyonu, kulak zarı delinmesi ve iç kulak kaynaklı ani işitme kaybı. Bu nedenle özellikle ani gelişen işitme kaybında kendi kendine "kulak kiridir" diye düşünmeden hekime başvurulmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Belirti vermeyen kulak kiri tedavi gerektirmez. Belirti veren tıkanıklıklarda şu yöntemler kullanılır:

Kulak Kiri Yumuşatıcı Damlalar (Serümenolitikler)

• Eczanede bulunan kulak kiri yumuşatıcı damlalar, zeytinyağı, badem yağı, gliserin, serum fizyolojik veya karbamid peroksit içeren damlalar kullanılabilir.
• Genellikle 3–5 gün boyunca günde 2–3 kez, birkaç damla uygulanır.
• Uygulama: Damlayı vücut ısısına getirmek için şişe avuç içinde birkaç dakika tutulur. Baş yana yatırılır, damla kulağa damlatılır ve 5–10 dakika bu pozisyonda beklenir. Kulak kepçesi hafifçe yukarı-geri çekilerek damlanın içeri ilerlemesi kolaylaştırılabilir.
• Hafif tıkanıklıklar bu damlalarla kendiliğinden açılabilir; daha sert tıkaçlarda ise damlalar diğer temizleme yöntemlerinden önce kiri yumuşatarak işlemi kolaylaştırır ve ağrısız hale getirir.
• Damlaların ilk günlerde kiri şişirerek tıkalılık hissini geçici olarak artırabileceği bilinmelidir.
• Kulak zarında delik olduğu bilinen veya şüphelenilen kişilerde damla kullanılmamalıdır.

Kulak Yıkama (İrigasyon)

Kir yumuşatıldıktan sonra vücut ısısındaki su veya serum fizyolojik ile kulak yolu kontrollü bir basınçla yıkanır. Sağlık kuruluşlarında özel şırınga veya elektrikli yıkama cihazlarıyla yapılır. Suyun soğuk veya sıcak olması baş dönmesine yol açabileceğinden su sıcaklığı vücut ısısına yakın olmalıdır.

Kulak yıkama yapılmaması gereken durumlar:

• Kulak zarında delik olması veya geçmişte delik öyküsü
• Kulağa tüp (ventilasyon tüpü) takılmış olması
• Geçirilmiş kulak ameliyatı
• Aktif kulak iltihabı veya kulak akıntısı
• Tek duyan kulak
• Kulak yolunda yabancı cisim (özellikle suyla şişebilen bitkisel cisimler)
• Bağışıklık sistemi zayıf kişiler ve kontrolsüz diyabet hastalarında dış kulak iltihabı riski nedeniyle dikkatli olunmalıdır

Mikroskop Altında Temizleme (Mikrosüksiyon)

Kulak burun boğaz uzmanı tarafından mikroskop altında, ince bir aspiratör (vakum) ucu veya özel aletler (küret, kanca, forseps) kullanılarak kulak kiri doğrudan çıkarılır. Kulak yıkamanın uygun olmadığı durumlarda, kulak zarında delik veya kulak ameliyatı öyküsü olanlarda, inatçı ve sert tıkaçlarda tercih edilen güvenli ve etkili yöntemdir. İşlem sırasında aspiratörün sesi yüksek gelebilir ve kısa süreli baş dönmesi olabilir.

Kaçınılması Gereken Yöntemler

• Kulak çubuğu ve sivri cisimler: Kiri daha derine iterek tıkanıklığı ağırlaştırır; kulak yolu derisini tahriş edip enfeksiyona yol açabilir ve kulak zarını delebilir. Kulak çubuğu yalnızca kulak kepçesinin dış kısmını temizlemek için kullanılmalıdır.
• Kulak mumu (kulak konisi, şamandıra mumu): Etkisizdir ve kulak yolunda yanık, mum damlası tıkanıklığı ve kulak zarı delinmesine yol açabilir; kesinlikle önerilmez.
• Evde basınçlı su ile yıkama: Ağız duşu gibi basınçlı cihazlarla kulak yıkamak kulak zarına zarar verebilir.
• Hidrojen peroksitin uzun süreli kullanımı: Kulak yolu derisini tahriş edebilir.

Olası Komplikasyonlar

• Dış kulak yolu iltihabı (otitis eksterna)
• Kulak zarı delinmesi (genellikle yanlış temizleme yöntemlerine bağlı)
• Kulak yolu derisinde sıyrık ve kanama
• Kalıcı veya geçici işitme kaybı ve çınlama
• Uzun süreli tıkanıklıkta kulak yolu derisinde basıya bağlı hasar

Korunma Yolları

• Kulak yolunun içine kulak çubuğu veya başka bir cisim sokmayın; kulak kepçesini ve kulak girişini duş sonrası havluyla silmek yeterlidir.
• Kulak kiri tıkanıklığına yatkınlığınız varsa hekim önerisiyle haftada bir veya iki kez birkaç damla zeytinyağı veya kir yumuşatıcı damla kullanabilirsiniz.
• İşitme cihazı kullananlar ve sık tıkanıklık yaşayanlar, 6–12 ayda bir hekim kontrolünde kulak muayenesi ve gerekirse temizlik yaptırmalıdır.
• Kulak içi kulaklıkları uzun süre kesintisiz kullanmaktan kaçının ve kulaklıkları düzenli temizleyin.
• Huzurevlerinde ve bakım evlerinde yaşayan yaşlıların kulakları düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

• Kulak kirini her gün temizlemem gerekir mi? Hayır. Kulak kendini temizler; kulak yolunun içini temizlemek gereksizdir ve zararlı olabilir.
• Duştan sonra kulağım tıkandı, ne yapmalıyım? Kulak kiri suyla şişmiş olabilir. Kulağınızı kurulayın, birkaç gün kir yumuşatıcı damla kullanın; geçmezse hekime başvurun. Ani işitme kaybı ve çınlama varsa beklemeden başvurun.
• Bebeklerin kulakları nasıl temizlenir? Yalnızca kulak kepçesi ve dış kısım ıslak bir bezle silinmelidir; kulak yolunun içine çubuk sokulmamalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kulakta tıkanıklık hissi, işitme azlığı, çınlama veya ağrı birkaç gün içinde geçmiyorsa, kir yumuşatıcı damlalara rağmen düzelmiyorsa, kulak zarında delik veya kulak ameliyatı öykünüz varsa ya da işitme cihazınız düzgün çalışmıyorsa aile hekiminize veya kulak burun boğaz uzmanına başvurun.

Acil durum: Aniden gelişen işitme kaybı (özellikle tek kulakta ve kulak kiri olmadan), şiddetli kulak ağrısı, kulaktan kanlı veya irinli akıntı, yüksek ateş, şiddetli baş dönmesi, yüzde kayma ya da kulak temizliği sırasında ani keskin ağrı ve ardından işitme kaybı (kulak zarı delinmesi) varsa aynı gün kulak burun boğaz uzmanına veya acil servise başvurun. Ani işitme kaybı ilk 24–72 saat içinde tedavi edilmesi gereken bir durumdur.

Kulak kiri tıkanıklığı aile hekimliği ve kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir. İşitme değerlendirmesi ve işitme cihazı ayarlarında odyologlar, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları da sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.