Alerjik Rinit

Kulak Burun Boğaz
Halk arasında: saman nezlesi, bahar alerjisi

Alerjik rinit (saman nezlesi, bahar alerjisi), vücudun polen, toz akarı gibi maddelere aşırı tepki vermesiyle oluşan burun mukozası iltihabıdır. Hapşırma, burun akıntısı, kaşıntı ve tıkanıklık gibi belirtilerle kendini gösterir. Alerjiden kaçınma, ilaçlar ve alerji aşısı tedavide önemli rol oynar. Tedavi edilmezse astım ve sinüzit riski artabilir. Doğru tanı ve yönetim için Kulak Burun Boğaz hekimine başvurulmalıdır.

Alerjik Rinit Nedir?

Alerjik rinit (saman nezlesi), burnun iç yüzeyini döşeyen mukozanın, havada bulunan ve normalde zararsız olan maddelere (alerjenler) karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesi sonucu iltihaplanmasıdır. Alerjenle temas eden bağışıklık sistemi histamin ve diğer kimyasal maddeleri salgılar; bu maddeler burunda kaşıntı, hapşırma, akıntı ve tıkanıklığa yol açar.

Alerjik rinit dünyada en sık görülen kronik hastalıklardan biridir; toplumun yaklaşık %10–30'unu etkiler ve sıklığı giderek artmaktadır. Genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlar. Hayatı tehdit eden bir hastalık değildir; ancak uyku kalitesini, iş ve okul performansını, konsantrasyonu ve genel yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Alerjik rinitli kişilerin önemli bir kısmında astım da bulunur; alerjik rinitin iyi tedavi edilmesi astımın kontrolüne de katkı sağlar.

Alerjik Rinit Türleri

  • Mevsimsel alerjik rinit: Yılın belirli dönemlerinde, genellikle polen mevsiminde ortaya çıkar. İlkbaharda ağaç polenleri, ilkbahar sonu ve yaz başında çayır-çimen polenleri, yaz sonu ve sonbaharda yabani ot polenleri belirtileri tetikler.
  • Yıl boyu süren (pereniyal) alerjik rinit: Yıl boyunca devam eder. Ev tozu akarları, evcil hayvan tüyleri ve deri döküntüleri, küf mantarları ve hamamböceği gibi kapalı ortam alerjenleri neden olur.
  • Mesleki alerjik rinit: İş yerindeki un, odun tozu, laboratuvar hayvanları, lateks ve bazı kimyasallar gibi maddelere bağlı gelişir.

Belirtilerin sıklığına göre aralıklı veya kalıcı, şiddetine göre ise hafif veya orta-ağır olarak da sınıflandırılır.

Sık Görülen Alerjenler

  • Polenler: Ağaç, çayır-çimen ve yabani ot polenleri
  • Ev tozu akarları: Yatak, yastık, halı ve döşemelerde yaşayan mikroskobik canlılar; yıl boyu alerjinin en sık nedenidir.
  • Evcil hayvanlar: Kedi, köpek ve diğer hayvanların tüyleri, deri döküntüleri ve tükürükleri.
  • Küf mantarları: Nemli ortamlarda, banyo ve bodrumlarda.
  • Hamamböceği

Risk Faktörleri

  • Aile öyküsü: Anne veya babada alerjik hastalık (alerjik rinit, astım, egzama) varsa risk belirgin şekilde artar.
  • Diğer alerjik hastalıklar: Astım, atopik dermatit (egzama) ve besin alerjisi.
  • Sigara dumanına maruz kalma: Özellikle çocuklukta.
  • Hava kirliliği
  • Nemli ve küflü evler

Belirtileri Nelerdir?

Burun Belirtileri

  • Art arda gelen hapşırık nöbetleri
  • Burunda kaşıntı
  • Berrak, sulu burun akıntısı
  • Burun tıkanıklığı
  • Geniz akıntısı
  • Koku alma duyusunda azalma

Göz Belirtileri (Alerjik Konjonktivit)

  • Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
  • Göz kapaklarında şişlik

Diğer Belirtiler

  • Damakta, boğazda ve kulaklarda kaşıntı
  • Öksürük
  • Göz altlarında morluk ("alerjik halkalar")
  • Çocuklarda burnu sürekli avuçla yukarı doğru ovuşturma ("alerjik selam") ve bunun sonucu burun sırtında yatay çizgi
  • Ağızdan nefes alma, horlama
  • Uyku kalitesinde bozulma, gündüz yorgunluk ve uykululuk
  • Konsantrasyon güçlüğü, okul ve iş performansında düşme
  • Baş ağrısı
  • Huzursuzluk

Alerjik Rinit ile Soğuk Algınlığı Arasındaki Fark

  • Süre: Soğuk algınlığı genellikle 7–10 gün içinde geçer; alerjik rinit alerjenle temas sürdükçe haftalar veya aylarca devam eder.
  • Ateş ve halsizlik: Soğuk algınlığında ateş ve vücut ağrıları olabilir; alerjik rinitte ateş olmaz.
  • Kaşıntı: Burunda ve gözlerde belirgin kaşıntı alerjik riniti düşündürür.
  • Akıntı: Alerjik rinitte akıntı genellikle berrak ve sulu kalır; soğuk algınlığında koyulaşabilir.
  • Zamanlama: Alerjik rinit belirli mevsimlerde veya belirli ortamlarda (örneğin kedi bulunan bir evde) tekrarlar.

Komplikasyonlar ve Eşlik Eden Durumlar

  • Astım: Alerjik rinitli kişilerde astım gelişme riski artmıştır; iki hastalık "tek hava yolu, tek hastalık" yaklaşımıyla birlikte değerlendirilir.
  • Sinüzit
  • Orta kulak sorunları: Özellikle çocuklarda orta kulakta sıvı birikmesi.
  • Uyku bozuklukları ve horlama
  • Burun polipleri
  • Çocuklarda yüz ve diş gelişimi sorunları: Uzun süreli ağızdan nefes almaya bağlı.
  • Polen-besin alerjisi sendromu: Polen alerjisi olan bazı kişilerde elma, şeftali, fındık gibi çiğ meyve ve kuruyemişleri yerken ağızda kaşıntı.

Tanı Nasıl Konur?

  • Öykü: Belirtilerin ne zaman, nerede ve hangi durumlarda ortaya çıktığı, aile öyküsü ve diğer alerjik hastalıklar sorgulanır.
  • Fizik muayene: Burun mukozası genellikle soluk ve ödemlidir; burun içi kulak burun boğaz muayenesi veya endoskopla değerlendirilebilir.
  • Deri prik testi: Ön kola damlatılan alerjen özütlerinin deriye hafifçe çizilmesiyle yapılır; 15–20 dakika sonra oluşan kabarıklık değerlendirilir. Hızlı ve güvenilir bir testtir. Testten önce antihistaminik ilaçlar belirli bir süre bırakılmalıdır.
  • Kanda spesifik IgE ölçümü: Deri testi yapılamayan durumlarda kullanılır.
  • Solunum fonksiyon testi: Astım şüphesinde.

Tedavi Seçenekleri

Alerjenlerden Kaçınma

  • Polen alerjisinde: Polen yoğunluğunun yüksek olduğu dönemlerde ve saatlerde (özellikle sabah erken ve rüzgârlı günlerde) dışarıda fazla kalmayın; pencereleri kapalı tutun; dışarıdan gelince duş alın ve giysilerinizi değiştirin; çamaşırları dışarıda kurutmayın; güneş gözlüğü kullanın; araçta pencereleri kapalı tutun ve polen filtresi kullanın.
  • Ev tozu akarı alerjisinde: Yatak, yastık ve yorganlara akar geçirmez kılıflar geçirin; çarşafları haftada bir 60 °C'nin üzerinde yıkayın; yatak odasında halı, ağır perde ve peluş oyuncak bulundurmayın; ev nemini %50'nin altında tutun; HEPA filtreli süpürge kullanın.
  • Evcil hayvan alerjisinde: Hayvanı yatak odasına sokmayın, düzenli yıkayın; mümkünse evde beslemeyin.
  • Küf alerjisinde: Evi iyi havalandırın, nemli alanları kurutun, küflü yüzeyleri temizleyin.
  • Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.

İlaç Tedavisi

  • Burun içi kortikosteroid spreyleri: Alerjik rinitin en etkili tedavisidir; özellikle burun tıkanıklığında etkilidir. Düzenli kullanıldığında en iyi sonucu verir; etkisi birkaç gün içinde başlar. Doğru teknikle (başı hafif öne eğerek, spreyi burnun dış duvarına doğru yönlendirerek) uygulanmalıdır. Hekim önerisiyle uzun süre güvenle kullanılabilir.
  • Antihistaminikler: Uyku yapmayan ikinci kuşak antihistaminik tabletler (setirizin, levosetirizin, loratadin, desloratadin, feksofenadin, bilastin gibi) hapşırık, kaşıntı ve akıntıyı azaltır. Antihistaminik burun spreyleri ve göz damlaları da vardır.
  • Kombinasyon burun spreyleri: Kortikosteroid ve antihistaminik içeren spreyler orta-ağır olgularda etkilidir.
  • Lökotrien antagonistleri: Montelukast; özellikle astımı da olan hastalarda kullanılabilir.
  • Tuzlu su ile burun yıkama: Burundaki alerjenleri ve salgıları temizleyerek rahatlama sağlar.
  • Burun açıcı (dekonjestan) spreyler: Yalnızca kısa süreli (en fazla 3–5 gün) kullanılmalıdır. Uzun süre kullanıldığında burun tıkanıklığını kalıcı olarak artıran ilaç bağımlılığına (rinitis medikamentoza) yol açar.
  • Göz damlaları: Göz belirtileri için antihistaminik ve mast hücresi stabilize edici damlalar.

Alerji Aşısı (Alerjen İmmünoterapisi)

İlaçlarla yeterince kontrol edilemeyen, alerjeni belirli ve testlerle doğrulanmış hastalarda uygulanabilen, hastalığın seyrini değiştirebilen tek tedavi yöntemidir. Alerjene karşı duyarlılığı azaltmak için az miktarda alerjen düzenli aralıklarla, giderek artan dozlarla cilt altına enjeksiyonla veya dil altı tablet ya da damla şeklinde verilir. Tedavi genellikle 3–5 yıl sürer. Belirtileri ve ilaç ihtiyacını azaltır, etkisi tedavi bittikten sonra da yıllarca devam edebilir. Çocuklarda astım gelişme riskini ve yeni alerjiler gelişmesini azaltabilir. Alerji aşısı yalnızca alerji uzmanı tarafından ve uygun koşullarda uygulanmalıdır.

Gebelikte ve Çocuklarda Alerjik Rinit

Gebelikte alerjik rinit belirtileri değişebilir. Gebelikte ilaç kullanımı mutlaka hekim önerisiyle yapılmalıdır; tuzlu su ile burun yıkama ve bazı burun içi kortikosteroidler genellikle güvenli kabul edilir. Çocuklarda yaşa uygun ilaçlar ve dozlar kullanılmalıdır; uzun süreli tedavide büyüme düzenli olarak izlenir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve kaşıntı belirtileriniz her yıl aynı mevsimde tekrarlıyorsa, haftalardır devam ediyorsa, uyku kalitenizi, iş veya okul performansınızı etkiliyorsa, eczaneden alınan ilaçlarla düzelmiyorsa ya da öksürük, hırıltılı solunum ve nefes darlığı eşlik ediyorsa bir alerji ve immünoloji, kulak burun boğaz veya göğüs hastalıkları uzmanına başvurun. Burun açıcı spreyleri uzun süredir kullanıyorsanız da hekiminize danışın.

Acil durum: Ciddi nefes darlığı, hırıltılı solunum, boğazda sıkışma hissi, dudak veya dilde şişlik, yaygın kurdeşen, baş dönmesi veya bayılma varsa ya da alerji aşısı uygulaması sonrasında bu belirtiler ortaya çıkarsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Alerjik rinit alerji ve immünoloji, kulak burun boğaz hastalıkları ve göğüs hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. Çocuklarda çocuk alerji ve immünolojisi ve çocuk sağlığı ve hastalıkları, göz belirtilerinde göz hastalıkları, ilk değerlendirmede ise aile hekimliği uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.

Sık Sorulan Sorular

Alerjik rinit nedir?

Alerjik rinit, bağışıklık sisteminin polen, toz akarı gibi zararsız maddelere aşırı tepki vermesi sonucu burun iç zarının iltihaplanmasıdır. Halk arasında saman nezlesi veya bahar alerjisi olarak bilinir. Belirtileri hapşırma, burun akıntısı ve kaşıntıdır.

Alerjik rinit bulaşıcı mıdır?

Hayır, alerjik rinit bulaşıcı değildir. Soğuk algınlığı gibi enfeksiyonlardan farklı olarak, vücudun kendi bağışıklık tepkisi sonucu ortaya çıkar. Bu nedenle kişiler arasında geçiş yapmaz.

Alerjik rinit ve soğuk algınlığı nasıl ayırt edilir?

Soğuk algınlığı genellikle virüs kaynaklıdır ve 7-10 gün sürer. Alerjik rinit ise alerjenle temasta ortaya çıkar, kaşıntı ön plandadır ve uzun sürebilir. Ateş ve boğaz ağrısı gibi belirtiler genellikle alerjik rinitte görülmez.

Alerjik rinit tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen alerjik rinit, sinüzit, orta kulak iltihabı, burun polipleri ve uyku bozukluklarına yol açabilir. Ayrıca astımın kontrolünü zorlaştırabilir. Uygun tedavi ile bu komplikasyonların riski azalır.

Alerjik rinitte hangi bölüm bakar?

Alerjik rinit tanı ve tedavisi için Kulak Burun Boğaz (KBB) hastalıkları uzmanına veya Alerji ve İmmünoloji uzmanına başvurabilirsiniz. Doktorunuz gerekli testleri yaparak uygun tedaviyi planlar.

Alerjik Rinit ile ilgili sorunuz mu var?

Kendi durumunuzu yazın, Alerjik Rinit ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.

Bu konuda kendi sorumu sor →