Burun Polipleri

Burun Polipleri Nedir?

Burun polipleri, burun içi ve sinüslerin (yüz kemiklerinin içindeki hava boşlukları) iç yüzeyini döşeyen mukozadan gelişen, yumuşak, ağrısız, iyi huylu (kanser olmayan) çıkıntılardır. Genellikle gözyaşı damlası veya üzüm salkımı şeklinde, soluk gri-sarımsı renkte ve jöle kıvamındadır. Polipler kronik iltihabın sonucu olarak mukozanın şişmesi ve sarkmasıyla oluşur.

Küçük polipler belirti vermeyebilir. Ancak polipler büyüdükçe veya çoğaldıkça burun tıkanıklığına, koku kaybına, sinüs enfeksiyonlarına ve yaşam kalitesinde belirgin azalmaya yol açabilir. Burun polipleri toplumun yaklaşık %1–4'ünde görülür; erişkinlerde, özellikle 40 yaş sonrasında daha sıktır ve erkeklerde biraz daha fazla görülür. Çocuklarda nadirdir; çocukta burun polibi görülmesi kistik fibrozis açısından araştırma gerektirir.

Burun Poliplerinin Türleri

• Burun polipli kronik rinosinüzit: En sık görülen tiptir. Genellikle iki taraflıdır ve etmoid sinüslerden (göz arasındaki sinüsler) kaynaklanır. Çoğunlukla tip 2 iltihap adı verilen, eozinofil hücrelerinin baskın olduğu bir iltihap tablosu vardır ve astımla sıkça birlikte görülür.
• Antrokoanal polip: Genellikle tek taraflıdır; çene sinüsünden (maksiller sinüs) kaynaklanır ve burnun arka kısmına doğru uzanır. Çocuk ve gençlerde daha sık görülür.

Önemli: Tek taraflı polip veya kitle, özellikle kanama ile birlikteyse, iyi huylu polip dışındaki tümörler açısından mutlaka değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Burun poliplerinin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; ancak burun ve sinüs mukozasında uzun süren iltihap temel rol oynar. Polip gelişimiyle ilişkili durumlar şunlardır:

• Astım: Burun polipi olan hastaların önemli bir kısmında astım bulunur.
• Aspirin ve ağrı kesici hassasiyeti (AERD/Samter triadı): Astım, burun polipleri ve aspirin veya diğer iltihap giderici ağrı kesicilere karşı hassasiyetin bir arada bulunmasıdır. Bu hastalarda polipler daha yaygın ve tekrarlayıcıdır.
• Kronik sinüzit
• Alerjik fungal sinüzit: Ortamdaki mantarlara karşı gelişen alerjik reaksiyon.
• Kistik fibrozis: Çocuklarda burun polipinin en önemli nedenlerinden biridir.
• Primer siliyer diskinezi
• Eozinofilik granülomatöz polianjiit (Churg-Strauss sendromu)
• Genetik yatkınlık ve aile öyküsü
• D vitamini eksikliği ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Alerjik rinitin tek başına polip nedeni olup olmadığı tartışmalıdır; ancak sık birlikte görülürler.

Belirtileri Nelerdir?

• Burun tıkanıklığı: Genellikle iki taraflı, sürekli ve giderek artan tıkanıklık; ağızdan nefes alma.
• Koku alma duyusunda azalma veya kayıp: Burun poliplerinin en tipik belirtilerinden biridir; buna bağlı olarak tat alma duyusu da azalır.
• Burun akıntısı: Burundan veya geniz arkasından akıntı (geniz akıntısı).
• Yüzde dolgunluk veya baskı hissi
• Horlama ve uyku kalitesinde bozulma; bazı hastalarda uyku apnesine katkı.
• Sık tekrarlayan sinüs enfeksiyonları
• Baş ağrısı
• Genizden konuşma
• Burun kanaması: İyi huylu poliplerde nadirdir; varlığında başka nedenler araştırılmalıdır.
• İleri olgularda: Burun kökünde genişleme, göz çevresinde şişlik.

Belirtiler soğuk algınlığına benzeyebilir; ancak burun polipinde belirtiler haftalarca ve aylarca sürer.

Komplikasyonlar

• Tekrarlayan akut sinüzit atakları
• Astım belirtilerinde kötüleşme
• Uyku apnesi ve uyku kalitesinde bozulma
• Kalıcı koku kaybı
• Nadiren sinüs enfeksiyonunun göz çevresine veya beyin zarlarına yayılması (orbital selülit, menenjit)
• Sinüslerde mukosel (sıvı dolu kese) oluşumu

Tanı Nasıl Konur?

• Kulak burun boğaz muayenesi: Büyük polipler burun deliğine ışık tutularak görülebilir.
• Nazal endoskopi: İnce kameralı bir cihazla burun içi ve sinüs ağızları ayrıntılı olarak incelenir; poliplerin büyüklüğü derecelendirilir. Muayenehanede, lokal uyuşturucu sprey ile kolayca yapılır.
• Sinüs tomografisi: Poliplerin yaygınlığını, sinüslerin durumunu ve ameliyat planlamasını değerlendirmek için yapılır.
• MR: Tümör şüphesi veya göz ve beyin bölgesine yayılım şüphesinde.
• Biyopsi: Tek taraflı veya şüpheli görünümlü kitlelerde.
• Alerji testleri: Deri testleri veya kan testleriyle alerjik yatkınlık araştırılır.
• Kan testleri: Kandaki eozinofil sayısı ve IgE düzeyi; tip 2 iltihabın değerlendirilmesi ve biyolojik tedavi planlaması için önemlidir.
• Solunum fonksiyon testleri: Eşlik eden astımın değerlendirilmesi için.
• Koku testleri: Koku kaybının derecesini ölçmek için.
• Çocuklarda ter testi: Kistik fibrozis şüphesinde.

Tedavi Seçenekleri

Tedavinin amacı polipleri küçültmek veya ortadan kaldırmak, burun solunumunu ve koku alma duyusunu düzeltmek, sinüs enfeksiyonlarını önlemek ve tekrarlamayı azaltmaktır. Burun polipleri kronik bir hastalık olduğundan uzun süreli tedavi ve takip gerekir.

İlaç Tedavisi

• Burun içi kortikosteroid spreyleri: Tedavinin temelidir. Polipleri küçültür, iltihabı azaltır ve ameliyat sonrası tekrarlamayı önler. Düzenli ve uzun süreli kullanılmalıdır; etkisi birkaç haftada ortaya çıkar. Doğru teknikle uygulanması (başı hafif öne eğerek, spreyi burnun dış duvarına doğru yönlendirerek) etkinliği artırır. Burun içi kortikosteroid yıkama solüsyonları da kullanılabilir.
• Ağızdan kortikosteroid tedavisi: Ağır belirtilerde kısa süreli kullanılır; polipleri hızla küçültür. Ancak yan etkileri nedeniyle uzun süreli veya sık kullanımı önerilmez.
• Tuzlu su (serum fizyolojik) ile burun yıkama: Mukusu ve tahriş edicileri temizler, diğer tedavilerin etkinliğini artırır.
• Antibiyotikler: Yalnızca eşlik eden bakteriyel sinüs enfeksiyonunda kullanılır.
• Lökotrien antagonistleri ve antihistaminikler: Özellikle astım ve alerjisi olan hastalarda destek amacıyla.
• Biyolojik ilaçlar: Ağır, ameliyata rağmen tekrarlayan veya ameliyat olamayan, tip 2 iltihabı olan hastalarda dupilumab, omalizumab ve mepolizumab gibi enjeksiyonla uygulanan biyolojik ilaçlar polipleri küçültür, koku alma duyusunu iyileştirir ve astım kontrolüne de katkı sağlar.
• Aspirin desensitizasyonu: Aspirin hassasiyeti olan seçilmiş hastalarda, hastane ortamında kontrollü olarak aspirine alıştırma yapılarak polip tekrarı azaltılabilir.

Cerrahi Tedavi

İlaç tedavisine yeterli yanıt alınamayan hastalarda endoskopik sinüs cerrahisi uygulanır. Ameliyat, yüzde kesi yapılmadan, burun deliklerinden girilerek kamera yardımıyla yapılır. Polipler temizlenir ve sinüs ağızları genişletilerek havalanma ve drenaj sağlanır. Ayrıca bu sayede burun spreyleri ve yıkama solüsyonları sinüslere daha iyi ulaşır.

• Ameliyat genellikle genel anestezi altında yapılır ve çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur.
• Ameliyat sonrası burun yıkama, sprey kullanımı ve kontrol muayeneleri çok önemlidir.
• Burun polipleri ameliyattan sonra tekrarlayabilir; tekrarlama riski astım ve aspirin hassasiyeti olan hastalarda daha yüksektir. Ameliyat sonrası düzenli ilaç tedavisi tekrarlamayı azaltır.
• Burun kemiği eğriliği (septum deviasyonu) eşlik ediyorsa aynı ameliyatta düzeltilebilir.

Günlük Yaşamda Öneriler

• Burun spreylerinizi belirtileriniz azalsa bile hekiminizin önerdiği şekilde düzenli kullanın.
• Düzenli burun yıkaması yapın.
• Sigara içmeyin; sigara dumanından, tozdan ve kimyasal buharlardan uzak durun.
• Alerjiniz varsa alerjenlerden kaçının ve alerji tedavinizi düzenli sürdürün.
• Astımınızı kontrol altında tutun.
• Aspirin veya ağrı kesici hassasiyetiniz varsa bu ilaçlardan kaçının ve tüm hekimlerinize bildirin.
• Ev ortamında nemi dengeli tutun; çok kuru hava burun mukozasını tahriş eder.
• Elinizi sık yıkayarak üst solunum yolu enfeksiyonlarından korunun.
• Koku kaybı nedeniyle gaz kaçağı ve bozuk yiyecekleri fark edemeyebileceğiniz için evinizde gaz ve duman dedektörü bulundurun.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

10 günden uzun süren burun tıkanıklığı, koku ve tat alma duyusunda azalma, sürekli burun veya geniz akıntısı, yüzde baskı hissi, sık tekrarlayan sinüzit atakları ya da horlama varsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Astımınız varsa ve burun belirtileriniz artıyorsa ya da ameliyat sonrası belirtileriniz yeniden başladıysa hekiminizle görüşün. Tek taraflı burun tıkanıklığı ve burun kanaması mutlaka değerlendirilmelidir.

Acil durum: Göz çevresinde şişlik, kızarıklık ve ağrı, çift görme veya görme kaybı, gözün hareketlerinde kısıtlılık, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, yüksek ateş, bilinç bulanıklığı ya da ani ve ciddi nefes darlığı (özellikle astım hastalarında) varsa beklemeden acil servise başvurun.

Burun polipleri kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Eşlik eden astım ve alerjiler için göğüs hastalıkları ve alerji ve immünoloji uzmanları, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları ve çocuk göğüs hastalıkları uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.