İşitme Kaybı

İşitme Kaybı Nedir?

İşitme kaybı, bir veya her iki kulakta sesleri duyma yeteneğinin kısmen veya tamamen azalmasıdır. Hafif düzeyde konuşmaları anlamakta zorlanmaktan, hiç ses duyamamaya kadar farklı derecelerde olabilir. İşitme kaybı doğuştan olabileceği gibi, hayatın herhangi bir döneminde sonradan da gelişebilir; aniden ortaya çıkabilir veya yıllar içinde yavaş yavaş ilerleyebilir.

İşitme kaybı dünyada en yaygın duyu bozukluğudur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun önemli bir kısmında işitme kaybı bulunmakta ve bu sayının önümüzdeki yıllarda artması beklenmektedir. Sıklığı yaşla birlikte belirgin şekilde artar; 65 yaş üzerindeki kişilerin önemli bir kısmında yaşa bağlı işitme kaybı görülür. İşitme kaybı yalnızca duymayı değil; iletişimi, iş ve okul başarısını, sosyal ilişkileri ve ruh sağlığını da etkiler. Çocuklarda dil ve konuşma gelişimini engelleyebilir; yaşlılarda ise yalnızlık, depresyon ve bilişsel gerileme (demans) riskini artırabilir. Neyse ki işitme kaybının birçok türü tedavi edilebilir veya işitme cihazları ve implantlarla etkili şekilde rehabilite edilebilir.

Kulak Nasıl Duyar?

Ses dalgaları dış kulak yolundan geçerek kulak zarını titreştirir. Bu titreşim orta kulaktaki üç küçük kemikçik (çekiç, örs ve üzengi) aracılığıyla iç kulağa (koklea) iletilir. Kokleadaki sıvı hareket eder ve tüy hücreleri bu hareketi elektriksel sinyallere dönüştürür. İşitme siniri bu sinyalleri beyne taşır ve beyin bunları ses olarak algılar. Bu yolun herhangi bir noktasındaki sorun işitme kaybına yol açabilir.

İşitme Kaybı Türleri

• İletim tipi işitme kaybı: Sesin dış kulak veya orta kulaktan iç kulağa iletilmesinde sorun vardır. Kulak kiri tıkacı, orta kulakta sıvı veya iltihap, kulak zarı delinmesi, otoskleroz ve kemikçik sorunları neden olabilir. Çoğu zaman ilaçla veya cerrahiyle tedavi edilebilir.
• Sensörinöral (sinirsel) işitme kaybı: İç kulaktaki tüy hücrelerinde veya işitme sinirinde hasar vardır. Yaşlanma, gürültü, genetik nedenler, bazı ilaçlar ve enfeksiyonlar neden olabilir. Genellikle kalıcıdır; işitme cihazı veya koklear implant ile rehabilite edilir.
• Mikst (karma) tip işitme kaybı: İletim ve sinirsel tip işitme kaybının birlikte bulunmasıdır.
• Merkezi işitme kaybı: Beyindeki işitme merkezlerinde veya yollarında sorun olması; nadirdir.

İşitme Kaybının Dereceleri

• Hafif: Fısıltı ve sessiz konuşmaları duymakta güçlük, özellikle gürültülü ortamlarda.
• Orta: Normal konuşmaları duymakta güçlük.
• İleri: Yalnızca yüksek sesle yapılan konuşmaları duyabilme.
• Çok ileri: Çok yüksek sesleri bile zorlukla duyma veya hiç duyamama.

Nedenleri

Doğuştan (Konjenital) Nedenler

• Genetik nedenler: Doğuştan işitme kaybının yaklaşık yarısından genetik faktörler sorumludur. Akraba evlilikleri riski artırır.
• Gebelikte geçirilen enfeksiyonlar: Kızamıkçık, sitomegalovirüs (CMV), toksoplazma, sifiliz
• Prematürelik ve düşük doğum ağırlığı
• Doğum sırasında oksijensizlik
• Yenidoğan döneminde ağır sarılık
• Gebelikte bazı ilaçların kullanımı

Sonradan Gelişen (Edinsel) Nedenler

• Yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi): İleri yaşta en sık nedendir; genellikle her iki kulakta, yavaş yavaş ilerler ve önce tiz sesleri etkiler.
• Gürültüye bağlı işitme kaybı: Uzun süre yüksek gürültüye maruz kalma (fabrika, şantiye, müzik, kulaklıkla yüksek sesle müzik dinleme) veya patlama, silah sesi gibi ani çok yüksek sesler.
• Kulak kiri tıkacı
• Orta kulak iltihabı ve orta kulakta sıvı birikmesi: Özellikle çocuklarda en sık geçici işitme kaybı nedenidir.
• Kulak zarı delinmesi
• Kronik orta kulak hastalıkları ve kolesteatom
• Otoskleroz
• Kulağa zarar veren (ototoksik) ilaçlar: Bazı antibiyotikler (aminoglikozitler), bazı kemoterapi ilaçları (sisplatin), yüksek doz aspirin, bazı idrar söktürücüler.
• Enfeksiyonlar: Menenjit, kabakulak, kızamık.
• Ani işitme kaybı: Saatler veya birkaç gün içinde gelişen, genellikle tek kulakta olan sinirsel işitme kaybı; acil tedavi gerektirir.
• Meniere hastalığı: Baş dönmesi atakları, kulak çınlaması ve dalgalanan işitme kaybı.
• İşitme sinirinin iyi huylu tümörü (akustik nörinom): Tek taraflı ilerleyici işitme kaybı ve çınlama.
• Kafa travması
• Otoimmün iç kulak hastalığı

Belirtileri Nelerdir?

Yetişkinlerde

• Konuşmaları, özellikle gürültülü ortamlarda anlamakta zorlanma
• Kişilerden sık sık söylediklerini tekrar etmelerini isteme
• Televizyon ve radyonun sesini başkalarına göre daha fazla açma
• Telefonda konuşmakta zorlanma
• Kadın ve çocuk seslerini anlamakta güçlük (tiz sesler)
• İnsanların mırıldandığını hissetme
• Kulak çınlaması (tinnitus)
• Kulakta dolgunluk veya tıkanıklık hissi
• Sosyal ortamlardan kaçınma, yorgunluk

Bebek ve Çocuklarda

• Bebeğin ani yüksek seslere irkilme tepkisi vermemesi
• 3–4 aylıkken ses gelen yöne başını çevirmemesi
• 6 aylıkken agulama ve ses çıkarmanın azalması
• 1 yaşında basit kelimeleri söylememesi, ismine tepki vermemesi
• Konuşma ve dil gelişiminde gecikme
• Okulda dikkat sorunları ve başarısızlık
• Televizyonu çok yüksek sesle izleme veya ekrana çok yakın oturma

Tanı Nasıl Konur?

• Kulak burun boğaz muayenesi: Dış kulak yolu ve kulak zarı incelenir; kulak kiri, iltihap, sıvı veya delik varlığı değerlendirilir.
• Odyometri (işitme testi): Ses geçirmez bir kabinde, kulaklıkla farklı frekanslarda ve şiddetlerde sesler verilerek işitme eşikleri belirlenir. İşitme kaybının türü ve derecesi ortaya konur. Konuşmayı anlama testleri de yapılır.
• Timpanometri: Orta kulak basıncını ve kulak zarı hareketliliğini ölçer; özellikle orta kulakta sıvı varlığını gösterir.
• Otoakustik emisyon (OAE) testi: İç kulaktaki tüy hücrelerinin işlevini değerlendirir; yenidoğan işitme taramasında kullanılır.
• İşitsel beyin sapı cevabı (ABR/BERA) testi: İşitme sinirinin ve beyin sapının işlevini ölçer; bebeklerde ve test yapılamayan kişilerde işitme düzeyinin belirlenmesinde kullanılır.
• Görüntüleme: Tek taraflı veya asimetrik işitme kaybında işitme sinirini değerlendirmek için MR; orta ve iç kulak yapılarını değerlendirmek için temporal kemik tomografisi.
• Genetik testler: Doğuştan işitme kaybında.

Yenidoğan İşitme Taraması

Türkiye'de Ulusal Yenidoğan İşitme Tarama Programı kapsamında tüm bebeklere doğumdan sonra işitme taraması yapılmaktadır. Taramayı geçemeyen bebekler ayrıntılı tetkiklere yönlendirilir. İşitme kaybının ilk 3 ay içinde tanınması ve ilk 6 ay içinde rehabilitasyona başlanması, çocuğun dil ve konuşma gelişimi için hayati önem taşır.

Tedavi Seçenekleri

Nedene Yönelik Tedavi

• Kulak kiri tıkacı: Hekim tarafından temizlenir.
• Orta kulak iltihabı: Gerekirse antibiyotik tedavisi.
• Orta kulakta kalıcı sıvı birikmesi: Çocuklarda kulak zarına ventilasyon tüpü takılması.
• Kulak zarı delinmesi: Timpanoplasti ameliyatıyla onarım.
• Otoskleroz: Stapedotomi ameliyatı.
• Kolesteatom ve kronik orta kulak hastalıkları: Cerrahi tedavi.
• Ani işitme kaybı: Kortikosteroid tedavisi; ilk günlerde başlanması başarıyı artırır. Gerektiğinde kulak içine steroid enjeksiyonu yapılabilir.
• Akustik nörinom: Takip, radyocerrahi veya cerrahi.

İşitme Cihazları

Kalıcı sinirsel işitme kaybında en sık kullanılan tedavi yöntemidir. İşitme cihazları sesleri yükselterek kişinin daha iyi duymasını sağlar. Günümüzde kulak arkası, kulak içi ve kanal içi gibi farklı modellerde, dijital ve kişiye göre ayarlanabilen cihazlar bulunmaktadır. Cihazın odyolog tarafından kişinin işitme kaybına göre ayarlanması ve kişinin alışma sürecinde düzenli kontrollere gitmesi önemlidir. İşitme kaybı her iki kulaktaysa genellikle her iki kulağa cihaz önerilir.

İmplante Edilebilen İşitme Cihazları

• Koklear implant: İşitme cihazından yeterli fayda görmeyen ileri ve çok ileri derecede sinirsel işitme kaybı olan çocuk ve yetişkinlerde uygulanır. İç kulağa yerleştirilen elektrotlar işitme sinirini doğrudan uyararak ses algısı sağlar. Doğuştan işitme kaybı olan çocuklarda erken yaşta (genellikle 1 yaş civarında) yapılması dil gelişimi açısından çok önemlidir. Ameliyat sonrası düzenli işitsel rehabilitasyon gereklidir.
• Kemik yolu implantları: Dış veya orta kulak sorunları nedeniyle klasik işitme cihazı kullanamayanlarda.
• Orta kulak implantları: Seçilmiş hastalarda.

İşitsel Rehabilitasyon ve Destek

• İşitsel ve dil-konuşma terapisi
• Dudak okuma eğitimi
• İşaret dili
• Yardımcı dinleme cihazları (televizyon ve telefon için güçlendiriciler, FM sistemleri)
• Işıklı veya titreşimli uyarı cihazları (kapı zili, alarm)

Korunma Yolları

• Gürültülü ortamlarda kulak tıkacı veya kulaklık şeklindeki koruyucular kullanın.
• Kulaklıkla müzik dinlerken sesi en yüksek seviyenin %60'ının altında tutun ve günlük dinleme süresini sınırlayın (60/60 kuralı: en fazla %60 ses, en fazla 60 dakika).
• Konser, düğün gibi yüksek sesli ortamlarda hoparlörlerden uzak durun ve molalar verin.
• Kulağınıza kulak çubuğu veya başka cisimler sokmayın.
• Kulak enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirin.
• Kulağa zarar verebilecek ilaçları yalnızca hekim önerisiyle kullanın.
• Çocukluk çağı aşılarını (kızamık, kızamıkçık, kabakulak, menenjit aşıları) eksiksiz yaptırın.
• Gebelikte düzenli kontrollere gidin ve enfeksiyonlardan korunun.
• Akraba evliliğinden kaçının.
• Gürültülü işlerde çalışıyorsanız düzenli işitme testi yaptırın.
• 50 yaşından sonra düzenli işitme kontrolü yaptırın.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Konuşmaları anlamakta zorlanıyorsanız, televizyonun sesini sürekli yükseltiyorsanız, kulak çınlaması, kulakta dolgunluk hissi veya tek kulakta işitme azalması varsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Bebeğiniz seslere tepki vermiyorsa, konuşma gelişimi gecikiyorsa ya da yenidoğan işitme taramasını geçemediyse vakit kaybetmeden değerlendirme yaptırın.

Acil durum: Saatler veya birkaç gün içinde aniden gelişen işitme kaybı (ani işitme kaybı) acil bir durumdur; ilk 72 saat içinde başlanan tedavi işitmenin geri kazanılma şansını artırır. Ani işitme kaybıyla birlikte şiddetli baş dönmesi, kusma, yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kafa travması sonrası işitme kaybı veya kulaktan kan ya da sıvı gelmesi varsa beklemeden acil servise başvurun.

İşitme kaybı kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilir ve tedavi edilir. İşitme testleri, işitme cihazı ve koklear implant ayarlarında odyoloji uzmanları, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, dil ve konuşma rehabilitasyonunda dil ve konuşma terapistleri, genetik nedenlerde tıbbi genetik, merkezi nedenlerde nöroloji uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.