Orta Kulak İltihabı
Orta kulak iltihabı (otitis media), kulak zarının arkasındaki orta kulak boşluğunun, çoğunlukla üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası iltihaplanmasıdır. Özellikle çocuklarda çok sıktır (östaki borusu kısa ve yatay). Kulak ağrısı, ateş, işitme azlığı ve bebeklerde huzursuzluk-kulağını çekiştirme tipiktir. Tanı otoskopla konur. Her olgu antibiyotik gerektirmez; hafif olgular izlenebilir, şiddetli/bebek olgularda antibiyotik verilir. Uzun süren sıvıda kulak tüpü/geniz eti ameliyatı gündeme gelebilir.
Orta Kulak İltihabı Nedir?
Orta kulak iltihabı (otitis media), kulak zarının hemen arkasında bulunan, içinde küçük işitme kemikçiklerinin yer aldığı hava dolu boşluğun (orta kulak) iltihaplanmasıdır. Orta kulak, östaki borusu adı verilen ince bir kanalla genizle bağlantılıdır. Bu boru, orta kulağın havalanmasını ve içindeki sıvının boşalmasını sağlar. Soğuk algınlığı, grip veya alerji gibi durumlarda östaki borusu şişip tıkandığında orta kulakta sıvı birikir; bu sıvıda bakteri veya virüsler çoğalarak iltihaba yol açar.
Orta kulak iltihabı, çocukluk çağının en sık görülen enfeksiyonlarından biridir ve çocukların doktora başvurma nedenlerinin başında gelir. Çocukların büyük çoğunluğu 3 yaşına kadar en az bir kez orta kulak iltihabı geçirir. En sık 6 ay ile 2 yaş arasında görülür. Çocuklarda östaki borusu daha kısa, daha yatay ve daha dar olduğu ve geniz eti dokusu daha büyük olduğu için orta kulak iltihabına daha yatkındırlar. Yetişkinlerde de görülebilir; ancak daha seyrektir.
Orta kulak iltihaplarının çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden veya uygun tedaviyle iyileşir. Ancak tekrarlayan veya uzun süren iltihaplar işitme kaybına ve çocuklarda konuşma gelişiminde gecikmeye yol açabilir.
Orta Kulak İltihabı Türleri
- Akut otitis media: Ani başlayan, ağrı ve ateşle seyreden orta kulak enfeksiyonudur. Kulak zarı kızarık ve dışa doğru şişkindir.
- Seröz otitis media (efüzyonlu otitis media): Orta kulakta enfeksiyon belirtileri olmadan sıvı birikmesidir. Genellikle ağrı ve ateş yoktur; tek belirti işitme azlığı olabilir. Çoğu zaman akut iltihabın ardından veya alerji ve geniz eti büyümesine bağlı gelişir. Sıvı haftalarca, bazen aylarca kalabilir.
- Tekrarlayan akut otitis media: 6 ay içinde 3 veya 1 yıl içinde 4 ve daha fazla akut otitis media atağı.
- Kronik süpüratif otitis media: Kulak zarında delik bulunması ve kulaktan 6 haftadan uzun süren veya tekrarlayan akıntı ile seyreden kronik iltihap.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
- Üst solunum yolu enfeksiyonları: Soğuk algınlığı ve grip en sık tetikleyicidir.
- Yaş: 6 ay–2 yaş arası çocuklar.
- Kreşe veya yuvaya gitmek: Enfeksiyonlarla daha sık karşılaşma.
- Sigara dumanına maruz kalmak: Pasif içicilik riski belirgin şekilde artırır.
- Biberonla yatarak beslenme: Sütün östaki borusuna kaçmasını kolaylaştırır.
- Emzik kullanımı
- Anne sütü almamış olmak: Anne sütü koruyucu etki sağlar.
- Geniz eti büyümesi
- Alerjik nezle
- Yarık damak ve Down sendromu: Östaki borusunun işlev bozukluğu nedeniyle.
- Aile öyküsü
- Sonbahar ve kış ayları
Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda
- Kulak ağrısı; küçük çocuklarda kulağını çekiştirme, ovuşturma
- Huzursuzluk, sebepsiz ağlama, özellikle yatınca artan ağlama
- Uyku bozukluğu
- Ateş
- Beslenmeyi reddetme (emmek ve yutmak ağrıyı artırabilir)
- Kulaktan akıntı (kulak zarı delindiyse; akıntı başlayınca ağrı genellikle azalır)
- Seslere tepkide azalma, işitme azlığı
- Kusma ve ishal (bazen)
- Denge bozukluğu
Yetişkinlerde
- Kulak ağrısı ve kulakta dolgunluk hissi
- İşitme azlığı
- Kulakta çınlama
- Kulaktan akıntı
- Ateş (çocuklara göre daha az)
Tanı Nasıl Konur?
- Otoskopik muayene: Hekim ışıklı bir aletle kulak zarını inceler. Akut otitis mediada kulak zarı kızarık, şişkin ve hareketsizdir; seröz otitte zarın arkasında sıvı veya hava kabarcıkları görülebilir.
- Pnömatik otoskopi: Kulak zarının hareketliliğini değerlendirir.
- Timpanometri: Orta kulaktaki sıvıyı ve kulak zarının hareketliliğini ölçen ağrısız bir testtir.
- İşitme testleri: Uzun süren sıvı birikimi veya tekrarlayan iltihaplarda işitmenin değerlendirilmesi için.
- Kulak akıntısı kültürü: Tedaviye yanıt vermeyen veya kronik akıntılı durumlarda.
Tedavi Seçenekleri
Ağrı ve Ateşin Kontrolü
Tüm hastalarda öncelikle ağrı kontrol altına alınmalıdır. Parasetamol veya ibuprofen yaşa ve kiloya uygun dozda hekim önerisiyle kullanılabilir. Çocuklarda aspirin kullanılmamalıdır. Kulağa sıcak uygulama da rahatlama sağlayabilir.
Bekle-Gör Yaklaşımı
Akut orta kulak iltihaplarının önemli bir kısmı 2–3 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Bu nedenle 2 yaşından büyük, genel durumu iyi, hafif belirtileri olan ve tek taraflı iltihabı olan çocuklarda hekim, 48–72 saat ağrı kesici ile izlemeyi önerebilir. Bu sürede düzelme olmazsa antibiyotik başlanır.
Antibiyotik Tedavisi
6 aydan küçük bebeklerde, iki taraflı iltihabı olan 2 yaşından küçük çocuklarda, kulak akıntısı olanlarda, yüksek ateş ve şiddetli ağrısı olanlarda ve bekle-gör sürecinde düzelmeyenlerde antibiyotik başlanır. En sık amoksisilin kullanılır. Antibiyotik, belirtiler geçse bile hekimin önerdiği süre boyunca eksiksiz kullanılmalıdır.
Seröz Otitis Media
Orta kulaktaki sıvı çoğu zaman 3 ay içinde kendiliğinden kaybolur; bu süre boyunca düzenli izlem ve işitme takibi yapılır. Antibiyotik, burun spreyi veya antihistaminiklerin bu durumda belirgin faydası yoktur.
Kulak Tüpü (Ventilasyon Tüpü)
Tekrarlayan akut orta kulak iltihabı olan veya 3 aydan uzun süren sıvı birikimine bağlı işitme kaybı ve konuşma gecikmesi bulunan çocuklarda, kısa bir ameliyatla kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilir. Tüp orta kulağı havalandırır ve sıvının birikmesini önler. Tüpler genellikle 6–18 ay içinde kendiliğinden düşer. Geniz eti büyümesi eşlik ediyorsa aynı seansta geniz eti de alınabilir.
Olası Komplikasyonlar
- İşitme kaybı: Genellikle geçicidir; uzun süren sıvı birikimi veya kronik iltihapta kalıcı olabilir.
- Konuşma ve dil gelişiminde gecikme
- Kulak zarında delinme
- Mastoidit: Kulak arkasındaki kemiğin iltihabı; kulak arkasında kızarıklık, şişlik ve kulak kepçesinin öne itilmesi ile seyreder; acil tedavi gerektirir.
- Kolesteatom: Kronik iltihaplarda orta kulakta deri benzeri dokunun büyümesi.
- Nadir ciddi komplikasyonlar: Menenjit, beyin apsesi, yüz felci.
Kulak Tüpü Takılan Çocuklarda Dikkat Edilecekler
- Tüp takıldıktan sonra çocukların çoğu banyo ve yüzme yapabilir; ancak göl ve nehir gibi kirli sularda veya derin dalışlarda kulak tıkacı kullanılması önerilebilir. Bu konuda hekiminize danışın.
- Tüp takılıyken kulaktan akıntı olursa, bu genellikle orta kulak iltihabının belirtisidir; hekim çoğunlukla antibiyotikli kulak damlası önerir.
- Tüplerin yerinde olup olmadığını ve kulak zarının durumunu değerlendirmek için kontrol muayenelerine düzenli gidin.
- Tüp düştükten sonra kulak zarındaki delik genellikle kendiliğinden kapanır.
Orta Kulak İltihabı Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar
- "Kulağa yağ, süt veya ilaçsız damla damlatmak iyi gelir": Kulak zarı delik olabilir; hekime danışmadan kulağa hiçbir şey damlatılmamalıdır.
- "Her kulak ağrısında antibiyotik gerekir": Pek çok orta kulak iltihabı kendiliğinden düzelir; antibiyotik kararı hekim tarafından verilmelidir.
- "Kulağa su kaçması orta kulak iltihabı yapar": Kulak zarı sağlamsa banyo suyu orta kulağa ulaşmaz; orta kulak iltihabı genellikle burun ve genizden kaynaklanır.
Korunma Yolları
- Bebeğinizi mümkünse en az 6 ay yalnızca anne sütüyle besleyin.
- Bebeğinizi yatarak biberonla beslemeyin; beslenme sırasında başı yüksekte olsun.
- Çocuğunuzu sigara dumanından uzak tutun.
- Ellerinizi sık yıkayın; hasta kişilerle yakın temastan kaçının.
- Zatürre (pnömokok) ve grip aşıları dahil aşı takvimini eksiksiz uygulayın.
- Emzik kullanımını 6 aydan sonra azaltın.
- Burun tıkanıklığında çocuğun burnunu serum fizyolojik ile temizleyin; alerjik nezle varsa tedavi ettirin.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Çocuğunuzda kulak ağrısı, kulağını çekiştirme, ateş, huzursuzluk veya kulaktan akıntı varsa, belirtiler 48–72 saatte düzelmiyorsa, işitme azlığından şüpheleniyorsanız ya da kulak iltihapları sık tekrarlıyorsa hekime başvurun.
Acil durum: Kulak arkasında kızarıklık, şişlik ve ağrı, kulak kepçesinin öne doğru itilmesi, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, yüzde kayma, aşırı uyku hali, bilinç bulanıklığı, yüksek ve düşmeyen ateş veya şiddetli baş dönmesi varsa beklemeden acil servise başvurun. 3 aydan küçük bebeklerde ateş her zaman acildir.
Orta kulak iltihabı çocuk sağlığı ve hastalıkları, aile hekimliği ve kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tedavi edilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Sık Sorulan Sorular
Orta kulak iltihabı her zaman antibiyotik gerektirir mi?
Hayır. Birçok orta kulak iltihabı, özellikle hafif olgular, birkaç günde kendiliğinden düzelebilir; bu nedenle hekim kısa bir 'izle-bekle' süreci önerebilir. Ancak şiddetli enfeksiyon, yüksek ateş, çok küçük bebekler ve iyileşmeyen durumlarda antibiyotik gerekir. Karar hekime aittir; başlanan antibiyotik önerilen süre boyunca kullanılmalıdır.
Orta kulak iltihabı neden çocuklarda daha sık?
Çocuklarda orta kulağı genize bağlayan östaki borusu daha kısa ve yataydır; bu, üst solunum yolu enfeksiyonlarında mikropların ve sıvının orta kulağa daha kolay geçmesine yol açar. Ayrıca geniz eti büyüklüğü, kreş ortamı ve pasif sigara dumanı çocuklarda sıklığı artırır.
Kulaktan akıntı gelmesi tehlikeli mi?
Kulaktan akıntı, çoğu zaman kulak zarının basınç nedeniyle delinip iltihabın boşaldığını gösterir; genellikle ağrı bu sırada azalır ve delik çoğunlukla kendiliğinden kapanır. Yine de akıntı mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir. Zar delikken kulağa damla/su kaçırmaktan kaçınılmalı ve hekim önerisine uyulmalıdır.
Orta kulakta sıvı (efüzyon) işitmeyi kalıcı etkiler mi?
Çoğu efüzyonlu orta kulak zamanla düzelir. Ancak sıvı uzun süre kalır ve işitmeyi belirgin etkilerse, özellikle konuşma gelişimi dönemindeki çocuklarda, hekim kulak tüpü (ventilasyon tüpü) ve gerekirse geniz eti ameliyatı önerebilir. Uygun takip ve tedaviyle kalıcı işitme sorunu genellikle önlenir.
Hangi doktora gitmeliyim?
Kulak ağrısı, akıntı ve işitme şikâyetleri için kulak burun boğaz (KBB) uzmanına başvurabilirsiniz. Bebek ve çocuklarda ateş, huzursuzluk ve kulağını çekiştirme gibi belirtilerde gecikmeden değerlendirme alın; kulak arkasında şişlik-kızarıklık veya boyun sertliği gibi belirtilerde ise acile başvurun.
Kendi durumunuzu yazın, Orta Kulak İltihabı ile ilgilenen uzman doktorlara ücretsiz iletelim; yanıtı e-postanıza gelsin.
Bu konuda kendi sorumu sor →