Kulak Zarı Delinmesi

Kulak Zarı Delinmesi Nedir?

Kulak zarı delinmesi (timpanik membran perforasyonu), dış kulak yolunu orta kulaktan ayıran ince zarda bir yırtık veya delik oluşmasıdır. Kulak zarı yaklaşık 9–10 mm çapında, 0,1 mm kalınlığında, yarı saydam bir zardır. Ses dalgaları kulak zarını titreştirir; bu titreşim orta kulaktaki küçük kemikçikler aracılığıyla iç kulağa iletilir ve beyne ulaşan sinir sinyallerine dönüştürülür. Kulak zarı aynı zamanda orta kulağı mikroplara, suya ve yabancı cisimlere karşı korur.

Kulak zarı delindiğinde işitme azalabilir ve orta kulak enfeksiyonlara açık hale gelir. Neyse ki kulak zarındaki küçük deliklerin büyük çoğunluğu herhangi bir tedaviye gerek kalmadan birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileşir. İyileşmeyen veya büyük delikler ise cerrahi olarak onarılabilir.

Nedenleri

Orta Kulak Enfeksiyonu (Akut Otitis Media)

Özellikle çocuklarda en sık nedendir. Orta kulakta biriken iltihaplı sıvının basıncı kulak zarını zorlayarak deler. Delinmeyle birlikte kulaktan iltihaplı akıntı gelir ve basınç azaldığı için ağrı genellikle aniden hafifler.

Travma

• Kulak çubuğu, kürdan, toka, kalem gibi cisimlerin kulağa sokulması: Sık görülen bir nedendir.
• Kulağa tokat atılması veya darbe: Dış kulak yolundaki havanın ani sıkışması zarı yırtar.
• Kafa travmaları: Şakak kemiği kırıkları kulak zarı delinmesine ve iç kulak hasarına yol açabilir.
• Su sporları: Suya yüksekten atlama, su kayağı, dalgaya kulağın çarpması.
• Yabancı cisimler
• Kulak yıkama sırasında yanlış uygulama
• Kaynak kıvılcımları gibi termal ve kimyasal yaralanmalar

Basınç Değişiklikleri (Barotravma)

Uçak iniş-kalkışlarında, dalışta veya yüksek irtifada dış ortam basıncı ile orta kulak basıncı arasındaki ani fark kulak zarını zorlayabilir. Özellikle nezle veya alerji nedeniyle östaki borusu tıkalı olduğunda risk artar.

Akustik Travma

Patlama, silah sesi, havai fişek gibi çok yüksek ve ani seslerle oluşan basınç dalgası kulak zarını yırtabilir. Bu durumda iç kulak hasarı da eşlik edebilir.

Kronik Orta Kulak Hastalıkları

Uzun süreli orta kulak iltihabı, östaki borusu işlev bozukluğu ve kolesteatom kalıcı kulak zarı deliklerine yol açabilir.

Ventilasyon Tüpü Sonrası

Çocuklarda orta kulak sıvısı için takılan ventilasyon tüplerinin düşmesinden sonra nadiren kulak zarında kalıcı delik kalabilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Kulak ağrısı: Travmaya bağlı delinmede ani ve keskin ağrı; enfeksiyona bağlı delinmede ise delinmeden önce şiddetli ağrı, delinmeyle birlikte ağrıda azalma.
• Kulak akıntısı: Berrak, iltihaplı (sarı-yeşil) veya kanlı olabilir.
• İşitme kaybı: Genellikle hafif-orta derecede iletim tipi işitme kaybı. Deliğin büyüklüğü ve yeri işitme kaybının derecesini etkiler.
• Kulak çınlaması (tinnitus)
• Kulakta dolgunluk hissi
• Baş dönmesi ve dengesizlik: Nadiren; özellikle iç kulak etkilendiyse. Baş dönmesi, bulantı ve kusma ciddi bir yaralanmaya işaret edebilir.
• Burnu sümkürürken kulaktan hava çıkma hissi
• Kronik deliklerde: Tekrarlayan, özellikle suyla temastan veya soğuk algınlığından sonra ortaya çıkan kulak akıntısı.

Komplikasyonlar

• Kalıcı işitme kaybı: Büyük delikler, kemikçik zinciri hasarı veya iç kulak etkilenmesi durumunda.
• Tekrarlayan orta kulak enfeksiyonları: Delik nedeniyle mikroplar ve su orta kulağa kolayca ulaşır; kronik otitis media gelişebilir.
• Kolesteatom: Dış kulak yolu derisinin delikten orta kulağa doğru büyümesiyle oluşan, kemikleri eriten kist benzeri yapıdır. Tedavi edilmezse işitme kemikçiklerinde, denge organında, yüz sinirinde hasar ve nadiren beyin enfeksiyonlarına yol açabilir; cerrahi tedavi gerektirir.
• Mastoidit: Kulak arkasındaki kemiğin enfeksiyonu.

Tanı Nasıl Konur?

• Otoskopik muayene: Işıklı bir aletle (otoskop) kulak yolu ve kulak zarı incelenir. Deliğin büyüklüğü, yeri ve orta kulağın durumu değerlendirilir. Mikroskop veya endoskop ile daha ayrıntılı inceleme yapılabilir.
• Kulak akıntısının temizlenmesi: Kulak zarının iyi görülebilmesi için akıntı aspirasyonla temizlenir.
• Odyometri (işitme testi): İşitme kaybının türü ve derecesi belirlenir; iç kulak hasarı olup olmadığı anlaşılır.
• Timpanometri: Orta kulak basıncı ve kulak zarının hareketliliği ölçülür.
• Kültür: Akıntıdan örnek alınarak enfeksiyona neden olan mikrop belirlenebilir.
• Bilgisayarlı tomografi: Kafa travması, kolesteatom şüphesi veya komplikasyon varlığında.

Tedavi Seçenekleri

Kendiliğinden İyileşme ve Takip

Travmaya veya akut enfeksiyona bağlı küçük deliklerin yaklaşık %80–90'ı 4–8 hafta içinde kendiliğinden kapanır. Bu süreçte kulağın kuru tutulması ve hekim kontrolü yeterlidir.

• Kulağa su kaçması kesinlikle önlenmelidir.
• Hekim önermedikçe kulağa damla damlatılmamalıdır.
• Burun sert sümkürülmemelidir.
• Ağrı için ağrı kesiciler kullanılabilir.
• İyileşme, 4–6 hafta sonra yapılan kontrol muayenesi ve işitme testiyle doğrulanır.

İlaç Tedavisi

• Antibiyotikli kulak damlaları: Enfeksiyon varlığında veya enfeksiyonu önlemek için kullanılabilir. Delik varlığında yalnızca orta kulak için güvenli olduğu bilinen (iç kulağa zarar vermeyen) damlalar kullanılmalıdır; bu nedenle kulak damlaları mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
• Ağızdan antibiyotikler: Orta kulak enfeksiyonuna bağlı delinmelerde.

Kağıt Yama (Patch) Uygulaması

Kendiliğinden iyileşmeyen küçük deliklerde, muayenehane koşullarında deliğin kenarları uyarılarak üzerine kağıt veya özel bir yama yerleştirilebilir. Bu yama, zarın iyileşmesi için bir iskele görevi görür. İşlem gerekirse birkaç kez tekrarlanabilir.

Cerrahi Tedavi (Timpanoplasti / Miringoplasti)

2–3 ay içinde kapanmayan, büyük veya tekrarlayan enfeksiyona yol açan deliklerde kulak zarının cerrahi olarak onarılması önerilir.

• Miringoplasti: Yalnızca kulak zarının onarılmasıdır.
• Timpanoplasti: Kulak zarının onarımına ek olarak gerekirse orta kulağın ve işitme kemikçiklerinin onarımını da kapsar.
• Onarım için genellikle hastanın kendi dokusu (kulak arkasındaki kas zarı veya kulak kepçesi kıkırdağı) kullanılır.
• Ameliyat kulak yolu içinden veya kulak arkasından yapılabilir; endoskopik yöntemler de giderek yaygınlaşmaktadır.
• Başarı oranı genellikle %85–90'ın üzerindedir.
• Kolesteatom varsa, kolesteatomun tamamen temizlenmesi için daha kapsamlı bir ameliyat (mastoidektomi) gerekir.

Ameliyat Sonrası Dikkat Edilecekler

• Kulağa su kaçmasını önleyin.
• Burnunuzu sert sümkürmeyin; hapşırırken ağzınızı açık tutun.
• Hekiminiz izin verene kadar uçak yolculuğu, dalış ve ağır egzersizden kaçının.
• Kontrol muayenelerinizi aksatmayın.

Kulak Zarı Delinmesinden Korunma

• Kulağınıza kulak çubuğu, kürdan, toka veya başka herhangi bir cisim sokmayın. Kulak kiri kendiliğinden dışarı atılır; yalnızca kulak kepçesini ve kulak deliğinin girişini temizlemeniz yeterlidir.
• Orta kulak enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirin.
• Nezle, sinüzit veya alerji ataklarında uçak yolculuğu ve dalıştan mümkünse kaçının.
• Uçak iniş ve kalkışlarında yutkunun, sakız çiğneyin, esneyin veya burnunuzu kapatıp nazikçe üfleyerek kulaklarınızı açın. Bebeklere iniş-kalkış sırasında emzik veya biberon verin.
• Gürültülü ortamlarda, atış poligonlarında ve havai fişek gösterilerinde kulak koruyucu kullanın.
• Kulak yıkamayı yalnızca hekime yaptırın.
• Kafa ve kulak darbelerinden korunmak için sporda uygun koruyucu ekipman kullanın.

Kulak Zarı Delikken Su ile Temas

Kulak zarında delik varken kulağa su kaçması orta kulak enfeksiyonuna yol açabilir. Duş alırken kulağınıza vazelin sürülmüş pamuk veya özel kulak tıkaçları yerleştirin. Hekiminiz izin verene kadar havuz ve denizde yüzmeyin; izin verildiğinde özel kulak tıkaçları ve bone kullanın. Saç yıkarken başınızı arkaya eğerek suyun kulağa girmesini önleyin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kulak ağrısının ardından kulaktan akıntı gelmesi, kulağa darbe veya cisim sokulmasından sonra ağrı, kanama ya da işitme azalması, kulakta çınlama, tekrarlayan kulak akıntısı veya uçak yolculuğu ve dalış sonrası geçmeyen kulak tıkanıklığı varsa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Kulak zarı delinmesi tanısı aldıysanız iyileşmenin doğrulanması için kontrol muayenesine mutlaka gidin.

Acil durum: Kulak yaralanmasıyla birlikte şiddetli baş dönmesi, bulantı ve kusma, ani ve belirgin işitme kaybı, yüzde kayma veya yüz kaslarında güçsüzlük, kafa travması sonrası kulaktan kan veya berrak sıvı gelmesi, kulak arkasında şişlik, kızarıklık ve ağrı ya da yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı ve ense sertliği varsa beklemeden acil servise başvurun.

Kulak zarı delinmesi kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, işitme değerlendirmesinde odyoloji uzmanları, kafa travmalarında ise acil tıp ve beyin ve sinir cerrahisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.