Laringeal Lökoplaki

Laringeal Lökoplaki Nedir?

Laringeal lökoplaki, gırtlağın (larenks) iç yüzeyinde, en sık ses tellerinin üzerinde görülen, silinerek çıkarılamayan beyaz renkli plak veya lekelerdir. "Lökoplaki" kelimesi "beyaz plak" anlamına gelir ve bir tanı değil, muayenede görülen bir bulguyu tanımlar. Bu beyaz lekeler, ses telinin yüzeyini örten hücrelerin kronik tahriş sonucu kalınlaşması ve aşırı keratin (boynuzsu tabaka) üretmesiyle oluşur.

Laringeal lökoplakinin önemi, bir kısmının kanser öncüsü (prekanseröz) değişiklikler içerebilmesi veya zaman içinde gırtlak kanserine dönüşebilmesidir. Lökoplakilerin bir bölümü tamamen iyi huylu kalınlaşmalardan oluşurken, bir bölümünde farklı derecelerde displazi (hücrelerde anormal gelişim), bir bölümünde ise erken evre kanser saptanabilir. Görünümüne bakarak hangisi olduğunu kesin olarak anlamak mümkün olmadığından, laringeal lökoplaki mutlaka bir kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilmeli ve çoğu zaman doku örneği alınarak incelenmelidir. Erken tanı ve tedaviyle hem ses korunabilir hem de kansere ilerleme önlenebilir.

Laringeal lökoplaki en sık 40–70 yaş arasında ve erkeklerde görülür; büyük çoğunluğu sigara içen kişilerdir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Sigara ve tütün kullanımı: En önemli risk faktörüdür. Sigara dumanındaki zararlı maddeler ses tellerinin yüzeyini sürekli tahriş eder. Nargile ve pipo da risk oluşturur.
• Alkol tüketimi: Özellikle sigarayla birlikte kullanıldığında risk katlanarak artar.
• Laringofaringeal reflü: Mide asidinin ve sindirim enzimlerinin gırtlağa ulaşması kronik tahrişe yol açar.
• Sesin aşırı ve yanlış kullanımı
• Mesleki maruziyetler: Toz, kimyasal buharlar, asbest, boya ve çözücüler.
• Hava kirliliği
• Human papilloma virüs (HPV) enfeksiyonu: Bazı olgularda rol oynayabilir.
• Beslenme yetersizlikleri: Sebze ve meyveden fakir beslenme, bazı vitamin eksiklikleri.
• Kronik enfeksiyonlar: Gırtlakta mantar enfeksiyonları (özellikle astım spreyi kullananlarda) beyaz plaklara yol açabilir ve lökoplakiyle karışabilir.

Belirtileri Nelerdir?

• Ses kısıklığı: En sık belirtidir. Genellikle yavaş yavaş başlar ve haftalarca, aylarca sürer.
• Seste kalınlaşma, pürüzlenme veya çabuk yorulma
• Boğazda gıcık, takılma veya yabancı cisim hissi
• Sık boğaz temizleme ihtiyacı
• Kronik öksürük
• İleri olgularda: Yutma güçlüğü, kulağa vuran ağrı, nefes darlığı, kanlı balgam, boyunda şişlik. Bu belirtiler kansere ilerlemiş olabileceğini düşündürür.

Bazı lökoplakiler hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayenede tesadüfen saptanır.

Tanı Nasıl Konur?

• Kulak burun boğaz muayenesi ve öykü: Ses kısıklığının süresi, sigara ve alkol kullanımı, reflü belirtileri ve meslek sorgulanır.
• Laringoskopi: Ses telleri ağızdan veya burundan ilerletilen ince kameralı bir cihazla incelenir. Lökoplakinin yeri, büyüklüğü, yüzey özellikleri ve ses tellerinin hareketi değerlendirilir.
• Videolaringostroboskopi: Ses tellerinin titreşimini ağır çekimde gösterir. Titreşimin bozulduğu alanlar lezyonun daha derine ilerlediğini düşündürebilir.
• Dar bant görüntüleme (NBI) ve benzeri yöntemler: Lezyonun yüzeyindeki damar yapısını göstererek şüpheli alanların belirlenmesine yardımcı olur.
• Biyopsi: Kesin tanı için şarttır. Genellikle genel anestezi altında mikrolaringoskopi ile lezyondan doku örneği alınır veya küçük lezyonlar tamamen çıkarılır. Patolojik incelemede lezyonun iyi huylu, displazili (hafif, orta, ağır) veya kanser olup olmadığı belirlenir.
• Boyun ve göğüs görüntülemesi: Kanser şüphesinde.

Patolojik Sınıflama ve Kanser Riski

• Displazi içermeyen lökoplaki (hiperkeratoz): Yalnızca yüzeyel kalınlaşma vardır; kanser riski düşüktür.
• Düşük dereceli displazi: Hücrelerde hafif anormallikler; kansere dönüşme riski düşük-orta.
• Yüksek dereceli displazi ve karsinoma in situ: Hücrelerde belirgin anormallikler; kansere dönüşme riski belirgin şekilde yüksektir.
• Mikroinvaziv ve invaziv karsinom: Gırtlak kanseri.

Displazinin derecesi arttıkça gırtlak kanserine dönüşme riski de artar. Sigarayı sürdürenlerde bu risk belirgin şekilde daha yüksektir.

Tedavi Seçenekleri

Risk Faktörlerinin Ortadan Kaldırılması

• Sigarayı bırakmak: Tedavinin en önemli parçasıdır. Bazı lökoplakiler sigaranın bırakılmasıyla gerileyebilir; sigarayı bırakmak tekrarlama ve kansere dönüşme riskini belirgin şekilde azaltır.
• Alkolü bırakmak veya azaltmak
• Reflü tedavisi: Mide asidini azaltan ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri (akşam yemeğini erken yemek, yatmadan önce yememek, yatağın baş tarafını yükseltmek, kahve, alkol, yağlı ve baharatlı yiyecekleri azaltmak).
• Ses terapisi ve ses hijyeni: Bol su içmek, bağırmamak, sesi dinlendirmek; gerekirse dil ve konuşma terapisti eşliğinde doğru ses kullanımı eğitimi.
• Mesleki maruziyetlerin azaltılması

Cerrahi Tedavi

• Mikrolaringoskopik cerrahi: Genel anestezi altında, ağız yoluyla mikroskop yardımıyla lezyon ses telinin sağlıklı dokusuna mümkün olduğunca zarar vermeden çıkarılır. Hem tanı hem de tedavi amaçlıdır.
• Lazer cerrahisi: CO2 lazer veya diğer lazerlerle lezyonun çıkarılması veya buharlaştırılması. Ofis ortamında uygulanabilen bazı lazer tedavileri de bulunmaktadır.
• Cerrahide amaç, lezyonu tamamen çıkarırken sesi mümkün olduğunca korumaktır.

Kanser Saptanırsa

Erken evre gırtlak kanserinde transoral lazer cerrahisi veya radyoterapi ile yüksek başarı oranları elde edilir ve ses genellikle korunur. İleri evrelerde daha kapsamlı tedaviler gerekebilir.

Ameliyat Sonrası Dönem

• Ameliyattan sonra birkaç gün tam ses istirahati önerilebilir; sonrasında konuşmaya kademeli olarak dönülür.
• Fısıldamaktan kaçınılmalıdır; fısıldamak ses tellerini zorlar.
• Bol sıvı alınmalı ve ortam nemlendirilmelidir.
• Reflü tedavisi sürdürülmelidir.
• Sigara kesinlikle içilmemelidir.

Takip

Laringeal lökoplaki, tedaviden sonra da tekrarlayabilir veya yeni lezyonlar gelişebilir. Bu nedenle özellikle displazili lezyonlarda, ilk yıllarda birkaç ayda bir olmak üzere düzenli laringoskopik kontroller yapılması gerekir. Takip sıklığı lezyonun patolojik özelliklerine ve risk faktörlerine göre belirlenir. Kontrollerde yeni bir beyaz lezyon, mevcut lezyonda büyüme veya ses kısıklığında artış saptanırsa yeniden biyopsi yapılır.

Lökoplakiye Benzeyen Durumlar

• Gırtlak mantar enfeksiyonu (kandidiyazis): Özellikle astım spreyi kullananlarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde beyaz plaklar oluşturur; mantar ilaçlarıyla düzelir.
• Ses teli nodülleri ve polipleri: Sesin yanlış kullanımına bağlı iyi huylu oluşumlar.
• Gırtlak papillomu: HPV'ye bağlı siğil benzeri oluşumlar.
• Kronik larenjit: Ses tellerinde yaygın kızarıklık ve kalınlaşma.
• Tüberküloz ve diğer kronik iltihaplar: Nadir.

Bu durumların lökoplakiden ayırt edilmesi için laringoskopi ve gerektiğinde biyopsi yapılır.

Korunma Yolları

• Sigara ve tütün ürünlerini kullanmayın; içiyorsanız bırakın. Sigarayı bırakma polikliniklerinden ve ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'ndan destek alabilirsiniz.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Reflünüz varsa tedavi ettirin.
• Sesinizi doğru kullanın ve ses hijyenine dikkat edin.
• İş yerinde zararlı toz ve kimyasallara karşı koruyucu önlemleri uygulayın.
• Sebze ve meyveden zengin beslenin.
• İki-üç haftadan uzun süren ses kısıklığını ihmal etmeyin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İki-üç haftadan uzun süren ses kısıklığı veya ses değişikliği, özellikle sigara içiyorsanız, boğazda geçmeyen takılma hissi, kronik öksürük ya da daha önce laringeal lökoplaki tanısı aldıysanız ve sesinizde yeni bir değişiklik olduysa bir kulak burun boğaz uzmanına başvurun. Lökoplaki tanısı aldıysanız kontrollerinizi aksatmayın.

Acil durum: Hızla artan nefes darlığı, nefes alırken hırıltılı veya ıslık benzeri ses, boğulma hissi, yutkunamama, ağızdan kan gelmesi ya da gırtlak ameliyatı sonrası nefes darlığı veya kanama varsa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Laringeal lökoplaki kulak burun boğaz hastalıkları uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Doku incelemesinde patoloji, reflü tedavisinde gastroenteroloji, ses terapisinde dil ve konuşma terapistleri, kanser saptanırsa radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji uzmanları sürece katılır; sigarayı bırakma sürecinde göğüs hastalıkları ve aile hekimliği destek sağlar.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.