Mesane Kanseri

Mesane Kanseri Nedir?

Mesane kanseri, idrarın depolandığı kas yapısındaki organ olan mesanenin (idrar torbası) hücrelerinden gelişen kötü huylu tümördür. Mesane kanserlerinin büyük çoğunluğu (%90'dan fazlası), mesanenin iç yüzeyini döşeyen ürotelyal hücrelerden gelişen ürotelyal karsinomdur (eski adıyla transizyonel hücreli karsinom). Aynı hücreler böbrek pelvisinde, idrar kanallarında (üreterler) ve idrar yolunda da bulunduğundan, benzer tümörler bu bölgelerde de gelişebilir.

Mesane kanseri dünyada en sık görülen kanserler arasındadır. Erkeklerde kadınlara göre yaklaşık 3–4 kat daha sık görülür ve genellikle 55 yaşından sonra ortaya çıkar. Türkiye'de sigara kullanımının yaygınlığı nedeniyle erkeklerde sık görülen kanserlerdendir. Mesane kanserlerinin yaklaşık %75'i tanı anında mesanenin kas tabakasına ilerlememiş, yüzeyel tümörlerdir ve bu evrede tedavi başarısı yüksektir. Ancak mesane kanseri tekrarlama eğilimi yüksek bir kanser olduğundan düzenli ve uzun süreli takip gerektirir.

Mesane Kanseri Türleri

Hücre Tipine Göre

• Ürotelyal karsinom: En sık görülen türdür.
• Skuamöz (yassı) hücreli karsinom: Uzun süreli mesane iltihabı, kalıcı sonda kullanımı ve şistozomiyaz (bazı ülkelerde görülen bir parazit hastalığı) ile ilişkilidir.
• Adenokarsinom: Nadir görülür.
• Küçük hücreli karsinom ve diğer nadir türler

Yayılımına Göre

• Kasa invaze olmayan (yüzeyel) mesane kanseri: Tümör mesanenin iç yüzeyinde veya hemen altındaki bağ dokusunda sınırlıdır. Papiller (mantar gibi uzanan) tümörler ve karsinoma in situ (yüzeyde yassı, yaygın yayılım gösteren, saldırgan olabilen tümör) bu gruptadır.
• Kasa invaze mesane kanseri: Tümör mesane duvarındaki kas tabakasına ilerlemiştir. Daha ciddi bir durumdur ve çevre organlara ve lenf bezlerine yayılma riski daha yüksektir.
• Metastatik mesane kanseri: Lenf bezlerine, kemiklere, akciğerlere veya karaciğere yayılmış hastalık.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Sigara: Mesane kanserinin en önemli risk faktörüdür. Mesane kanserlerinin yaklaşık yarısından sorumludur. Sigaradaki kanserojen maddeler kana geçer, böbrekler tarafından süzülerek idrarla atılır ve mesanede biriktikleri süre boyunca mesane duvarını etkiler. Sigara içenlerde risk içmeyenlere göre 3–4 kat fazladır. Nargile ve pasif içicilik de risk taşır.
• Mesleki kimyasal maruziyet: Boya, lastik, deri, tekstil, matbaa, metal ve petrol kimyası sektörlerinde kullanılan aromatik aminler. Boyacılar, kuaförler, kamyon şoförleri ve ilgili sektör çalışanlarında risk artmıştır.
• İleri yaş ve erkek cinsiyet
• Bazı ilaçlar: Kemoterapi ilacı siklofosfamid, uzun süreli pioglitazon kullanımı (tartışmalı), aristolokik asit içeren bazı bitkisel ürünler.
• Pelvik bölgeye radyoterapi almış olmak
• Kronik mesane iltihabı: Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, mesane taşları, uzun süreli sonda kullanımı.
• İçme suyunda arsenik
• Aile öyküsü ve bazı genetik sendromlar (Lynch sendromu)
• Daha önce mesane veya üst idrar yolu kanseri geçirmiş olmak

Belirtileri Nelerdir?

• İdrarda kan (hematüri): Mesane kanserinin en sık ve en önemli belirtisidir. İdrar pembe, kırmızı veya kola renginde olabilir. Kanama genellikle ağrısızdır ve aralıklıdır; bir süre kaybolup tekrar ortaya çıkabilir. Bazen kan yalnızca idrar tahlilinde mikroskopla saptanır. Kanamanın kendiliğinden geçmesi, kanserin geçtiği anlamına gelmez.
• Sık idrara çıkma
• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Ani idrar sıkışması
• İdrar yapmada zorlanma, zayıf idrar akımı
• Bu belirtiler idrar yolu enfeksiyonuna benzeyebilir. Antibiyotik tedavisine rağmen geçmeyen veya tekrarlayan idrar yakınmaları değerlendirilmelidir.

İleri Evre Belirtileri

• Bel, yan veya kasık ağrısı
• İdrar yapamama
• Bacaklarda şişlik
• Kemik ağrısı
• İştahsızlık, kilo kaybı, halsizlik

Tanı Nasıl Konur?

• İdrar tahlili: İdrarda kan ve enfeksiyon varlığı değerlendirilir.
• İdrar sitolojisi: İdrarda kanser hücreleri araştırılır; özellikle yüksek dereceli tümörleri ve karsinoma in situyu saptamada değerlidir.
• Ultrason: Mesane ve böbrekler değerlendirilir; mesanedeki kitleler görülebilir.
• Sistoskopi: Mesane kanseri tanısında en önemli yöntemdir. İdrar yolundan ince kameralı bir aletle (sistoskop) girilerek mesanenin içi doğrudan incelenir. Esnek sistoskopla lokal uyuşturucu jel kullanılarak muayenehane koşullarında yapılabilir.
• TUR-M (transüretral mesane tümörü rezeksiyonu): Hem tanı hem de tedavi amaçlıdır. Anestezi altında idrar yolundan girilerek tümör kazınarak çıkarılır ve patolojik incelemeye gönderilir. Patoloji sonucu, tümörün tipini, derecesini ve kas tabakasına ilerleyip ilerlemediğini gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi ürografi: Böbrekler, üreterler ve mesane ayrıntılı olarak değerlendirilir; üst idrar yollarında da tümör olup olmadığı araştırılır.
• MR: Tümörün mesane duvarındaki derinliğini değerlendirmede yardımcı olabilir.
• Akciğer görüntülemesi, kemik sintigrafisi ve PET-BT: Kasa invaze ve ileri evre hastalıkta yayılım araştırması için.

Tedavi Seçenekleri

Kasa İnvaze Olmayan Mesane Kanseri Tedavisi

• TUR-M: Tümörün kapalı yöntemle tamamen çıkarılmasıdır. Bazı durumlarda 2–6 hafta sonra ikinci bir TUR işlemi yapılır.
• Mesane içine tek doz kemoterapi: TUR sonrası ilk 24 saat içinde mesaneye kemoterapi ilacı verilmesi, düşük riskli tümörlerde tekrarlama riskini azaltır.
• Mesane içine kemoterapi kürleri: Orta riskli tümörlerde mitomisin, gemsitabin gibi ilaçlar sonda yoluyla mesaneye verilir.
• BCG tedavisi: Yüksek riskli tümörlerde ve karsinoma in situda, zayıflatılmış verem bakterisi (BCG) sonda yoluyla mesaneye verilir. Bağışıklık sistemini uyararak kanser hücrelerinin yok edilmesini sağlar. Haftalık uygulamalarla başlar ve 1–3 yıl süren idame tedavisiyle devam eder. Tekrarlama ve ilerleme riskini önemli ölçüde azaltır. İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve hafif ateş sık görülen yan etkileridir.
• Radikal sistektomi: BCG'ye yanıt vermeyen veya çok yüksek riskli seçilmiş tümörlerde mesanenin alınması önerilebilir.

Kasa İnvaze Mesane Kanseri Tedavisi

• Ameliyat öncesi (neoadjuvan) kemoterapi: Uygun hastalarda sisplatin bazlı kemoterapi, ameliyattan önce uygulanarak yaşam süresini uzatır.
• Radikal sistektomi: Mesanenin, çevresindeki lenf bezleriyle birlikte tamamen çıkarılmasıdır. Erkeklerde genellikle prostat ve seminal veziküller, kadınlarda rahim, yumurtalıklar ve vajinanın bir kısmı da çıkarılabilir. Açık, laparoskopik veya robotik yöntemlerle yapılabilir.
• İdrar yolu yeniden yapılandırması (üriner diversiyon): Mesane çıkarıldıktan sonra idrarın vücuttan atılması için yeni bir yol oluşturulur:
  • İleal konduit: İnce bağırsaktan alınan küçük bir parçayla idrar karın duvarındaki bir ağızdan (stoma) dışarıdaki bir torbaya aktarılır.
  • Yeni mesane (ortotopik neobladder): Bağırsaktan oluşturulan yeni bir mesane idrar yoluna bağlanır; hasta idrar yolundan normal şekilde idrar yapabilir.
  • Kontinan kutanöz diversiyon: Bağırsaktan oluşturulan bir hazne karın duvarına bağlanır ve hasta belirli aralıklarla sonda takarak boşaltır.
• Mesane koruyucu tedavi (trimodal tedavi): Seçilmiş hastalarda kapsamlı TUR, ardından kemoterapi ile birlikte radyoterapi uygulanarak mesanenin korunması amaçlanır.
• Ameliyat sonrası tedavi: Yüksek riskli hastalarda adjuvan kemoterapi veya immünoterapi (nivolumab).

İleri Evre ve Metastatik Hastalık Tedavisi

• Enfortumab vedotin ile pembrolizumab kombinasyonu ve platin bazlı kemoterapiler
• İmmünoterapi (avelumab ile idame tedavisi, pembrolizumab)
• FGFR gen değişikliği olan tümörlerde hedefe yönelik tedavi (erdafitinib)
• Antikor-ilaç konjugatları gibi yeni ilaçlar
• Ağrı ve kanama kontrolü için radyoterapi ve destek tedavileri

Takip

Mesane kanseri, özellikle kasa invaze olmayan türü, tedaviden sonra sık tekrarlar. Bu nedenle düzenli takip çok önemlidir:

• İlk yıllarda 3–6 ayda bir sistoskopi ve idrar sitolojisi yapılır; risk durumuna göre aralıklar zamanla uzatılır.
• Yüksek riskli hastalarda üst idrar yolları da düzenli olarak görüntülenir.
• Sistektomi sonrası hastalarda böbrek fonksiyonları, B12 vitamini, metabolik durum ve tümör tekrarı açısından takip yapılır.

Korunma Yolları

• Sigara içmeyin; içiyorsanız bırakın. Sigarayı bırakmak mesane kanseri riskini zamanla belirgin şekilde azaltır ve tedavi gören hastalarda tekrarlama riskini düşürür.
• İş yerinde kimyasal maddelerle çalışıyorsanız koruyucu önlemleri uygulayın.
• Bol su için.
• Sebze ve meyveden zengin beslenin.
• İdrarda kanı asla ihmal etmeyin.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

İdrarınızda kan görürseniz, kanama bir kez olsa ve kendiliğinden geçse bile mutlaka bir üroloji uzmanına başvurun. Antibiyotik tedavisine rağmen geçmeyen idrarda yanma, sık idrara çıkma ve sıkışma yakınmaları, idrar tahlilinde tekrarlayan mikroskobik kan ya da sigara içen veya kimyasal maddelerle çalışan biri olarak idrar yakınmalarınız varsa hekim değerlendirmesi gereklidir.

Acil durum: İdrarda pıhtılı, yoğun kanama ve idrar yapamama; karın altında ağrılı şişlik; yüksek ateş ve titremeyle birlikte yan ağrısı; BCG tedavisi sonrası 38,5 °C üzerinde ve 48 saatten uzun süren ateş, titreme veya genel durum bozukluğu; ya da sistektomi sonrası stomadan idrar gelmemesi varsa beklemeden acil servise başvurun.

Mesane kanserinin tanı ve tedavisi üroloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi uzmanlarının iş birliğiyle yürütülür. Sürece radyoloji, patoloji ve nükleer tıp uzmanları ile stoma bakım hemşireleri, diyetisyenler ve psikologlar da katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.