Osgood-Schlatter Hastalığı

Osgood-Schlatter Hastalığı Nedir?

Osgood-Schlatter hastalığı, büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde dizin hemen altında, kaval kemiğinin ön yüzündeki kemik çıkıntısında (tibial tüberkül) ağrı, hassasiyet ve şişlikle kendini gösteren yaygın bir durumdur. Adında hastalık kelimesi geçse de aslında büyüme dönemine özgü, aşırı kullanıma bağlı bir zorlanma tablosudur ve çoğunlukla iyi seyirlidir.

Bu durumu anlamak için dizin önündeki yapıları bilmek faydalıdır. Uyluğun önündeki büyük kas (kuadriseps), diz kapağına bağlanır; diz kapağından aşağı ise kalın bir tendon (patellar tendon) uzanarak kaval kemiğinin ön üst kısmındaki çıkıntıya tutunur. Çocuk ve ergenlerde bu çıkıntının bulunduğu bölgede henüz tam kemikleşmemiş bir büyüme kıkırdağı vardır. Koşma, zıplama, çömelme ve top vurma gibi hareketlerde kuadriseps kası kasıldıkça tendon bu büyüme bölgesini tekrar tekrar çeker. Büyüme kıkırdağı yetişkin kemiği kadar dayanıklı olmadığından, bu yinelenen çekme kuvveti bölgede tahriş, küçük hasarlar ve iltihaplanmaya neden olur. Vücut bu bölgeyi onarmaya çalışırken zamanla dizin altında belirgin bir kemik çıkıntısı oluşabilir.

Osgood-Schlatter hastalığı genellikle hızlı büyüme dönemlerinde ortaya çıkar. Kemikler hızla uzarken kas ve tendonlar aynı hızda uzamaz; bu da tendonun büyüme bölgesine uyguladığı gerilimi artırır. Büyüme tamamlanıp bu bölge kemikleştiğinde şikayetler büyük çoğunlukla kendiliğinden sona erer.

Kimlerde Görülür?

Bu durum en sık ergenlik öncesi ve ergenlik dönemindeki, sporla aktif olarak ilgilenen çocuklarda görülür. Kızlarda ergenlik daha erken başladığından genellikle daha küçük yaşlarda, erkeklerde ise biraz daha ileri yaşlarda ortaya çıkar. Erkek çocuklarda daha sık görüldüğü bilinmektedir, ancak kızların spora katılımı arttıkça bu fark azalmaktadır.

Futbol, basketbol, voleybol, atletizm, jimnastik, bale ve dans gibi koşu, ani duruş-kalkış, zıplama ve çömelme içeren sporlarla uğraşan çocuklarda daha sık rastlanır. Şikayetler tek dizde olabileceği gibi bazı çocuklarda her iki dizde birden görülebilir.

Belirtiler

Osgood-Schlatter hastalığının belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar ve aktiviteyle ilişkilidir. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Dizin altında ağrı: Diz kapağının hemen altında, kaval kemiğinin ön üst kısmında hissedilen ağrı en tipik belirtidir.
• Aktiviteyle artan ağrı: Koşma, zıplama, merdiven çıkma, çömelme ve diz çökme sırasında ağrı belirginleşir; dinlenince azalır.
• Şişlik ve hassasiyet: Dizin altındaki kemik çıkıntısı üzerinde şişlik görülebilir ve bu bölgeye dokunulduğunda veya bastırıldığında ağrı olur.
• Belirgin kemik çıkıntısı: Zamanla dizin altında, diğer dize göre daha belirgin, sert bir yumru oluşabilir. Bu çıkıntı ağrılar geçtikten sonra da kalıcı olabilir, ancak çoğunlukla sorun yaratmaz.
• Diz çökmekte zorlanma: Diz üzerine yere çökmek, doğrudan kemik çıkıntıya baskı yaptığı için oldukça ağrılı olabilir.
• Uyluk ön kasında gerginlik: Bazı çocuklarda uyluk ön ve arka kaslarında esneklik azalması dikkat çeker.

Ağrının şiddeti hafif bir sızıdan spor yapmayı engelleyecek düzeye kadar değişebilir. Şikayetler aylar içinde dalgalanma gösterebilir; yoğun spor dönemlerinde artıp dinlenme dönemlerinde azalabilir. Osgood-Schlatter hastalığında diz ekleminin kendisinde belirgin şişlik, kilitlenme veya dizin boşalması beklenmez.

Nedenler ve Risk Faktörleri

Osgood-Schlatter hastalığının temel nedeni, büyüme çağında henüz olgunlaşmamış büyüme bölgesine, uyluk ön kası ve diz kapağı tendonu aracılığıyla tekrar tekrar uygulanan çekme kuvvetidir. Bu durumun ortaya çıkma olasılığını artıran etkenler şunlardır:

• Hızlı büyüme dönemi: Boyun kısa sürede belirgin şekilde uzadığı ergenlik dönemi, en riskli zaman dilimidir.
• Yoğun spor faaliyeti: Haftada çok sayıda antrenman yapmak, yeterli dinlenme günü olmaması ve birden fazla takımda aynı anda oynamak yükü artırır.
• Zıplama ve sprint içeren sporlar: Basketbol, voleybol, futbol, atletizm ve jimnastik gibi branşlar dizin önüne daha fazla yük bindirir.
• Kas esnekliğinde azalma: Uyluk ön kası ve arka kaslarının gergin olması, tendonun büyüme bölgesini daha güçlü çekmesine yol açabilir.
• Erkek cinsiyet: Erkek çocuklarda daha sık görülür.
• Ani yük artışı: Yeni bir spora başlamak, sezon başında yoğun kampa girmek veya antrenman süresini aniden artırmak tetikleyici olabilir.

Osgood-Schlatter hastalığı bulaşıcı değildir, bir enfeksiyon ya da tümör değildir ve çocuğun bir şeyi yanlış yapmasından kaynaklanmaz. Aktif bir çocuğun büyüme sürecinin doğal bir yan etkisi olarak düşünülebilir.

Tanı

Osgood-Schlatter hastalığının tanısı çoğunlukla hekimin öykü alması ve fizik muayene yapmasıyla konur. Hekim, çocuğun yaşını, yaptığı sporları, antrenman sıklığını, ağrının ne zaman başladığını ve hangi hareketlerde arttığını sorar. Muayenede dizin altındaki kemik çıkıntısı üzerinde hassasiyet ve şişlik olup olmadığı, diz hareketlerinin tam olup olmadığı ve kasların esnekliği değerlendirilir. Direnç karşısında dizi düzeltmek veya çömelmek tipik olarak ağrıyı ortaya çıkarır.

Görüntüleme her zaman gerekli değildir. Ancak hekim tanıdan emin olmak veya benzer belirtiler yapabilecek başka durumları dışlamak için diz röntgeni isteyebilir. Röntgende büyüme bölgesinde düzensizlik veya küçük kemik parçacıkları görülebilir. Gerekli durumlarda ultrasonografi ya da manyetik rezonans (MR) görüntüleme de kullanılabilir.

Ayırıcı tanıda düşünülen durumlar arasında diz kapağının alt ucunda benzer bir zorlanma tablosu olan Sinding-Larsen-Johansson sendromu, zıplayıcı dizi (patellar tendinopati), diz kapağı arkası ağrısı, stres kırığı ve nadir de olsa kemik enfeksiyonları ile kemik tümörleri yer alır. Özellikle ağrı istirahatte ve gece de devam ediyorsa, tek taraflı ve giderek artan bir şişlik varsa ya da ateş eşlik ediyorsa hekim bu olasılıkları dışlamak için ek tetkikler isteyecektir. Bu nedenle çocukta dizin altında ağrı ve şişlik olduğunda tanının hekim tarafından konması önemlidir.

Tedavi Seçenekleri

Osgood-Schlatter hastalığı çoğunlukla zamanla kendiliğinden düzelir ve ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilir. Tedavinin amacı, büyüme süreci tamamlanana kadar ağrıyı kontrol altında tutmak ve çocuğun mümkün olduğunca aktif kalmasını sağlamaktır. Tedavi planı çocuğun şikayetlerinin şiddetine göre hekim tarafından belirlenir.

Aktivite Düzenlemesi

Tedavinin en önemli parçası, ağrıyı artıran aktivitelerin şikayetlerin şiddetine göre azaltılmasıdır. Her çocuğun spordan tamamen uzaklaştırılması genellikle gerekmez. Çoğu çocuk ağrının izin verdiği ölçüde sporuna devam edebilir; ancak spor sırasında veya sonrasında belirgin ve uzun süren ağrı oluyorsa antrenmanın süresi ve yoğunluğu azaltılır. Ağrı şiddetliyse ve topallamaya yol açıyorsa bir süre zıplama ve koşu içeren sporlara ara verilmesi önerilebilir. Bu dönemde yüzme gibi dizin önüne daha az yük bindiren aktivitelerle kondisyon korunabilir.

Ağrıyı Azaltan Yöntemler

• Soğuk uygulama: Spor veya aktivite sonrası bezle sarılı buzun ağrılı bölgeye kısa süreli uygulanması rahatlatabilir.
• Koruma: Diz üzerine çökmekten kaçınmak, gerekiyorsa diz koruyucu kullanmak, kemik çıkıntıya doğrudan darbe ve baskıyı azaltır.
• Bant ve destekler: Bazı çocuklarda diz kapağı tendonunun üzerine uygulanan özel bantlar veya diz altı destek bantları aktivite sırasında rahatlama sağlayabilir.
• İlaç tedavisi: Hekim gerekli görürse kısa süreli ağrı kesici önerebilir. Çocuklarda ilaç kullanımı ve dozu mutlaka hekim tarafından belirlenmelidir.

Egzersiz ve Fizyoterapi

Uyluk ön ve arka kaslarına yönelik esneme egzersizleri ile kalça ve uyluk kaslarının güçlendirilmesi, tendonun büyüme bölgesine uyguladığı gerilimi azaltmaya ve şikayetlerin kontrolüne yardımcı olabilir. Egzersizlerin ağrıyı belirgin şekilde artırmayacak düzeyde yapılması önemlidir. Bir fizyoterapist, çocuğun yaşına ve sporuna uygun bir program hazırlayabilir ve spora kademeli dönüş planı yapabilir.

Ameliyat Gerekir mi?

Osgood-Schlatter hastalığında ameliyat çok nadiren gerekir ve büyüme süresince genellikle önerilmez. Büyüme tamamlandıktan sonra bile ağrı devam ediyorsa ve bölgede ayrı kalmış kemik parçacıkları şikayete neden oluyorsa ortopedi uzmanı cerrahi bir çözümü değerlendirebilir. Bu karar kişiye özel olarak verilir.

Seyir ve Uzun Dönem

Hastaların büyük çoğunluğunda şikayetler büyüme bölgesi kapandığında, yani kemik büyümesi tamamlandığında sona erer. Bu süreç birkaç ay ile iki yıl arasında değişebilir. Dizin altındaki kemik çıkıntısı kalıcı olabilir; bu genellikle yalnızca görünümle ilgilidir, ancak bazı kişiler ileride diz çökmekte rahatsızlık hissedebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğunuzun dizin altında ağrı, şişlik veya hassasiyet varsa, ağrı spor yapmasını ya da günlük aktivitelerini kısıtlıyorsa ve birkaç gün dinlenmeye rağmen düzelmiyorsa bir hekime başvurmanız önerilir. Çocuk ortopedisi, ortopedi ve travmatoloji, spor hekimliği ya da çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları ilk değerlendirmeyi yapabilir.

Aşağıdaki durumlar Osgood-Schlatter hastalığının ötesinde başka bir soruna işaret edebilir; bu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden hekime başvurun:

• Dizde kızarıklık, sıcaklık artışı ve şişlikle birlikte ateş olması; bu durum enfeksiyon olasılığı nedeniyle acil değerlendirme gerektirir.
• Bir düşme, darbe veya ani zıplama sonrası başlayan şiddetli ağrı, dizin altında çökme hissi ya da çocuğun bacağını düzeltememesi; bu durum büyüme bölgesinde kopma (avulsiyon kırığı) olasılığı nedeniyle acil bakılmalıdır.
• Bacağa basamama veya belirgin topallama.
• Gece uykudan uyandıran ya da istirahatte de süren ağrı.
• Giderek büyüyen tek taraflı şişlik veya kitle.
• Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ya da ağrının diz dışındaki eklemlerde de olması.
• Kalça ağrısı veya topallama. Çocuklarda bazı kalça sorunları ağrıyı dize yansıtabilir, bu nedenle bu belirtiler mutlaka değerlendirilmelidir.

Yaşam ve Önleme

Osgood-Schlatter hastalığı büyüme sürecine bağlı olduğundan tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak aşağıdaki öneriler riskin ve şikayetlerin şiddetinin azaltılmasına yardımcı olabilir:

• Dinlenme günlerine yer verin: Çocuğun haftalık programında spor yapmadığı dinlenme günleri olmasına dikkat edin.
• Tek spora erken yoğunlaşmayı sınırlayın: Farklı sporlar ve hareket biçimleri, aynı bölgenin sürekli zorlanmasını azaltabilir.
• Yükü kademeli artırın: Sezon başında veya yeni bir spora geçerken antrenman yükünü aniden değil, adım adım artırın.
• Esneme ve kuvvet çalışmalarını alışkanlık haline getirin: Uyluk kaslarının esnekliğini ve kalça-uyluk kuvvetini destekleyen egzersizler düzenli yapılabilir.
• Isınma ve soğumayı ihmal etmeyin: Antrenman öncesi ısınma ve sonrası soğuma hareketleri dokuların yüke hazırlanmasına yardımcı olur.
• Ağrıyı ciddiye alın: Çocuğun ağrısını yok saymak veya ağrıyla zorla oynatmak şikayetleri uzatabilir. Antrenör ve aileyle iş birliği yapılarak yük ağrıya göre ayarlanmalıdır.
• Diz koruyucu kullanın: Diz üzerine düşme veya çökme riski olan sporlarda koruyucu kullanımı bölgeyi darbelerden korur.

Osgood-Schlatter hastalığı aileleri endişelendirebilse de genellikle büyüme tamamlandığında geride kalan, iyi seyirli bir durumdur. Erken dönemde doğru tanı, ağrıya göre ayarlanan aktivite düzeyi ve uygun egzersizlerle çocuğun spordan kopmadan bu dönemi atlatması mümkündür. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.