Protez kırılması

Protez Kırılması Nedir?

Protez kırılması, eksik dişlerin yerini almak için kullanılan diş protezlerinin (takma dişler, köprüler veya implant üstü protezler) çatlaması, kırılması ya da protez üzerindeki dişlerin kopmasıdır. En sık hareketli total (tam) protezlerde ve bölümlü (parsiyel) protezlerde görülür; ancak sabit köprülerin ve kronların seramik veya porselen kaplamalarında kırılma ve çatlamalar da sık karşılaşılan sorunlardır.

Protez kırılması, diş protezi kullanan kişilerin sık yaşadığı bir sorundur. Kırık bir protez çiğneme, konuşma ve görünümü olumsuz etkilemekle kalmaz; keskin kenarları ağız içinde yaralara, protezin uyumunun bozulması ise çene kemiğinde ve dokularda zarara yol açabilir. İyi haber şu ki, kırılan protezlerin çoğu diş hekimi tarafından kısa sürede onarılabilir. Ancak sık kırılan protezler, altta yatan bir uyum veya kapanış sorununun işareti olabilir ve bu durumda yeni bir protez yapılması gerekebilir.

Protez Türleri ve Kırılma Şekilleri

• Total (tam) hareketli protez: Tüm dişleri eksik olan çenelerde kullanılır. En sık protezin orta hattından ikiye ayrılması şeklinde kırılır; özellikle üst çene protezlerinde ön dişlerin hizasından başlayan orta hat kırıkları yaygındır.
• Bölümlü (parsiyel) hareketli protez: Bazı dişleri eksik olanlarda kullanılır. Metal iskeletli veya akrilik olabilir. Tutucu kroşelerin (kancaların) kırılması veya gevşemesi sık görülür.
• Sabit protezler (kron ve köprü): Dişlere veya implantlara yapıştırılır. Porselen kaplamanın çatlaması veya kopması (porselen kırığı), köprü bağlantı noktalarında kırılma ya da protezin yerinden çıkması görülebilir.
• İmplant üstü protezler: Protez dişinin kırılması, vidaların gevşemesi veya kırılması gibi sorunlar yaşanabilir.
• Protez dişinin kopması: Hareketli protezlerde akrilik veya porselen dişlerin protez kaidesinden ayrılması.

Nedenleri

• Düşürme: Hareketli protezlerin temizlenirken lavaboya veya yere düşürülmesi en sık kırılma nedenlerinden biridir.
• Protezin uyumunun bozulması: Diş kaybından sonra çene kemiği zamanla erir (rezorpsiyon). Bunun sonucunda protez ile dokular arasında boşluk oluşur, protez çiğneme sırasında esner ve yorulma kırıkları meydana gelir. Bu, özellikle eski protezlerde en önemli nedendir.
• Protezin yaşı ve malzeme yorgunluğu: Yıllar içinde protez malzemesi yıpranır ve dayanıklılığını kaybeder.
• Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm): Protezlere ve özellikle porselen kaplamalara aşırı yük bindirir.
• Kapanış bozuklukları: Alt ve üst dişlerin uyumsuz kapanması, protezin belirli bölgelerinde aşırı kuvvet oluşturur.
• Sert yiyecekler ve kötü alışkanlıklar: Ceviz, fındık, kemik, sert şeker kırma, buz çiğneme, şişe kapağı açma, tırnak veya kalem ısırma.
• Karşı çenede doğal dişlerin bulunması: Doğal dişlerin protezlere karşı daha güçlü kuvvet uygulaması.
• Protez tasarımı veya yapımında sorunlar: İnce bölgeler, malzeme içinde hava kabarcıkları, yetersiz destek.
• Uygun olmayan temizlik yöntemleri: Kaynar su, çamaşır suyu veya aşındırıcı ürünlerle temizleme protezin yapısını zayıflatabilir.
• Kendi kendine yapılan düzeltmeler: Protezi evde törpüleme veya hazır yapıştırıcılarla onarma girişimleri.

Belirtileri ve Fark Edilmesi

• Protezde gözle görülür çatlak veya kırık
• Protezin iki veya daha fazla parçaya ayrılması
• Protez dişinin kopması veya kaybolması
• Protezin oturmaması, sallanması veya ağızda hareket etmesi
• Çiğneme sırasında ağrı veya rahatsızlık
• Kırık kenarlara bağlı dil, yanak veya diş etinde kesik ve yaralar
• Konuşmada değişiklik
• Sabit protezlerde porselen parçasının kopması veya pürüzlü yüzey hissi
• Protezde ince çatlakların zamanla belirginleşmesi; ince bir çatlak çoğu zaman yaklaşan bir kırığın habercisidir

Kırık Protez Durumunda Ne Yapılmalı?

• Kırık protezi kullanmaya devam etmeyin: Keskin kenarlar ağzınızı yaralayabilir ve parçalar yutulabilir.
• Tüm parçaları saklayın: Kırık parçaları temiz bir kapta, su veya protez solüsyonu içinde saklayarak diş hekiminize götürün.
• Evde yapıştırmaya çalışmayın: Japon yapıştırıcısı ve benzeri hazır yapıştırıcılar zehirli kimyasallar içerebilir, ağız dokularına zarar verebilir, parçaları yanlış konumda birleştirerek protezin uyumunu bozar ve profesyonel onarımı zorlaştırır.
• Protezi törpülemeye veya kesmeye çalışmayın.
• Mümkün olan en kısa sürede diş hekiminize başvurun.
• Bir parçayı yuttuğunuzdan veya soluduğunuzdan şüpheleniyorsanız hemen hekime başvurun.

Tedavi Seçenekleri

Protez Onarımı

Hareketli akrilik protezlerdeki kırıklar ve kopan dişler, çoğu zaman diş hekimi ve diş teknisyeni tarafından genellikle aynı gün veya birkaç gün içinde onarılabilir. Kırık parçalar doğru konumda birleştirilir ve özel akrilik malzemelerle sağlamlaştırılır. Gerekirse kırık bölge metal tel veya ağ ile güçlendirilir.

Besleme (Rebaz)

Kırılmanın nedeni protezin uyumsuzluğu ise, onarımla birlikte protezin iç yüzeyi yeni ölçüye göre yeniden doldurularak (besleme) dokulara uyumu sağlanır. Bu işlem tekrarlayan kırıkları önlemede çok önemlidir.

Sabit Protezlerde Onarım

Küçük porselen kırıkları ağız içinde özel kompozit malzemelerle onarılabilir. Büyük kırıklarda veya köprü bağlantı noktalarında kırılma olduğunda kron ya da köprünün yenilenmesi gerekir. Yerinden çıkan kronlar, alttaki diş sağlamsa yeniden yapıştırılabilir.

Yeni Protez Yapılması

Protez çok eskiyse, sık sık kırılıyorsa, birden fazla yerinden kırıldıysa veya çene yapısıyla uyumu ciddi şekilde bozulduysa yeni bir protez yapılması önerilir. Uygun hastalarda implant destekli protezler; protezin daha sabit durmasını, kırılma riskinin azalmasını ve çene kemiği kaybının yavaşlamasını sağlayabilir. Metal destekli veya güçlendirilmiş kaide malzemeleri de kırılmaya karşı daha dayanıklıdır.

Diş Sıkma Tedavisi

Gece diş sıkma veya gıcırdatma varsa, sabit protezleri ve dişleri korumak için gece plağı kullanılması önerilir.

Protez Kırılmasını Önlemek İçin

• Temizlik sırasında dikkatli olun: Protezinizi lavabonun üzerinde, lavaboya su doldurarak veya altına bir havlu sererek temizleyin; böylece düşse bile kırılmaz.
• Doğru temizlik: Yumuşak bir protez fırçası ve sabun veya protez temizleyici kullanın. Kaynar su, çamaşır suyu ve aşındırıcı diş macunlarından kaçının.
• Uygun saklama: Protezi çıkardığınızda kurumaması için su veya protez solüsyonu içeren kapalı bir kapta, çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde saklayın.
• Sert yiyeceklere dikkat: Ceviz, fındık, sert şeker ve buz gibi sert yiyecekleri ön dişlerle ısırmayın; yiyecekleri küçük parçalara bölerek her iki tarafla çiğneyin.
• Dişlerinizi alet olarak kullanmayın: Paket, şişe kapağı açmayın; kalem veya tırnak ısırmayın.
• Düzenli kontrol: Protezinizin uyumunu ve durumunu yılda en az bir kez diş hekiminize kontrol ettirin. Protezler genellikle 5–7 yılda bir değerlendirilmeli ve gerekirse yenilenmelidir.
• Uyum bozukluğunu ihmal etmeyin: Protez oynamaya başladıysa, yapıştırıcı ihtiyacınız arttıysa veya vuruyorsa diş hekiminize başvurun.
• Spor yaparken: Temas sporlarında ağız koruyucu kullanın.

Onarımdan Sonra Dikkat Edilecekler

Onarılan veya beslenen protezin ağza alışması birkaç gün sürebilir. Bu dönemde yumuşak gıdalarla başlayın ve protez vuruyorsa ya da yara açıyorsa diş hekiminize kontrol için başvurun. Onarılan bölge, protezin en zayıf noktası olabileceğinden aynı bölgede tekrar kırılma olursa yeni protez seçeneğini hekiminizle değerlendirin.

Ne Zaman Diş Hekimine Başvurulmalı?

Protezinizde çatlak, kırık veya kopma fark ettiğinizde, protezinizin uyumu bozulduğunda, sallanmaya başladığında veya ağzınızda yara açtığında diş hekiminize başvurun. Kırık protezle uzun süre idare etmeye çalışmak ağız dokularına zarar verebilir ve onarımı zorlaştırabilir.

Acil durum: Kırılan protez parçasını veya protez dişini yuttuysanız ve yutkunmada güçlük, göğüs veya boğazda ağrı, salya akıtma varsa ya da parçayı soluduğunuzu düşünüyorsanız ve öksürük, nefes darlığı, hırıltı geliştiyse beklemeden acil servise başvurun. Ağızda durmayan kanama veya hızla büyüyen şişlik de acil değerlendirme gerektirir.

Protez kırılması diş hekimleri ve protetik diş tedavisi uzmanları tarafından tedavi edilir; implant gerektiğinde ağız, diş ve çene cerrahisi ve periodontoloji uzmanları da sürece katılabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.