Pyelonefrit

Pyelonefrit Nedir?

Pyelonefrit, böbreklerin bir veya ikisinin de enfekte olduğu bir idrar yolu enfeksiyonudur. Halk arasında böbrek iltihabı olarak da bilinir. Genellikle mesaneden (idrar torbası) üreterler yoluyla böbreklere ulaşan bakterilerin neden olduğu bir enfeksiyondur. Bu durum, idrar yollarının alt kısmındaki enfeksiyonlara (sistit gibi) göre daha ciddi bir tablodur ve mutlaka tıbbi tedavi gerektirir.

Pyelonefrit, akut (ani başlayan) veya kronik (uzun süreli veya tekrarlayan) olabilir. Akut pyelonefrit genellikle yüksek ateş ve yan ağrısıyla kendini gösterirken, kronik pyelonefrit böbrek hasarına yol açabilir ve bazen sessiz ilerleyebilir. Kronik pyelonefrit, özellikle yapısal anormallikleri olan kişilerde böbrek yetmezliğine ilerleyebilir.

Belirtileri Nelerdir?

Pyelonefrit belirtileri aniden ortaya çıkabilir ve şunları içerebilir:

• Yüksek ateş, titreme ve üşüme
• Bel veya yan tarafta (kaburgaların altında) ağrı
• Mide bulantısı ve kusma
• Sık idrara çıkma ihtiyacı
• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Bulanık, kanlı veya kötü kokulu idrar
• Halsizlik ve yorgunluk

Dikkat: Ateşin 38,5°C üzerinde olması, şiddetli ağrı, kusma (ilaç içememe), kafa karışıklığı, nefes darlığı veya idrar yapamama gibi durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir. Derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Pyelonefrit genellikle bakteriyel bir enfeksiyondan kaynaklanır. En sık etken olan bakteri Escherichia coli (E. coli)'dir. Bu bakteriler normalde bağırsaklarda bulunur, ancak idrar yoluna ulaştıklarında enfeksiyona neden olabilirler. Nadiren diğer bakteriler, mantarlar veya virüsler de etken olabilir.

Bakterilerin böbreklere ulaşmasına zemin hazırlayan risk faktörleri şunlardır:

• Kadın cinsiyet (idrar yolu daha kısa olduğu için)
• İdrar yolu tıkanıklıkları (böbrek taşı, prostat büyümesi, tümör vb.)
• Hamilelik
• Şeker hastalığı (diyabet) gibi bağışıklığı baskılayan hastalıklar
• İdrar sondası (kateter) kullanımı
• Vezikoüreteral reflü (idrarın mesaneden böbreklere geri kaçması)
• Böbrek hastalıkları veya yapısal anormallikler
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (kortikosteroidler, kemoterapi vb.)

Bazı durumlarda, enfeksiyon kan yoluyla da böbreklere ulaşabilir (hematojen yayılım).

Tanı Nasıl Konur?

Pyelonefrit tanısı için hekiminiz öncelikle belirtilerinizi değerlendirecek ve fizik muayene yapacaktır. Muayenede böbrek bölgesinde hassasiyet (kostovertebral açı hassasiyeti) aranır. Ardından şu testler istenebilir:

• İdrar tahlili (tam idrar analizi): İdrarda beyaz kan hücreleri, bakteri ve nitrit aranır. Ayrıca idrarda kan da görülebilir.
• İdrar kültürü: Enfeksiyona neden olan bakterinin tespit edilmesi ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesi için yapılır. Tedavi öncesi örnek alınması önemlidir.
• Kan testleri: Enfeksiyonun ciddiyetini ve böbrek fonksiyonlarını değerlendirmek için tam kan sayımı, C-reaktif protein (CRP) ve böbrek fonksiyon testleri (kreatinin, BUN) yapılır.
• Görüntüleme yöntemleri: Ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) gibi yöntemlerle böbreklerde taş, apse (cerahat toplanması) veya tıkanıklık olup olmadığı araştırılır. Bu görüntüleme, komplike pyelonefrit durumunda özellikle önemlidir.

Tanı konur konmaz tedaviye başlanmalıdır. Gecikmiş tedavi, ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Tedavi ve Korunma

Pyelonefrit tedavisi genellikle antibiyotiklerle yapılır. Enfeksiyonun şiddetine, hastanın genel durumuna ve altta yatan hastalıklara göre tedavi ayaktan veya hastanede yatarak uygulanabilir.

• Ayaktan tedavi: Hafif ve orta şiddetteki vakalarda ağızdan antibiyotik kullanılır. Enfeksiyonun tamamen temizlendiğinden emin olmak için antibiyotikler genellikle 7-14 gün süreyle düzenli kullanılmalıdır.
• Hastanede yatarak tedavi: Yüksek ateş, kusma, şiddetli ağrı, hamilelik veya ciddi enfeksiyon belirtileri varsa damar içi (intravenöz) antibiyotikler ve sıvı desteği uygulanabilir. Ayrıca apse gibi komplikasyonlarda drenaj gerekebilir.

Tedavinin yanında bol su içmek, istirahat etmek ve ağrı kontrolü için hekimin önerdiği ağrı kesicileri kullanmak da önemlidir. Antibiyotikler hekimin önerdiği şekilde ve sürede kullanılmalıdır; şikayetler geçse bile erken kesilmemelidir.

Pyelonefriti önlemek için şu önerilere dikkat edilmelidir:

• Günde en az 2-2,5 litre su içmek
• İdrarı uzun süre tutmamak, tuvalet ihtiyacını geciktirmemek
• Tuvalet temizliğini önden arkaya doğru yapmak (özellikle kadınlarda)
• İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri hissedildiğinde vakit kaybetmeden hekime başvurmak
• Kabızlıktan kaçınmak
• Varsa altta yatan hastalıkları (diyabet, taş vb.) düzenli takip etmek
• Sabun ve hijyen ürünlerinde genital bölgeyi tahriş eden maddelerden kaçınmak

Pyelonefrit, doğru tedavi edilmezse böbrek hasarı, kan dolaşımına bakteri yayılımı (sepsis) veya böbrek yetmezliği ile sonuçlanabilir. Bu nedenle belirtileri fark ettiğinizde bir an önce bir sağlık kuruluşuna başvurmanız hayati önem taşır.