Pyelonefrit

Pyelonefrit (Böbrek İltihabı) Nedir?

Pyelonefrit, böbreğin ve böbreğin idrar toplayan kısmının (böbrek pelvisi) bakteriyel enfeksiyonudur. Halk arasında "böbrek iltihabı" olarak bilinir. Genellikle mesane enfeksiyonuna (sistit) neden olan bakterilerin idrar kanallarından (üreterler) yukarı doğru böbreklere ulaşmasıyla gelişir. Daha nadir olarak bakteriler kan yoluyla da böbreklere ulaşabilir.

Pyelonefrit, alt idrar yolu enfeksiyonlarından (sistit) daha ciddi bir durumdur. Uygun ve zamanında tedavi edilmezse böbreklerde kalıcı hasara, böbrek apsesine veya bakterilerin kana karışmasıyla hayatı tehdit eden bir enfeksiyona (ürosepsis) yol açabilir. Ancak erken tanı ve uygun antibiyotik tedavisiyle hastaların büyük çoğunluğu tamamen iyileşir.

Pyelonefrit kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür; çünkü kadınlarda idrar kanalı (üretra) daha kısadır ve makata daha yakındır. Gebelerde, çocuklarda, yaşlılarda ve bazı kronik hastalığı olanlarda daha sık ve daha ağır seyredebilir.

Pyelonefrit Türleri

• Akut pyelonefrit: Ani başlayan böbrek enfeksiyonudur; en sık görülen türdür.
• Kronik pyelonefrit: Tekrarlayan veya uzun süren böbrek enfeksiyonları sonucu böbrekte iz dokusu ve kalıcı hasar oluşmasıdır. Genellikle vezikoüreteral reflü, idrar yolu tıkanıklıkları veya böbrek taşları gibi altta yatan yapısal sorunlarla ilişkilidir ve böbrek yetmezliğine ilerleyebilir.
• Komplike pyelonefrit: Gebelik, diyabet, bağışıklık sistemi zayıflığı, idrar yolu tıkanıklığı, sonda kullanımı veya böbrek nakli gibi durumlarda gelişen ve tedavisi daha dikkat isteyen pyelonefrittir.
• Amfizematöz pyelonefrit: Özellikle kontrolsüz diyabeti olan hastalarda, böbrek dokusunda gaz oluşturan bakterilerin yol açtığı ağır ve hayatı tehdit eden bir enfeksiyondur.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Pyelonefritin en sık nedeni, normalde bağırsakta bulunan Escherichia coli (E. coli) bakterisidir. Klebsiella, Proteus, Enterococcus ve Pseudomonas gibi bakteriler de neden olabilir.

• Kadın cinsiyet
• Gebelik: Hormonların idrar yollarını gevşetmesi ve büyüyen rahmin idrar kanallarına baskı yapması nedeniyle idrar akışı yavaşlar.
• Cinsel aktivite
• İdrar yolu tıkanıklıkları: Böbrek taşları, prostat büyümesi, idrar yolu darlıkları ve tümörler.
• Vezikoüreteral reflü: İdrarın mesaneden böbreklere doğru geri kaçması; özellikle çocuklarda önemli bir risk faktörüdür.
• Doğumsal idrar yolu anomalileri
• İdrar sondası kullanımı
• Diyabet
• Bağışıklık sistemi zayıflığı: Kemoterapi, organ nakli, kortizon ve bağışıklık baskılayıcı ilaçlar.
• Nörojen mesane: Omurilik yaralanması, MS gibi nedenlerle mesanenin tam boşalamaması.
• Menopoz: Östrojen azalmasına bağlı vajina ve idrar yolu florasındaki değişiklikler.
• İleri yaş
• Daha önce idrar yolu enfeksiyonu geçirmiş olmak

Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle birkaç saat veya bir gün içinde ortaya çıkar:

• Yüksek ateş (genellikle 38,5 °C'nin üzerinde) ve titreme
• Yan ağrısı: Sırtın alt kısmında, kaburgaların altında, genellikle tek taraflı, bazen kasığa yayılan ağrı. Bu bölgeye hafifçe vurmakla ağrı belirginleşir.
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik ve genel durum bozukluğu
• İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri (eşlik edebilir veya olmayabilir):
  • İdrar yaparken yanma ve ağrı
  • Sık idrara çıkma ve idrar sıkışması
  • Bulanık, kötü kokulu veya kanlı idrar
  • Kasık ağrısı
• Karın ağrısı

Özel Gruplarda Belirtiler

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda: Belirtiler belirsiz olabilir; ateş, huzursuzluk, beslenme güçlüğü, kusma, ishal, kilo alamama ve uyuşukluk görülebilir. Ateşi olan ve başka bir nedeni bulunamayan bebeklerde idrar yolu enfeksiyonu mutlaka araştırılmalıdır.
• Yaşlılarda: Ateş olmayabilir; bilinç bulanıklığı, düşmeler, halsizlik ve genel durum bozukluğu ön planda olabilir.

Komplikasyonlar

• Ürosepsis: Bakterilerin kana karışmasıyla gelişen, tansiyon düşmesi ve organ yetmezliğine yol açabilen hayatı tehdit eden durum.
• Böbrek apsesi ve böbrek çevresinde apse
• Böbrekte kalıcı iz dokusu ve kronik böbrek hastalığı: Özellikle çocuklarda ve tekrarlayan enfeksiyonlarda.
• Yüksek tansiyon: Böbrek hasarına bağlı.
• Gebelikte: Erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve annede ağır enfeksiyon.
• Akut böbrek hasarı
• Amfizematöz pyelonefrit (diyabetiklerde)

Tanı Nasıl Konur?

• Fizik muayene: Ateş, yan bölgesinde hassasiyet (böbrek bölgesine vurmakla ağrı) ve genel durum değerlendirilir.
• İdrar tahlili: İdrarda beyaz kan hücreleri (lökosit), bakteri ve bazen kan saptanır.
• İdrar kültürü ve antibiyogram: Tedaviden önce mutlaka alınmalıdır. Hangi bakterinin enfeksiyona neden olduğunu ve hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu gösterir. Antibiyotik direncinin yaygın olduğu günümüzde tedavinin doğru yönlendirilmesi için çok önemlidir.
• Kan testleri: Beyaz küre sayısı, CRP ve prokalsitonin gibi iltihap belirteçleri, böbrek fonksiyonları; ağır hastalarda kan kültürü.
• Böbrek ultrasonu: İdrar yolu tıkanıklığını, taşları, apseyi ve doğumsal anomalileri değerlendirmek için.
• Bilgisayarlı tomografi: Tedaviye 48–72 saat içinde yanıt alınamayan, ağır veya komplike olgularda apse ve diğer komplikasyonları araştırmak için.
• Çocuklarda ek testler: Tekrarlayan enfeksiyonlarda vezikoüreteral reflüyü araştırmak için işeme sistoüretrografisi ve böbrek hasarını değerlendirmek için DMSA sintigrafisi.
• Gebelerde: Gebelik testi ve gebelikte güvenli görüntüleme yöntemleri.

Tedavi Seçenekleri

Antibiyotik Tedavisi

Pyelonefritin temel tedavisi antibiyotiklerdir. Tedaviye, idrar kültürü alındıktan sonra hemen başlanır; kültür sonucu çıkınca gerekirse antibiyotik değiştirilir.

• Hafif-orta, komplike olmayan pyelonefrit: Genel durumu iyi, kusması olmayan ve ağızdan ilaç alabilen hastalar evde ağızdan antibiyotiklerle (florokinolonlar, sefalosporinler veya kültüre göre diğer ilaçlar) tedavi edilebilir. Tedavi süresi kullanılan antibiyotiğe göre genellikle 7–14 gündür.
• Ağır veya komplike pyelonefrit: Hastanede yatırılarak damardan antibiyotik tedavisi uygulanır; genel durum düzelip ateş düştükten sonra ağızdan tedaviye geçilir.
• Antibiyotik tedavisi, belirtiler düzelse bile önerilen süre boyunca eksiksiz tamamlanmalıdır.
• Tedaviye başlandıktan sonra 48–72 saat içinde ateş ve belirtilerde düzelme beklenir; düzelme olmazsa hekime yeniden başvurulmalıdır.

Hastaneye Yatış Gerektiren Durumlar

• Ağır hastalık, tansiyon düşüklüğü veya sepsis belirtileri
• Sürekli kusma, ağızdan ilaç ve sıvı alamama
• Gebelik
• İdrar yolu tıkanıklığı veya böbrek taşı
• Diyabet, bağışıklık sistemi zayıflığı, böbrek yetmezliği veya tek böbrek
• Bebekler ve ağır hasta küçük çocuklar
• Ayaktan tedaviye yanıt alınamaması

Destek Tedavisi

• Bol sıvı alımı; gerekirse damardan sıvı tedavisi
• Ateş düşürücü ve ağrı kesiciler (parasetamol); böbrek fonksiyonları bozuksa iltihap giderici ağrı kesicilerden kaçınılmalıdır
• Dinlenme

Altta Yatan Sorunların Tedavisi

• İdrar yolu tıkanıklığı varsa acil olarak giderilmesi (böbreğe kateter yerleştirilmesi veya üretere stent takılması)
• Böbrek apselerinin boşaltılması
• Böbrek taşlarının tedavisi
• Çocuklarda vezikoüreteral reflünün tedavisi
• Diyabetin kontrolü

Korunma Yolları

• Günde en az 1,5–2 litre su için.
• İdrarınızı uzun süre tutmayın; idrar ihtiyacı geldiğinde tuvalete gidin ve mesanenizi tam boşaltın.
• Tuvaletten sonra önden arkaya doğru temizlenin (kadınlarda).
• Cinsel ilişkiden sonra idrara çıkın.
• Vajinal duş, parfümlü kadın hijyen ürünleri ve spermisitlerden kaçının.
• Pamuklu ve bol iç çamaşırları tercih edin.
• Kabızlıktan korunun.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Alt idrar yolu enfeksiyonu (sistit) belirtilerini ihmal etmeyin; erken tedavi böbreğe yayılmayı önler.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarında hekim önerisiyle koruyucu tedaviler (menopoz sonrası vajinal östrojen, uzun süreli düşük doz antibiyotik ve diğer yöntemler) uygulanabilir.
• Gebelikte belirti olmasa bile idrar taraması yaptırın; idrarda belirti vermeyen bakteri saptanırsa tedavi edilmesi gebelikte pyelonefriti önler.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ateş, titreme, yan ağrısı ve idrar yaparken yanma gibi belirtileriniz varsa aynı gün hekime başvurun. Sistit tedavisi alırken ateş ve yan ağrısı gelişirse, tedaviye başladıktan sonra 2–3 gün içinde düzelme olmazsa ya da sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları yaşıyorsanız hekiminize başvurun.

Acil durum: Yüksek ateşle birlikte titreme, şiddetli yan ağrısı, sürekli kusma, ilaç ve sıvı alamama, baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü, hızlı nabız, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı veya idrar miktarında belirgin azalma varsa beklemeden acil servise başvurun. Gebelerde, diyabet hastalarında, bebeklerde ve yaşlılarda böbrek enfeksiyonu belirtileri mutlaka acil değerlendirilmelidir.

Pyelonefrit iç hastalıkları, enfeksiyon hastalıkları, nefroloji ve üroloji uzmanları tarafından tanı alır ve tedavi edilir. Acil durumlarda acil tıp, gebelerde kadın hastalıkları ve doğum, çocuklarda çocuk sağlığı ve hastalıkları, çocuk nefrolojisi ve çocuk ürolojisi uzmanları sürece katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.