Tükürük Bezi Tümörü

Tükürük Bezi Tümörü Nedir?

Tükürük bezi tümörü, ağzın içine tükürük salgılayan bezlerde gelişen anormal doku büyümesidir. Tükürük bezleri iki gruptur:

• Büyük tükürük bezleri: Kulağın önünde ve altında yer alan parotis bezleri (en büyük bezler), çene kemiğinin altındaki submandibular bezler ve dilin altındaki sublingual bezler.
• Küçük tükürük bezleri: Dudak, yanak içi, damak, dil, boğaz ve burun boşluğunda bulunan yüzlerce küçük bez.

Tükürük bezi tümörleri nadir görülür ve büyük çoğunluğu iyi huyludur (kanser değildir). Tümörlerin yaklaşık %80'i parotis bezinde gelişir ve parotis tümörlerinin büyük kısmı iyi huyludur. Buna karşılık, tümör ne kadar küçük bir bezde gelişirse kötü huylu olma olasılığı o kadar artar: Submandibular bez tümörlerinin yaklaşık yarısı, dil altı ve küçük tükürük bezi tümörlerinin ise çoğunluğu kötü huyludur.

Tükürük bezi tümörleri genellikle 40 yaşından sonra görülür; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Erken tanı ve uygun tedaviyle sonuçlar genellikle iyidir.

Türleri

İyi Huylu (Benign) Tümörler

• Pleomorfik adenom: En sık görülen tükürük bezi tümörüdür; çoğunlukla parotis bezinde, yavaş büyüyen, ağrısız bir kitle şeklinde görülür. İyi huylu olsa da tedavi edilmezse yıllar içinde büyüyebilir ve nadiren kötü huylu tümöre dönüşebilir. Bu nedenle cerrahi olarak çıkarılması önerilir.
• Warthin tümörü: İkinci en sık iyi huylu tümördür. Genellikle parotis bezinde, ileri yaştaki ve sigara içen kişilerde görülür; bazen iki taraflı olabilir.
• Diğer nadir iyi huylu tümörler: Bazal hücreli adenom, onkositom ve diğerleri.

Kötü Huylu (Malign) Tümörler

• Mukoepidermoid karsinom: En sık görülen tükürük bezi kanseridir; düşük ve yüksek dereceli türleri vardır.
• Adenoid kistik karsinom: Yavaş büyüyen ancak sinirler boyunca yayılma eğilimi olan, uzun dönemde tekrarlayabilen bir kanserdir.
• Asinik hücreli karsinom, adenokarsinom, karsinoma ex pleomorfik adenom ve diğer türler.
• Lenfoma ve başka organ kanserlerinin bez içine yayılması

Risk Faktörleri

Tükürük bezi tümörlerinin çoğunda belirgin bir neden bulunamaz. Bilinen risk faktörleri şunlardır:

• Baş-boyun bölgesine radyasyon maruziyeti: Geçmişte bu bölgeye radyoterapi almış olmak.
• İleri yaş
• Sigara kullanımı: Özellikle Warthin tümörü ile ilişkilidir.
• Bazı mesleki maruziyetler: Kauçuk üretimi, nikel ve bazı kimyasallarla çalışma.
• Bazı viral enfeksiyonlar

Belirtileri Nelerdir?

• Ağrısız şişlik veya kitle: En sık belirtidir. Kulağın önünde veya altında, çene açısının altında ya da ağız içinde (damakta, dudakta) yavaş büyüyen bir kitle.
• Yüzün bir tarafında asimetri
• Ağız içinde damakta veya dudakta, genellikle ağrısız, yavaş büyüyen kabarıklık

Kötü Huylu Tümörü Düşündüren Uyarı İşaretleri

• Kitlenin hızla büyümesi
• Kitlede ağrı
• Yüzün bir tarafında güçsüzlük veya felç: Parotis bezi içinden geçen yüz sinirinin tutulmasına bağlı; gözü kapatamama, ağzın kayması.
• Yüzde uyuşukluk
• Kitlenin sert ve çevre dokulara yapışık olması
• Kitle üzerindeki ciltte değişiklik veya yara
• Boyunda lenf bezlerinin büyümesi
• Ağız açmada güçlük ve yutma güçlüğü
• Kulaktan akıntı

Tanı Nasıl Konur?

• Muayene: Kulak burun boğaz uzmanı kitlenin yerini, büyüklüğünü, kıvamını, hareketliliğini, yüz siniri işlevini ve boyundaki lenf bezlerini değerlendirir.
• Ultrasonografi: Kitlenin yapısını ve boyunla ilişkisini değerlendirmek için ilk basamak yöntemdir.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi: Genellikle ultrason eşliğinde, ince bir iğneyle kitleden hücre örneği alınır. Tümörün iyi veya kötü huylu olup olmadığı hakkında önemli bilgi verir ve tedavi planlamasına yardımcı olur.
• Kalın iğne biyopsisi: Gerektiğinde daha fazla doku örneği almak için.
• MR ve BT: Tümörün yaygınlığını, derin dokularla ve sinirlerle ilişkisini göstermek için.
• PET-BT: Kötü huylu tümörlerde yayılımı değerlendirmek için.

Kesin tanı, ameliyatla çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle konur.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi Tedavi

Tükürük bezi tümörlerinin temel tedavisi tümörün ameliyatla çıkarılmasıdır.

• Parotidektomi: Parotis bezi tümörlerinde, tümörle birlikte bezin bir kısmı (yüzeyel parotidektomi) veya tamamı (total parotidektomi) çıkarılır. Parotis bezinin içinden yüz kaslarını hareket ettiren yüz siniri geçtiği için, ameliyat bu sinir korunarak büyük bir özenle yapılır; çoğu merkezde sinir monitörizasyonu kullanılır.
• Submandibular bez eksizyonu: Çene altındaki bez tümörlerinde bezin tamamı çıkarılır.
• Küçük tükürük bezi tümörleri: Tümör çevresindeki sağlıklı dokuyla birlikte çıkarılır.
• Boyun diseksiyonu: Kötü huylu tümörlerde boyundaki lenf bezleri de çıkarılabilir.

Radyoterapi

Kötü huylu tümörlerde ameliyat sonrasında, tümörün tekrarlama riskini azaltmak amacıyla uygulanabilir. Ameliyat yapılamayan hastalarda ana tedavi olarak da kullanılabilir.

Kemoterapi ve Hedefe Yönelik Tedaviler

İleri evre veya yayılmış kötü huylu tümörlerde kullanılabilir. Bazı tükürük bezi kanserlerinde belirli genetik özelliklere yönelik hedefe yönelik ilaçlar umut verici sonuçlar sağlamaktadır.

Ameliyat Sonrası Olası Sorunlar

• Geçici yüz siniri güçsüzlüğü: Parotis ameliyatlarından sonra yüzün bir tarafında geçici güçsüzlük görülebilir; çoğu zaman haftalar ve aylar içinde düzelir. Kalıcı felç nadirdir.
• Frey sendromu (gustatuvar terleme): Yemek yerken ameliyat tarafındaki yanakta terleme ve kızarıklık; tedavi seçenekleri mevcuttur.
• Kulak memesi çevresinde uyuşukluk
• Yüzde çöküklük ve iz
• Tükürük birikmesi veya fistül

Tükürük Bezi Şişliğinin Diğer Nedenleri

Tükürük bezlerinde şişlik her zaman tümöre bağlı değildir. Kabakulak ve diğer viral enfeksiyonlar, bakteriyel tükürük bezi iltihabı (sialadenit), tükürük bezi kanalında taş (sialolitiyazis), Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar, sıvı kaybı, bazı ilaçlar, diyabet ve beslenme bozuklukları da tükürük bezlerinde şişliğe yol açabilir. Tükürük taşında şişlik tipik olarak yemek yerken artar ve sonra azalır. Enfeksiyona bağlı şişlikler genellikle ağrılı, kızarık ve ateşle birliktedir. Bu durumları tümörden ayırt etmek için hekim değerlendirmesi ve gerekirse görüntüleme yapılması önemlidir.

Ameliyat Öncesi ve Sonrası Bilgiler

Parotis ameliyatları genellikle genel anestezi altında yapılır ve hastalar çoğunlukla 1–2 gün hastanede kalır. Ameliyat bölgesine bir süre dren yerleştirilebilir. Kesi genellikle kulağın önündeki doğal kıvrımdan başlayıp kulak arkasına ve boyun kıvrımına uzanır; zamanla belirginliği azalır. Ameliyattan sonraki ilk haftalarda kulak memesi ve çevresinde uyuşukluk normaldir. Yüz siniri güçsüzlüğü gelişirse göz kapağı tam kapanmayabilir; bu dönemde gözün kurumaması için nemlendirici damlalar ve gece göz kapama bantları kullanılır. Ameliyattan sonra patoloji sonucu ile birlikte ek tedavi gerekip gerekmediğine karar verilir.

Takip

İyi huylu tümörler tamamen çıkarıldığında genellikle tekrarlamaz; ancak pleomorfik adenom yıllar sonra tekrarlayabileceği için düzenli kontroller önerilir. Kötü huylu tümörlerde ise uzun süreli takip, düzenli muayene ve görüntüleme gereklidir. Radyoterapi alan hastalarda ağız kuruluğu ve diş sorunları gelişebileceği için düzenli diş hekimi kontrolleri ve flor uygulamaları önerilir. Sigaranın bırakılması hem genel sağlık hem de tekrarlama riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

• Kulağınızın önünde veya altında, çene altında ya da ağzınızın içinde geçmeyen bir şişlik fark ettiyseniz
• Şişlik birkaç haftadır devam ediyorsa veya büyüyorsa
• Şişlikle birlikte ağrı, yüzde güçsüzlük veya uyuşukluk varsa

Acil durum: Yüzün bir tarafında aniden gelişen güçsüzlük veya kayma, konuşma bozukluğu ya da kol-bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa inme olasılığı nedeniyle beklemeden 112'yi arayın. Tükürük bezinde ateşle birlikte hızla artan ağrılı şişlik ise enfeksiyon (apse) belirtisi olabilir ve hızlı değerlendirme gerektirir.

Tükürük bezi tümörleri kulak burun boğaz hastalıkları ve baş-boyun cerrahisi uzmanları tarafından tedavi edilir; kötü huylu tümörlerde radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji uzmanları tedaviye katılır.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurunuz.